ءبىلىم مەن بيزنەس بايلانىسى

كەشە «Ramada Plaza» قوناق ۇيىندە «كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جانە بيزنەس: ارىپتەستەر سۇحباتى» اتتى ءۇشىنشى حالىقارالىق فورۋمعا سالالىق مينيسترلىكتەردەن, بيزنەس-قاۋىمداستىقتار مەن ۇلتتىق كومپانيالاردان, حالىقارالىق ۇيىمداردان وكىلدەر قاتىسىپ, كادرلار دايارلاۋدا ءبىلىم بەرۋ مەن بيزنەس ىنتىماقتاستىعىنىڭ باسىمدىقتارى, «كاسىپقور» حولدينگى» اق-تا بيزنەس پەن مەملەكەتتىڭ كورپوراتيۆتىك جاۋاپكەرشىلىك ۇردىستەرىنە نەگىزدەلگەن وقۋ ورىندارىن باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلى تۋرالى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. جيىندى ءسوز سويلەپ اشقان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇما­عۇ­لوۆ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ۇكىمەت باسشىسى  كارىم ءماسىموۆتىڭ جولداعان قۇت­تىقتاۋ حاتىن وقىعان سوڭ, «تەحني­كا­لىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامى­تۋ­دىڭ نەگىزگى ءۇردىسى مەن مىندەتتەرى: قازاق­ستاندىق ۇلگى» اتتى تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قار­ساڭىندا ەلىمىزدەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ماسەلەسىنىڭ العا تارتىلۋى بەكەر ەمەس. كسرو ىدىراعاننان كەيىن جەر-جەردەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم وشاقتارى جا­عالاي جابىلعانى ەسىمىزدە. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2000 جىلدىڭ باسىندا 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا, ءبىلىم الۋشى­لار­دىڭ كونتينگەنتى ەكى ەسەگە دەيىن ازايعان. وسى ارالىقتا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ىسكە اسىرىل­سا, بۇگىندە سول كەزەڭمەن سالىستىرعاندا وقۋ ورىندارىنىڭ سانى 25 پايىزعا, ءبىلىم الۋشىلار 30 پايىزعا ارتىپ وتىر. ولاردىڭ جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا, ءاسى­رە­سە, سەرىكتەستىكتەردىڭ قوسىپ وتىرعان ۇلەسى زور. مىسالى, «قازاقمىس» كومپا­نيا­سىنىڭ كومەگىمەن استانادا, «تەڭىز­شەۆرويل» جشس قولداۋىمەن اتىراۋ وبلىسىنداعى قۇلسارى قالاسىندا زاماناۋي تالاپقا ساي كاسىپتىك ليتسەيلەر سالىنعان. تمد ەلدەرى اراسىندا ەلىمىزدە ءبىرىنشى بولىپ بۇرىنعى باستاۋىش جانە ورتا كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ بازاسىندا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى قۇرىلدى. مۇنداي قادام بىلىكتى­لىك­تىڭ بىرنەشە دەڭگەيىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. مۇنان بىلايعى ۋا­قىت­تا تۇلەكتەرگە ءبىلىم بەرۋ ءىسى جۇمىس بە­رۋشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسى­رى­لاتىن بولادى. 2007 جىلعا دەيىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ءىرى كومپانيالار مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اراسىندا بىردە-ءبىر كەلىسىم جاسالماسا, بۇگىنگى تاڭدا وسىنداي 33 كەلىسىمنىڭ ىسكە اسىرىلۋى بۇل باعىتتا قىرۋار جۇمىستاردىڭ اتقارىلعانىن اڭعارتادى. ولاردىڭ ىشىنەن «قازمۇنايگاز», «قا­زاق­مىس», «قازاقستان تەمىر جولى», «قا­زاق­تەلەكوم», «قازينجينيرينگ», «قازاق­ال­تىن», «ازيا اۆتو», «قازەنەردجي» اق سياقتى باسقا دا  ءىرى سەرىكتەستىكتەر ەرەكشە اتالدى. جەرگىلىكتى جەرلەردە وقۋ ورىن­دارى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن 17,5 مىڭنان استام كەلىسىمگە قول قويسا, تەك وسى جىلدىڭ وزىندە كاسىپورىندارمەن 150 مىڭنان استام جۇمىس ورنى ءوندىرىس­تىك تاجىريبەلەردەن ءوتۋ ءۇشىن بولىنگەن. ءبىلىم باسشىسىنىڭ كەلتىرگەن مالىمەتى بوي­ىنشا, وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريال­دىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا 200 ميلليون تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتى­لىپ, 4 مىڭ ادام كاسىپورىنداردىڭ قارا­جا­تى ەسەبىنەن وقىتىلۋدا, 3 مىڭنان اسا ءبىلىم الۋشىعا شاكىرتاقى بەرىلەدى. كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سى­نە الەمدىك تاجىريبەنى ەنگىزۋدەن تۇسەتىن تابىس تا كول-كوسىر بولماق. بۇل رەتتە نورۆەگيا, ۇلىبريتانيا, كورەيا, گەرمانيا ۇلگىلەرى العا تارتىلدى. ولارمەن بۇگىندە تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىلۋ­دا. قازاقستاننىڭ تەحنيكالىق جانە كا­سىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى 29 ەلمەن قاتار ەۋروپانىڭ تۋرين پروتسەسىنە قاتىسۋى جاڭا داۋىرگە لايىق بەتبۇرىستىڭ ناقتى كورىنىسى بولىپ تابىلادى. ەكونوميكا مەن ءبىلىم جۇيەسى قاشاندا ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستا داميتىنى نازاردان تىس قالمادى. جىلدان-جىلعا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيىپ, تەحنولوگيالار كۇر­دە­لەنە  تۇسۋدە. مۇنداي وزگەرىستەر ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ جوعارى قۇزىرەتتىلىگى مەن موبيلدىگىن تالاپ ەتەدى. بيزنەستىڭ بۇل سالانى دامىتۋعا ءالى دە بولسا قارجىنى جەتكىلىكتى بولە تۇسۋىنە كۇش سالۋى كەرەكتىگىن ايتتى. جوعارى بىلىكتى مامان دايارلاپ شىعارۋ ءۇشىن قارجى كوزى جەتكىلىكسىز. ەلىمىزدە ءبىر ماماندى دايارلاۋعا 1340 اقش دوللارى جۇمسالسا, امەريكادا وسىنداي كورسەتكىش – 10,5 مىڭعا, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دا­مىتۋ ۇيىمى ەلدەرىندە 7,5 مىڭعا جۋىق دوللاردى قۇرايتىنى ءمالىم بولدى. ناق­تى تسيفرلارمەن سويلەتسەك, بىزدە تەح­نيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمدى قىز­مەت­كەرلەر – 33, اقش-تا – 47, ال ەكونو­مي­كالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامىتۋ ۇيىمى ەلدەرىندە 44 پايىزدى قۇرايتىن كورىنەدى. ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا بۇل سالانى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋ قاراستىرىلىپ, وعان 2015 جىلعا دەيىن 90 ميللياردتان استام تەڭگە ءبولىنۋى كوپ جايتتى اڭعارتسا كەرەك. «جۇمىسپەن قامتۋ – 2020» باع­دار­لاماسى بويىنشا كاسىبي ءبىلىم الىپ جاتقان ادامنىڭ سانى 60 مىڭنان اسادى. مۇنىڭ ءوزى جەر-جەردەگى جۇمىسسىزدىق تۇيتكىلدەرىن شەشۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزۋدە. ەندىگى كەزەكتە, دەدى مينيستر – زاماناۋي كاسىپتىك ستاندارتتاردى ازىرلەۋگە جانە تەحنيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋعا دۇنيەجۇزىلىك بانك قارىزى­نىڭ ەسەبىنەن قۇنى 33 ملن. دوللار بو­لاتىن جوبا ىسكە قوسىلۋدا. ەكونومي­كانى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى سالاارالىق جوسپار جانە تەح­نيكالىق-كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسىن دامىتۋ جوسپارى بەكىتىلگەنى العا تارتىلدى. الەمدىك تاجىريبەگە سايكەس «كاسىپقور» حولدينگى» اق قۇرىلىپ, شىعىس قازاق­ستان وبلىسىندا وسىنداي ورتالىق اشىل­عان. مينيستر قول جەتكەن جەتىستىكتەردى بارىنشا مولايتۋ ماقساتىندا فورۋمعا قاتىسۋشىلاردى ارىپتەستىكتىڭ بۇرىن ەش جەردە قايتالانباعان قازاقستاندىق ۇلگى­سىن بىرلەسىپ جاساۋعا شاقىردى. كادر­لارعا بولجامدى سۇرانىستى انىقتاپ وتىرۋدى ناقتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇكتەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ادامي رەسۋرس­تاردىڭ دامۋىنا جاۋاپ بەرەتىن مەنەد­جەرلەردىڭ كاسىبي بىرلەستىگى سياقتى ديرەكتورلار كلۋبىن قۇرۋدى ۇسىندى. ەڭبەك رەسۋرستارىن كادرلىق جاڭعىر­تۋ ماسەلەلەرى, يندۋستريالاندىرۋ جو­بالارىن كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق سالاسىن كادرلىق قامتاماسىز ەتۋدەگى بيزنەستىڭ ءرولى, بيز­نەستىڭ كادرلار دايارلاۋعا قاتىسۋى, تاعى دا باسقا ءبىرتالاي وزەكتى تاقىرىپتار ورتاعا سالىنا كەلگەندە, كاسىپتىك-تەحني­كالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە دەگەن ءبىر كەزدەرگى ەسكى كوزقاراستىڭ بۇگىندە مۇلدە باسقاشا وي تۇيگىزەتىنىن باعامدادىق. قا­زىر قازاق بالاسى ءۇشىن بۇل سالا نان تاۋىپ جەيتىن ناعىز كاسىپتىڭ كوزىنە اي­نالىپ كەلەدى. قاراشاش توقسانباي.