توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا كەڭەس وداعى قۇرامىنان شىققان رەسپۋبليكالار «بالاپان – باسىنا, تۇرىمتاي – تۇسىنا» دەگەندەي, ءوز كۇنىن ءوزى كورۋگە ارەكەت جاسادى. جوسپارلى ەكونوميكاعا نەگىزدەلگەن مەملەكەتارالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ قالدى. زاۋىت-فابريكالار, وزگە دە ونەركاسىپ وشاقتارى, اۋىل شارۋاشىلىعى تۇرالاپ, قايراڭدا قالعان كەمەدەي دارمەنسىز كۇيگە ءتۇستى. ەل-جۇرت جالاقىسىن الا الماي, كۇنكورىستىڭ قيىنداعان ءولىارا كەزەڭى ورناعان ەدى سول شاقتا. سكەپتيك ساۋەگەيلەر سول تۇستا-اق «قازاقستان ورتالىق ازياداعى قاقتىعىس وشاقتارىنىڭ بىرىنە اينالادى» دەپ جورامالىن جاساپ, «بولاشاعىن» بولجاپ تا تاستاعان ەدى. بىراق تاريxتىڭ ورنەگى وزگەشە ءورىلدى. سىن كەزەڭدە ەل تىزگىنىن ۇستاعان ەلباسىمىز تاۋەلسىز قازاقستاندى الەمدىك ارەناعا شىعارىپ, تەرەزەسىن تەڭەستىرىپ, شەكاراسىن شەگەندەپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا سالعانى امبەگە ايان.
دەگەنمەن ۋاقىت ءبىر ورىندا تۇرمايدى. جاعامىز جايلاۋدا دەپ جايباراقاتتىققا سالىنۋدى ول شىركىن كوتەرمەيدى دە, كۇتىپ تە تۇرمايدى. بۇگىنگى زامان – وزگەرىستىڭ زامانى. جاسامپاز جاڭالىقتىڭ ءداۋىرى. ءدۇيىم دۇنيە ديدارى كوز ىلەسپەس شاپشاڭدىقپەن دامىپ, ىلگەرى باسىپ كەلەدى. سوندىقتان دا تاريxتىڭ شاڭىنا كومىلىپ قالمايمىز, ۇزدىك وتىزدىقتىڭ ورتاسىنان ويىپ ورىن الامىز دەسەك, قيمىلداۋىمىز كەرەك.
مىنە, مەملەكەت باسشىسى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋىندا وسىنى ەسكەرتە وتىرىپ, جۇيەلى جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى 10 مىندەتىن اتاپ كورسەتتى. ەل دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق قۇجاتتىڭ التىن ارقاۋى رەتىندە تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنا ەنگىزۋ تالابىن قويدى. ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىكتىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى مەن كوممۋنالدىق سالا, قارجى سەكتورى, مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنا ايرىقشا ءمان بەرىلدى. سونىمەن قاتار ادامي كاپيتالدى دامىتۋدىڭ ەڭ باستى شارتتارى – وزىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ سالالارىنا باسا نازار اۋدارىلدى.
ەلباسى ءوز جولداۋىندا «مەملەكەتتىك ورگاندار ازاماتتاردىڭ ەسكەرتۋلەرى مەن ۇسىنىستارىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە ەسكەرۋى جانە جەدەل ارەكەت ەتۋى ءۇشىن زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالاردى قولدانۋى ءتيىس», دەپ اتاپ كورسەتەدى. ءيا, بۇگىندە دامىعان مەملەكەتتەر يننوۆاتسيالىق يندۋستريا, digitalization, smart technology, smart nation, Big Data, جاساندى ينتەللەكت, بلوكچەين جانە وزگە دە تىڭ تەxنولوگيالارمەن جۇمىس ىستەپ, ومىرشەڭ جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ, سونىڭ يگىلىگىن كورىپ وتىر. بىرەر مىسال كەلتىرەيىن.
دانيادا ءاربىر ازاماتتىڭ, ءاربىر بيزنەستىڭ جەكە ەلەكتروندى بولمەسى بار, سول ارقىلى ونلاين رەجىمدە مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تىكەلەي بايلانىسا الادى. 2015 جىلدان باستاپ بارلىق ازاماتتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تەك ينتەرنەت ارقىلى تىلدەسۋگە مىندەتتەپ قويعان. ءار ازامات تسيفرلى پاسپورتقا (digital ID) يە, ال مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مۋنيتسيپاليتەتتەر بىرىڭعاي كابينەت ارقىلى بارلىق ۆەدومستۆومەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ورتاق جەلىمەن بايلانىستىرىلعان. نەمەسە حالقىنىڭ سانى ازداۋ, شاعىن ەستونيانى الىپ قاراڭىز. بۇكىل اقپاراتتىق بازاسىن بىرىڭعاي تسيفرلى جۇيەگە كىرىكتىرە العان. بۇگىندە بۇل مەملەكەت ءدال وسى ەلەكتروندى ۇكىمەت بويىنشا الەمدەگى ۇزدىك ەلدەر قاتارىندا. البەتتە, مۇنىڭ بارلىعى ەڭ الدىمەن, ازاماتتارعا كورسەتىلەتىن بارلىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا, سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرمەۋگە, ۋاقىتتى, بيۋدجەت قاراجاتىن بىرنەشە ەسە ۇنەمدەۋگە, اينالىپ كەلگەندە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا تىكەلەي ىقپال ەتەتىن فاكتورلار.
ارينە بۇل باعىتتا ەلىمىزدە العىشارتتار جاسالىپ, بىرقاتار كەشەندى شارالاردىڭ قولعا الىنعانى بەلگىلى. قازاقستاندا ەلەكتروندى ۇكىمەتتى قۇرۋ يدەياسى 2004 جىلعى جولداۋدا مالىمدەنگەن بولاتىن. سودان بەرگى ۋاقىت ىشىندە باسقارۋشىلىق ۇردىستەردىڭ بۇكىل جيىنتىعىن اۆتوماتتاندىرۋعا نەگىزدەلگەن جانە مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن جوعارىلاتۋ, قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسىنە كورسەتىلەتىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىنا قىزمەت ەتەتىن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ جۇمىسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇل كەشەندى باعىت «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا دا ودان ءارى ناقتىلانىپ, جۇيەلەنە ءتۇستى. اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرىمىز دە از ەمەس. اتاپ ايتقاندا, 2013 جىلى بەكىتىلگەن «اقپاراتتى قازاقستان-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەلىمىزدەگى ەرەسەكتەردىڭ تورتتەن ءۇشى تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتىڭ بازالىق دەڭگەيىنە يە, ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك دەڭگەيى دە جىلدان-جىلعا ارتا تۇسۋدە.
جالپى العاندا, بيىلعى جولداۋ وتكەن جىلى ەلىمىزدە باستالعان قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنىڭ, ۇلت جوسپارىنىڭ, سونداي-اق كەيىنگى جىلدارى ەلباسى باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كەشەندى جۇمىستاردىڭ زاڭدى جالعاسى, ناقتى ءىس-قيمىل جوسپارى دەپ ايتۋعا بولادى.
الدىمىزعا كەۋدەلى مىندەتتەر قويىلىپ وتىر. ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىزدە الەۋەت تە بار, رەسۋرستارىمىز دا جەتكىلىكتى. ەلباسى «كول-كوسىر مۇنايدىڭ» ءداۋىرى اياقتالىپ كەلەدى. ەلىمىزگە دامۋدىڭ جاڭا ساپاسى قاجەت», دەي كەلە ۇلت تابىسىنىڭ باستى فاكتورى مينەرالدى رەسۋرستار ەمەس, ادام ەكەندىگىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى.
ء«وزىنىڭ تاريحىن, ءتىلىن, مادەنيەتىن بىلەتىن, سونداي-اق زامانىنا لايىق, شەت تىلدەرىن مەڭگەرگەن, وزىق ءارى جاھاندىق كوزقاراسى بار قازاقستاندىق ءبىزدىڭ قوعامىمىزدىڭ يدەالىنا اينالۋعا ءتيىس. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ءمان-ماڭىزى دا ناق وسىندا», دەدى مەملەكەت باسشىسى. ياعني باسقاعا ەمەس, ءوزىنىڭ ادامي رەسۋرستارىن, ادامي كاپيتالىن دامىتۋعا كۇش سالعان مەملەكەتتەر عانا جاھاندانۋ ءداۋىرىنىڭ اساۋ تولقىندارىنا جۇتىلىپ كەتپەي, وزىندىك دەربەستىگىن ساقتاي الادى. بۇل – ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەگەن شىندىق, اينالىپ وتە المايتىن اقيقات.
ال ەڭ باستىسى, تاۋەلسىزدىك العالى وتكەن شيرەك عاسىردان اسا ۋاقىت ىشىندە تالاي سىن-قاتەرلەردەن شىڭدالىپ, شىنىعىپ شىققان تۇراقتىلىق پەن تۇتاستىعىمىزدى, بەيبىت ءومىر مەن ىمىرالى ىنتىماعىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك.
ەرلان قۇسايىن,
قاراعاندى وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
