الەم • 08 اقپان, 2018

ەۋرووداقپەن ىنتىماق – دامۋدىڭ كوزى

336 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقستاننىڭ جاھاندىق بەدەلىنىڭ نىعايا ءتۇسۋى ونىڭ ەۋروپا وداعىنا (ەو) بى­رىككەن مەملەكەتتەرمەن قاتىناس­تا­­رىنىڭ جاقسارۋىنا بايلانىس­تى. ەل­با­سى سىرتقى ساياساتتىڭ وسى باعى­تىن انىق­تايتىن «ەۋروپاعا جول» باع­دار­لا­ماسىن ۇسىنعان بولاتىن.

ەۋرووداقپەن ىنتىماق – دامۋدىڭ كوزى

قازاقستان بۇل باعىتتاعى قاتى­ناس­تاردى جانداندىرۋدى 1992 جىلى ەۋ­رو­پاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماق­تاس­­تىق ۇيىمىنا (ەقىۇ) مۇشە بولۋمەن باس­تادى. 1995 جىلدان ەۋرووداق كوم­پا­نيا­لا­رىنىڭ قازاقستاننىڭ مۇناي, گاز, ۋران, ءتۇستى مەتالدار سەكتورلارىن يگەرۋگە دەن قويدى. سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ ەلدىڭ حا­لىق­ارالىق تەرروريزمگە, ناركوترافيك­كە, ءتۇرلى ىندەتتەرگە قارسى بەلسەندى قىز­مەتى جانە يادرولىق قارۋلارعا قارسى كۇ­رەسى ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ جاھاندىق قاي­شى­لىقتارعا قاتىستى ۇستانىمدارىنا ساي­كەس كەلدى. قازاقستاندا نەمىس, پولياك دياسپورالارىنىڭ بولۋى گەرمانيا مەن پولشا سياقتى ەلدەردىڭ بىزبەن قاتىناستارىن تەرەڭدەتۋگە مۇددەلى ەتە ءتۇستى. ەۋرووداق قازاقستانعا ەڭ كوپ ينۆەستيتسيا قۇيدى. قازاقستاننىڭ ەۋروپا ەلدەرىمەن تىعىز قاتىناستارى ونىڭ 2010 جىلى ەقىۇ-عا توراعا بولۋىنا اكەلدى.

1999 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ارىپتەستىك پەن ىنتىماق تۋرالى كەلىسىمگە بريۋسسەل قا­لا­سىندا قول قويىلدى. ەۋروپا مەم­لە­كەت­تە­رىمەن بايلانىستاردىڭ ورىست­ەۋى بارىسىندا ەلىمىزدە 3000-نان استام بىرلەسكەن كا­سىپورىن اشىلدى. ەو ەلدەرىمەن ساۋدا كولەمى 2017 جىلى 24,4 ملرد دوللارعا جە­تىپ, قازاقستاننىڭ سىرتقى تاۋار اي-
ن­ا­لىمىنىڭ 40 پايىزىن قۇرادى. بۇل كور­سەتكىش 2016 جىلداعىدان 23% ارتىق. تىعىز بايلانىستاردىڭ ارتا تۇسۋىنە 2015 جىلى جەلتوقساندا قازاقستان مەن ەو قول قويعان جاڭا كەڭەيتىلگەن ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم /كاىك/ ءوز ىقپالىن تيگىزدى. تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقستان عانا ەو-مەن وسىنداي كەلىسىمگە كەلىپ وتىر. ەو-عا كىرەتىن 28 ەلدىڭ 18-ءنىڭ پارلامەنتتەرى بۇل كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. «ەۋروپاعا جول» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرىپ, كەدەن وداعىن جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق­تى قالىپتاستىرا الدى. بۇل شارالار بريۋسسەلمەن قاتىناستاردى ۇنەمى ۇي­لەستىرىپ وتىرۋدى تالاپ ەتتى. ارينە ەو ەلدەرى ءوز مۇددەلەرىن قورعايدى. ولار ءۇشىن رەسەي مەن ۋكراينا قاتىناستارىنىڭ شي­ە-
لەنىسۋى جاعدايىندا ەنەرگەتيكالىق قاۋ­ىپ­سىزدىكتى نىعايتۋ, شيكىزاتتى تاسىمال­داۋ, كون­تينەنتالدىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ما­سەلەلەرى ماڭىزدى. قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان, اشىق, ساياسي تۇراقتى قازاق­س­تان­مەن جاقسى قاتىناستار ورناتا وتىرىپ, ەۋرووداق ورتالىق ازيا اي­ما­عىن­دا­عى ىقپالىن ارتتىرا ءتۇسۋدى كوز­دەي­دى.

ەو ەلدەرى قازاقستاندا نارىقتىق رە­فور­مالار جۇرگىزۋگە, ەكونوميكانى بەيتاراپتاندىرۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك كومەك, عىلىمي-زەرتتەۋلەر سالالارىن جەتىلدىرۋگە كومەكتەستى. 1992-2000 جىلدار ارالىعىندا تەك تاسيس باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق ساراپتاۋلار جۇمىستارىنا 120 ملن ەۋرو كولەمىندە تەحنيكالىق كومەك بەرىلدى. قازاقستان ءۇشىن سەمەي يادرولىق پوليگونىندا جاسالعان سىناقتاردىڭ سالدارلارىن انىقتاۋ جانە جويۋ, ارال تەڭىزى باسسەينىنىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەلەرىن انىقتاۋ, الماتىنىڭ اۋە كەڭىستىگىنىڭ لاستانۋىن ازايتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زەرتتەۋ شارالارىنىڭ پايداسى بولدى. بۇل قاتىناستار تۇراقتى بايلانىستارعا ۇلاستى. مىسالى, 2016 جىلى ءساۋىر ايىندا الماتى وبلىسىندا قازاق-فرانتسۋز راديولوكاتسيالىق تەحنيكا ءوندىرۋ زاۋ-
ىتى اشىلدى. 2017 جىلى ۆەنگريالىق «ەكسيمبانك» بىرلەسكەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا 255 ملن ەۋرو ءبولدى. ەۋروپالىق ينۆەستيتسيالىق بانك «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق ۇجىمىنا ۇلتتىق اوك-ءتى دامىتۋعا 200 ملن ەۋرو قارجى ءبولدى. ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى ەلىمىزدەگى 17 جوبانى قارجىلاندىرۋعا 500 ملن دوللار جۇمساعالى وتىر. «يندۋستريا 4.0» باعىتىندا ونەركاسىپتى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋعا وزىق نەمىس تاجىريبەلەرىن ەنگىزۋگە گەرمانيا مەن قازاقستان اراسىندا 1 ميلليارد دوللار كولەمىندەگى 20 قۇجاتقا قول قويىلدى.

ەو ءۇشىن قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك مۇمكىن­دىگىن پايدالانۋ ماڭىزدى. قىتاي­دىڭ الىپ ەكونوميكاسىمەن ەۋروپانىڭ بايلانىسىن ءۇرىمجى (قىتاي) – التىنكول (قازاقستان) – ريگا (لاتۆيا) – روتتەردام (نيدەرلاند) ترانسكونتينەنتالدىق تاسىمالداۋ جولى جەڭىلدەتتى. بۇل جولدىڭ ەلىمىزدىڭ ەۋروپا ەلدەرىمەن ساۋدا-سات­تى­عىن وسىرۋگە ىقپالى كۇشتى. 2017 جىل­دىڭ كۇزىندە كوۋۆولا (فينليانديا) – بۋسلوۆسكايا (رەسەي) – التىنكول (قازاقستان) – سيان (قىتاي) كونتەينەرلىك تەمىر جول باعىتى ىسكە قوسىلدى. جىل سايىن بۇل جولمەن 1 ملن توننادان ارتىق جۇك تاسىمالدانۋى جوبالانعان. اتالعان ىستەردىڭ ەل­باسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا كور­سەتىلگەن ءتورتىنشى مىندەت – كولىك-لو­گيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامى­تۋدا كو­مەگى زور. ەۋروپاعا جۇك تران­زي­تى­نەن قازىنامىزعا بىرنەشە ملرد دوللار تابىس كىرەدى.

ەو-مەن قاتىناستارىمىزدى جاقسارتۋ قازاقستاننىڭ ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ۇردىستەرىنە ەنۋىن جەڭىلدەتۋگە كومەكتەسەدى. ەو-مەن تىعىز قاتىناستار عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت, مەديتسينا سالالارىندا جاقسى دامىسا, قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ارتا تۇسەدى. الەم­دىك وركەنيەت جەتىستىكتەرىنە اينالعان ەۋرو­پالىق دەموكراتيا يگىلىكتەرىن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزبەن ۇشتاستىرۋ ارقىلى عانا دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنان كورىنە الامىز.

سوڭعى جاڭالىقتار