12 اقپان، 2018

شەشىم مەن كەسىم

240 رەتكورسەتىلدى

ورىس كوركەم ويىنا تەرەڭدەپ دەندەۋ ەشكىمگە وڭاي سوعىپ كورگەن ەمەس. قوڭسىلاس قونعان كوپ جۇرتتار اراسىنان جان جۇرەگىمەن جاقىنداپ، ۇلتتىق تىلەگىن وعان جالعاستىرا بىل­گەن حالىق دۇنيەدە ەكەۋ بولسا، سونىڭ ءبىرى قازاق. «تاتيانانىڭ قىر­­داعى ءانى» ارقىلى سەزىم دۇنيە­سىنىڭ وزگەشە قۇبىلىسىمەن اۋەلى جي­دەبايدا تابىسىپ اپ، سونان كۇللى دالانى شارلاي جونەلۋىنىڭ ءوزى تەگىن ەمەس. ساحارانىڭ ۇلان-اسىر توسىندەگى كوشپەندى ەل كوكەيىنە نىق ورنىعۋ ءۇردىسىنىڭ كامىل دۇرىستىعىن ءومىر الدەقاشان دالەلدەدى. 

تاڭداۋدىڭ پۋشكينگە بىردەن ءتۇسۋىنىڭ كورەگەندىككە قوسا ونەگەلىك سيپاتى دا وزگەشەلەۋ. ال «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ» قوزعالىسىنىڭ ءتىرى بەينەسىمەن تىلدەسىپ ۇلگەرتىپ، بۇكىل الەم ۇندەستىگىنە ءۇن قوسۋ ايدىنىن يەلەنۋ مەرەيى الدا ۇستەمدىك قۇرىپ كەلە جاتتى. ۇلتتىق تانىم ەرەكشەلىگىن وقىعان ازاماتتارىمىز كىشىپەيىل جاراتىلىسىمەن تاپ باسىپ تانىپ قانا قويماي، قابىلداۋ اۋقىمىنىڭ كەڭدىگىنەن ءۇمىتىن ۇزبەستەن اعارتۋشىلىق قىزمەتتى العاۋسىز اتقارعان ەدى. دەي تۇرعانمەن، ورىس قاۋى­مى تاراپىنان ىزدەنىستىڭ وسى قادا­مى ەلەنە قويمايتىن سەبەبىنە كىم ءۇڭىلىپ كورىپتى. ەكى عاسىر بويىنا ءوز اتىمەن اتالماۋدىڭ زيانىن زەرتتەپ، قانشالىقتى زەردەلەي الدىق دەگەن سۇراققا جاۋابىمىز ماردىمسىز با دەپ قورقامىز. قازاقتى ءبىلىمدى ەل ەسەبىندە ەلەستەتۋ جاعىنا موينى جار بەرمەيتىن بۇرىنعى مەتروپوليانىڭ تاكاپپار استامشىلىعى الدىندا كەمباعال سە­زىنۋ­دەن ءالى تولىق ارىلىپ بولماعان سياقتىمىز.

جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باستاپقى كەزىنە دەيىن بۇراتانا سانالىپ كەلگەن ەلدىڭ ەداۋىر بولىگى «قارا ورىسقا» اينالىپ، قاعىنان جەرىنگەن قۇلاننىڭ كەرىنە ۇرىنۋ قاۋپى دە جوق ەمەستەي. قانشىلدىعى تۇتانۋعا شاق قاپ تۇرا­تىن پەرزەنتتەرىمىز تەرريتوريالىق تۇتاستىققا قارسى كوز الارتىپ، قاساقى سوزدەرگە قانشا ورە تۇرەگەلسە دە، ءوز ۋاجدەرىمەن ساناساتىنداي ءتيىمدى تەتىك­تى ءالى تابا الماي وتىرعانى تۇتاس ۇلت بولىپ الاڭدايتىن قۇبىلىس ەمەس پە. ء«ۇي سىرتىندا كىسى بار» دەگەندى قازاق اتامىز تەگىننەن تەگىن ەسكەرتپەگەن. قازاق جۇرتىنىڭ القالى جيىندارىندا ۇيابۇزار اڭگىمەنىڭ شەتى قىلتيىپ شىقسا ءبىتتى، قىبى قانا ءىلىپ الا جونەلەتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى.

ەل ىرگەسىن نىعايتىپ، قاتارىن ۇل­عايتا بەكىتۋدىڭ شارالارىنا ءبىر كىسى­دەي ءۇن قوسۋ قازاق بالاسىنىڭ جالپى پارىزى. ەسەسىنە اۋىزدى قۋ شوپپەن ءسۇرتۋدىڭ يتجاندى داعدىسىنىڭ اس­قىن­عان نوبايى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى اتويلاپ كورىنگەن كەزدە ءوزىن-ءوزى ۇستاۋ مادەنيەتىنىڭ وسىنشالىق تومەندەگەنىنە سەنەر-سەنبەسىڭدى بىلمەي داعداراتىنىڭ راس. ۇلت بولىپ ۇيىسۋ ۇدەرىسىنە بەينە ءبىر ادامنىڭ عانا كە­سىرى تيەتىندەي، قايداعى جوقتى اڭساپ، الدەكىمدى ءپىر تۇتۋ ولەرمەندىگىنىڭ تۇپ­كى سىرىندا ايلاكەر اقىلدان گورى، الدانعىش اڭقاۋلىق باسىم ءتۇسىپ جاتاتىنداي. الىپقاشپا سوزدەرگە ءۇيىر مىنەز ادىلەتكە جۇگىنۋدىڭ ورنىنا ەكى كۇيدىرمەككە بەيىم تۇراتىنىنا كوز جەتكىزگەلى قاشان.

«جازۋشى كۇندەلىگى» توپتاماسىن­دا دوستوەۆسكي ورىس ادەبيەتىن ەۋرو­پاعا اۋدارتىپ، تانىستىرۋ بارىسىن­دا تۋرگەنوۆتىڭ «رۋدين» رومانىن، وستروۆسكيدىڭ پەسالارىن اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەسە دە، كوڭىل كونشىتە قوي­مايتىنىن ەپتەپ قانا سەزدىرىپ، قارىق قىلىپ قابىلداي المايدى-اۋ دەگەن قاۋپىن اشىقتان-اشىق ءبىلدىرىپتى. سودان ۇزاماي دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن ورىس كوركەم ويىنىڭ باسىندا سول دوس­توەۆسكيدىڭ ءوزى تۇرعان جوق پا ەدى. بايان­داۋ ەكپىنى مەن بوياۋ-رەڭكتەرىنە دەيىن حالىقتىق نۇسقا ەندەپ كىرگەن ەرەك­شەلىكتەر ارقىلى جادىعا بەرىك ورنىعىپ قالۋ سەبەبى دە سول بولۋى ىقتيمال-اۋ.

بىزدە الەمگە تانىلۋعا دەگەن جاپپاي ۇمتىلىس كەيدە كەمباعال سەزىنىستەردەن ءالى كۇنگە ارىلىپ بولماعانىمىزدىڭ بەلگىسىندەي كورىنەتىنىن نەسىنە جاسىرامىز. وزىمىزدە نازارعا ءىلىنىپ، اۋىزعا الىنباسا دا، شىعارمالارى دۇنيەنىڭ بىرقاتار جەتەكشى تىلدەرىنە اۋدارىلىپ، كىتاپتارى ۇزدىكسىز باسىلىپ شىعارىلا باستاعان جازۋشى ءبىر ەرەكشە جەلپىنىستىڭ ۇستىندە «بۇل جونىنەن مەن مۇقاڭنان دا وزىپ كەتتىم-اۋ، شاماسى» دەپ اڭداماي لەبىز جارىپ قويسا كەرەك. ول كەزدىڭ اعا ۇرپاعىنىڭ وكىلدەرى مۇندايدى كەشىرە المايتىن ۇستانىمى مىقتى ما، الدە اۋەزوۆتى ءپىر تۇتۋ سەزىمى كىرشىكسىز تازا ما، ايتەۋىر سول پاقىرعا كوپتىڭ نازاسى تيگەندەي كورىنەدى دە تۇرادى. ال قازىر زامان مۇلدە باسقا، ءوزىڭدى اشىقتان-اشىق قايتالانباس تۇلعا ساناپ، قاسيەتتى ارۋاقتىڭ تولىمىنا شاك كەلتىرىپ، ودان الدەنەشە ەسەگە اسىپ كەتكەنىڭدى ايقايلاپ ايتۋدىڭ ەش سوكەتتىگى جوق. تولقىمالى شاقتىڭ شالىعى ۇستىندە مە، جوق، قاراداي كوڭىلىڭ قالىپ قۇلازىپ وتىرعان ساتتە مە، مەيلى قايسى بولسا دا ايتىلدى ءبىتتى، قازاق دەگەن حالىق تەز قۇلاقتانىپ الادى. ءبىراز كۇن اڭگىمە ارقاۋىنا اينالىپ، ەسىمى ەل اۋزىنان تۇسپەي، كۇندەردىڭ كۇنىندە ءبارى ساپ باسىلادى. بۇرىنعىنىڭ كىسىلەرى سابىرعا شاقىرعان كەزدە «سەن اسىققانىڭمەن، قۇداي اسىقپايدى» دەگەن توقتامعا ەرىكسىز جۇگىندىرەتىن...

جۇماباي شاشتاي ۇلى،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

التىن وردانىڭ اق تاڭى

رۋحانيات • كەشە

كۇلكى كەرۋەنى № 23

رۋحانيات • كەشە

جاڭعىرعان جامبىل ءوڭىرى

ايماقتار • كەشە

رۋحاني راۋىشتەگى تارتۋ

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار