وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەربولات قاديموۆ جايىق-كاسپي باسسەينىندە بالىق اۋلاۋ ماۋسىمىنىڭ كەش باستالۋى وسى سالاداعى كاسىپشىلىك ءليميتتى ۋاقتىلى يگەرۋگە سالقىنىن تيگىزىپ وتىرعانىن ايتادى. ماسەلە وسىندا عانا ما؟
وتكەن جىلى اۋلانعان 9,8 توننا بالىقتىڭ باسىم بولىگى رەسەيگە, قالعاندارى ازەربايجان, وزبەكستان, گرۋزياعا ەكسپورتتالدى. بۇل تىزىمدە فرانتسيا, گەرمانيا, پولشا سەكىلدى ەۋروپا ەلدەرى دە بار. بىراق قانشا ايتىلىپ جۇرسە دە شەشىمىن تاپپاي جۇرگەن ءبىر جايت – بالىقتىڭ ەشقانداي وڭدەۋدەن وتپەي, شيكىزات كۇيىندە شەتەل اسىپ جاتقانى. مىسالى, رەسەي ءبىزدىڭ بالىعىمىزدى وڭدەپ, وزىمىزگە ەكى ەسەگە باعاعا قايتا ساتىپ, پايدا تاۋىپ وتىر. ماسەلە بۇل عانا ەمەس.
سۋ مارجاندارىنىڭ, اسىرەسە بەكىرە تۇقىمداس بالىق قورىنىڭ جىل ساناپ ازايىپ بارا جاتقانىن ماماندار ءجيى ايتادى. ءتىپتى بالىقتان بالىقشى كوپ دەگەن دە ءسوز بار. وسى رەتتە قازاق بالىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى اتىراۋ بولىمشەسىنىڭ باسشىسى ابىلقايىر مۇقسانوۆ قازىرگى قولدانىستاعى جۇيەمەن بالىق اۋلاۋ جالعاسا بەرەتىن بولسا, ەندى بىرەر جىلدا وزەنگە سالعان قارماقتىڭ بوس قايتۋ قاۋپى بار دەيدى. اتىراۋلىق عالىم-يحتيولوگتار تابيعات بايلىعىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن سۋ ايدىنىنىڭ ەكى جاعىنان دا ساعاسىنان 50 شاقىرىم اۋماقتا جانە ءۇش مەتردەن تومەن تەرەڭدىكتەن كاسىپشىلىك بالىق اۋلاۋدى شەكتەۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. «امانگەلدى» وك باسشىسى سانات تىلەپبەرگەنوۆتىڭ ويىنشا دا بۇل ورىندى ۇسىنىس. تەك جابدىقتالعان فلوت پەن كەمەلەر بولسا, ءۇش مەتردەن اساتىن تەرەڭدىك الىس تا ەمەس.
ايماقتاعى بالىق شارۋاشىلىعىنىڭ جاي-كۇيى تالقىعا تۇسكەن ماجىلىستە وبلىستىق اۋماقتىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار الەمى ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى دانيار بايماعامبەتوۆ كۇزگى بالىق اۋلاۋ ماۋسىمىندا بارلىق سۋ ايدىندارى مەن بالىق قابىلداۋ بولىمشەلەرى قاتاڭ باقىلاۋدا بولعانىن ايتقان ەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بالىق شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىنىڭ كۆوتانى يگەرۋى سوڭعى 8 جىلدا العاش رەت 87,3 %-عا جەتكەن. «العا قاراي دا براكونەرلىكپەن كۇرەستى ءتيىمدى جۇرگىزۋ ءۇشىن بالىق اۋلاۋعا مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەحانيزمىن جەتىلدىرىپ, زاڭسىز بالىق اۋلاۋشىلاردى ەركىمەن جىبەرەتىن امال-ايلالاردى بولدىرماۋ كەرەك. سالادا «بولماشى» كۆوتامەن ءجۇرۋ سەكىلدى ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق پروبلەمالار بار. ەكى جىل قاتارىنان كۆوتانىڭ 50%-ىن يگەرمەگەندەرگە قايتىپ مۇنداي مۇمكىندىك بەرىلمەۋى ءتيىس», دەيدى دانيار بايماعامبەتوۆ.
قۇرمانعازى اۋدانىندا بولعان كوشپەلى ماجىلىستە وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ قازىر رەسمي اۋلانعان بالىق كولەمى 10 مىڭ توننا دەلىنگەنمەن, بەيرەسمي مالىمەت بۇدان كوپ ەكەنىنە توقتالدى. «مەن كووپەراتيۆتەردىڭ زاڭسىز بالىق اۋلاۋدى قولداپ وتىرعانىن ناقتى ايتا الامىن. سىزدەر زاڭدى قاتايتۋ قاجەت دەيسىزدەر, بىراق براكونەرلەردىڭ قىلمىستىق جولمەن اۋلاعان بالىقتارىن قابىلدايسىزدار. بۇلاي بولمايدى. جاۋاپتى ادامدار ايماقتاعى بارلىق بالىق اۋلايتىن مەكەمەلەرگە باقىلاۋدى كۇشەيتۋلەرى كەرەك», دەگەن ايماق باسشىسى براكونەرلەردى توقتاتىپ, ادال بالىقشىلارعا جاعداي جاسالۋ كەرەكتىگىن قاپەرگە سالدى.
سالادا مامان تاپشىلىعى دا جوق ەمەس. قازىر اتىراۋدا يحتيولوگ ماماندار جەتىسپەيدى. سوندىقتان دا وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان وسى ماماندىق بويىنشا وقىعىسى كەلەتىن جاستارعا گرانت ءبولۋ قاراستىرىلىپ جاتىر.
تاعى ءبىر ماسەلە براكونەرلەردەن تاركىلەنگەن كولىك قۇرالدارىنا قاتىستى. تاركىلەنگەن كولىكتەردى زاڭسىز دەپ تاۋىپ, جويۋ جايى ءالى كۇنگە دەيىن زاڭدى تۇرعىدا رەتتەلمەي كەلەدى. سانداردى سويلەتسەك, وتكەن جىلى سۋ پوليتسياسى مەن وبلىستىق اۋماقتىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى ينسپەكتسياسى ەكى مىڭنان استام زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتاعان, 125 قىلمىستىق ءىس جۇرگىزىلىپ, 35 ملن تەڭگەگە جۋىق ايىپپۇل تولەندى. زاڭسىز اينالىمنان 107 توننا بالىق الىندى, ونىڭ 2,735 تونناسى بەكىرە تۇقىمداس بالىقتار.
وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ جاۋاپتى ادامدارعا سۋ پوليتسياسى مەن بالىق ينسپەكتسياسىنىڭ قوسىمشا بولىمدەرىن اشۋ ماسەلەسىن شەشۋدى تاپسىردى. الايدا براكونەرلىكپەن كۇرەس قانشا قاتايسا دا, ەبىن تاۋىپ ەكى اساعىسى كەلەتىندەر قاتارىنىڭ ازايار ءتۇرى جوق.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ
