جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى

ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى ەلباسىنىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا اتا زاڭىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسى­نىڭ 1-بابىندا مەملەكەتتىڭ «ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىق­تا­رى مەن بوستاندىقتارى», ال 40-بابىندا «رەسپۋبليكانىڭ پرەزيدەنتى – حالىق پەن مەملەكەتتىك بيلىك بىرلىگىنىڭ, كونس­­تيتۋتسيانىڭ مىزعىماس­تى­­عىنىڭ, ادام جانە ازامات قۇقىقتارى مەن بوستاندىق­تارى­نىڭ نىشانى ءارى كەپىلى» دەلىنگەن. بۇل – ءار قازاقستان­دىق­تىڭ ەركىن ەرىك-جىگەرىنە جار­قىن جول اشاتىن ىرگەلى العىشارت. كونستيتۋتسيامىزدا بەكىتىلگەندەي, ازاماتتاردىڭ «...مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا تىكەلەي ءوزى جۇگىنۋگە, سونداي-اق جەكە جانە ۇجىمدىق وتىنىشتەر جول­داۋعا قۇقىعى بار». ياعني, ازاماتتار حات جازۋ ارقىلى مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە قاتىسۋ قۇقىعىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرا الادى. ازاماتتاردىڭ حاتتارى دەمو­كرا­تيالىق دامۋ جولىن تاڭ­دا­عان كەز كەلگەن مەملەكەتتە ەلدەگى قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالعا بايلا­نىس­تى حالىقتىڭ كوزقاراسىن انىق­تاۋدىڭ قۋاتتى قۇرالدارى­نىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا, بۇل ماسەلەنى دە نازاردان تىس قالدىرماي مەملەكەت باسشىسى 1995 جىلى «ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىن قا­راۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭ كۇشى بار جارلىق شىعارىپ, ال 2007 جىلعى 12 قاڭتاردا «جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءتارتىبى تۋرالى» زاڭعا قول قويعانىن اتاپ ايتقانىمىز ابزال. ەلباسىنىڭ اتىنا, ونىڭ اكىم­شىلىگىنە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلىپ تۇسەتىن ازامات­تار­دىڭ وتىنىشتەرىندە پرەزي­دەنت­تىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنا, ەكونو­مي­كانىڭ دۇرىس باعىتتا دامىپ كەلە جاتقانىنا ەلىمىزدە تۇر­عىن­داردىڭ ءوز ريزاشىلىعىن ءبىل­دى­رىپ, كوكەيلەرىندەگى وي-پىكىرلەرىن جەتكىزىپ جاتادى. سونىمەن قا­تار, ورتالىق جانە اتقارۋشى ورگاندار مەن مەملەكەتتىك قىزمەت­شىلەردىڭ تاراپىنان جول بەرىلەتىن كەيبىر قۇقىق بۇزۋشى­لىق­تاردى قالپىنا كەلتىرۋدى سۇراپ, ءتىپتى, تالاپ ەتەتىن ارىزدار دا بارشىلىق. بۇل تۇرعىدان العاندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ بىردە-ءبىرى نازاردان تىس قالمايتىنىن باسا ايتىپ وتكىم كەلەدى. تاعى ءبىر ەسكەرتە كەتەتىن جاعداي, تاۋەلسىز­دىك العان العاشقى جىلدارمەن سالىستىرعاندا وتىنىشتەردىڭ سا­نى دا ازايىپ, ازاماتتاردىڭ ارىز­دارىندا كوتەرىلەتىن ماسە­لە­لەردىڭ سيپاتى دا وزگەردى. ءما­سەلەن, 1991 جىلعى كەلىپ ءتۇس­كەن حاتتار كورسەتكىشىنە كوز سال­ساق, ەلباسىنىڭ اتىنا جول­دانعان 32 مىڭنان استام ءوتى­نىش­ت­ىڭ باسىم بولىگى الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى بولعان. وندا زەينەتاقى مەن جالاقىنىڭ ۋاق­تى­لى تولەنبەۋى, اۋىز سۋ مەن جى­لۋدىڭ جوقتىعى, ەلەكتر قۋا­تىنىڭ ساعاتپەن بەرىلەتىنى سياق­تى بارشامىزعا بەلگىلى جايتتار جازىلاتىن. ال, ەندى, بۇگىنگى تاڭداعى ەلىمىزدىڭ داڭعىل دامىپ, قاۋىرت وركەندەۋىنە بايلانىستى ءوتى­نىش­تەردىڭ دە مازمۇنى وزگەرگەنى بايقالادى. ويتكەنى, قازىر ازاماتتاردان كەلىپ تۇسكەن سۇراق­تاردا تەك جەكە باستارىنا عانا بايلانىستى ەمەس, جالپى ازا­مات­تىق قوعامنىڭ مۇددەسى جاي­لى ماسەلەلەر كوبىرەك قوزعالۋدا. بىرنەشە جىلدان بەرى شەشىمى تابىلماي كەلگەن استانا قا­لاسىنداعى ق.مۇڭايتپاسوۆ اتىن­داعى دارىندى سپورتشى بالا­لار­عا ارنالعان رەسپۋبليكالىق مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ عيمارا­تى­نا بايلانىستى داۋلى ماسەلە تۋ­رالى ل.نيكۋلشينانىڭ جازعان حاتى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە باقىلاۋعا الىنىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىر­ما­لار بەرىلدى. ناتيجەسىندە «استانا قالاسىنىڭ كوممۋنالدىق مەن­شىگىندەگى عيماراتتى رەس­پۋب­ليكالىق مەنشىككە بەرۋ تۋرالى» استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى قابىلدانىپ, بوگەنباي داڭعىلى, №5-ۇيدە ورنالاسقان وقۋ كورپۋسى مەن جاتاقحانا عيماراتى قابىلداۋ-تاپسىرۋ اكتىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق مەنشىككە «ق.مۇڭايتپاسوۆ اتىن­داعى دارىندى سپورتشى با­لالارعا ارنالعان رەسپۋب­لي­كا­لىق مەكتەپ-ينتەرناتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ تەڭگەرىمىنە بەرىلدى. قازاق زاعيپتار قوعامى باتىس قازاقستان وبلىستىق باسقارماسى ورال قالاسىنداعى تسيولكوۆسكي كوشەسىن اباتتاندىرىپ, زاعيپتارعا ارنالعان تروتۋار سالۋ ماسەلەسىن كوتەرگەن. اتالعان كوشەنى جوندەۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 1ملن. 442 مىڭ تەڭگە ءبولىنىپ, جوندەۋ جۇمىستارى مەن مۇگەدەكتەردىڭ قوزعالىسىنا ارنالعان قورشاۋدى ورناتۋ ءىسى تولىق اياقتالدى. اقمولا وبلىسىنىڭ تسەلينوگراد اۋدانى, اقمول اۋىلىنداعى تۇرعىن­دار اۋىز سۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىلمەگەنىن, قىستا جىلۋ جۇيەسى دۇرىس جۇمىس ىستەمەيتىنىن, استانا مەن اقمول اۋىلى اراسىنا اۆتوبۋس جىبەرۋگە كو­مەك­تەسۋدى سۇراپ جەرگىلىكتى بيلىك باس­شى­لارىنا ارىزدانعاننان ناتيجە شىقپاعاسىن ەلباسىنا شاعىمدانۋعا ءماجبۇر بولعان. پرەزيدەنت اكىم­شى­لى­گىن­دە بۇل شاعىم باقىلاۋعا الىن­عان­نان كەيىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 166 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, ۇزىندىعى 3,5 شاقىرىم نۇرا توپتىق سۋ قۇبىرىنىڭ اپاتتى بولىگى اۋىستىرىلدى, جىلۋ بەرەتىن قازاندىق جوندەلدى. سونىمەن قاتار, «استانا–يلينكا–اقمول» جانە «استانا–اقمول» باعىتتارىنا تۇ­راق­تى 2 اۆتوبۋس ءبولىندى. سونىمەن بىرگە, شەتەلدە جۇرگەن وتانداستارىمىز دا وزدەرىنىڭ ءوتىنىش­تەرى ارقىلى ەلباسى بەكىتكەن «نۇرلى كوش» باعدارلاماسىنا ريزاشىلىق­تارىن ءبىلدىرىپ, قازاقستانداعى قوعام­دىق-ساياسي جاعدايلارعا قاتىستى جىلى پىكىرلەرىن ايتۋدا. وتىنىشتەردىڭ جالپى مازمۇنىنا كوز جىبەرسەك, قولىمىزعا تيگەن شا­عىم­داردان كوبىنەسە سىبايلاس جەم­قور­لىقپەن كۇرەس, ازاماتتاردىڭ تۇر­عىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ, وقۋ­شى­لاردىڭ ءبىلىم الۋ دەڭگەيىن باي­ىپ­تى باعالاماۋ, ازاماتتار مەن مەملە­كەت اراسىنداعى ازاماتتىق-قۇقىقتىق مەن­شىك­تىك قاتىناستاردى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى تۇرعىسىنان قولدانىستاعى زاڭدار مەن قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ورىندالۋىن تيىسىنشە قا­داعالاپ, با­قى­لايتىن مەملەكەتتىك جۇيە­نىڭ جۇ­مى­سىنا حالىقتىڭ كوڭىلى تولمايتىنى بايقالادى. بۇل باعىتتاعى ءتالىمدى تاجىريبەنىڭ ءبىرى – ەلباسىنىڭ حالىقپەن تىكەلەي سۇحباتتاسۋى داستۇرگە اينالدى. اسا قۋانارلىعى, تىكەلەي ەفيردە ءجۇر­گىزىلەتىن وسىنداي ءىس-شارانى ريزاشى­لىقپەن قولداعان ەل تۇرعىندارىنىڭ سانى جىل سايىن ارتا تۇسۋدە. مىسال كەلتىرەتىن بولساق, 2002 جىلى ەلباسىنا 1047 ازامات ساۋال جولداعان بولسا, 2009 جىلى بۇل كورسەتكىش 44 مىڭنان اسقان. بۇل تۇرعىدان العاندا دا تىكەلەي ەفير كەزىندە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ بارلىعى قاتاڭ باقى­لاۋعا الىنىپ, كوتەرىلگەن ماسەلە­لەردىڭ ءمانى بويىنشا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ باس­شى­لارى حات يەلەرىنە جازباشا تۇردە جاۋاپ بەرەدى جانە دە ولاردىڭ  ەلباسىنا مىندەتتى تۇردە ەسەپ بەرەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە ازاماتتاردان 19 مىڭعا جۋىق حات كەلىپ تۇسسە, ازاماتتاردى قابىلداۋ بولمەسىندە 800-دەن استام, ونىڭ ىشىندە اكىمشىلىك باسشىلىعى تاراپىنان 63 ازامات قابىلداندى. جالپى ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, پرە­زيدەنت اكىمشىلىگىنە حات جاز­عان­داردىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك قورعال­ما­عان توپتىڭ وكىلدەرى, اتاپ ايتقاندا, 2491 زەينەتكەر, 316 ۇلى وتان سوعى­سى­نىڭ مۇگەدەگى مەن ارداگەرى, 920 ءمۇ­گەدەك, 1037 كوپ بالالى انا بار. ال, وڭىرلەردەن كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى الماتى قالاسىنىڭ (3755), وڭتۇستىك قازاقستان (2403) جانە قاراعاندى (1746) وبلىس­تارى­نىڭ, سونداي-اق استانا قالاسىنىڭ (2184) ۇلەسىنە تيەدى. ارينە, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەردى تۇگەلدەي ەلباسىنىڭ قاراپ شىعۋعا مۇمكىندىگى جوق ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ارىزدار ەڭ الدىمەن جالپى بولىمدە مۇقيات وقى­لىپ, قاتاڭ سۇرىپتاۋدان وتكەننەن كەيىن, ەڭ ماڭىزدىلارى عانا پرەزي­دەنت­تىڭ, مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ, اكىم­شى­لىك باسشىسىنىڭ, باسقا دا جاۋاپتى لاۋا­­زىم يەلەرىنىڭ قاراۋىنا جىبەرىلەدى. كەلىپ تۇسكەن حاتتاردا كوتەرىلەتىن ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ, باسقا دا مەكەمەلەردىڭ قۇزىرىنا جا­تا­دى ءارى ونداي بۇل ماسەلەلەردىڭ ال­دىن الۋ, شەشىمىن تابۋ وسى ورگان­دار­دىڭ مىندەتى. ەگەر دە اتالعان مەملەكەتتىك ورگاندار ازاماتتاردىڭ ارىز­دا­رىنا دەر كەزىندە كوڭىل اۋدارىپ, ءادىل شەشىم قابىلداسا, تۇرعىندار تىكەلەي ەل­با­سى­نىڭ اتىنا ارىزدانىپ اۋرە بولماس ەدى. وسىعان بايلانىستى 13 مىڭ­نان استام (72%) ارىز اكىم­شى­لىك­تىڭ جال­پى بولىمىندە مۇقيات قارالىپ, ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قا­راۋى­نا جولداندى. بيىلعى جىلى ەلباسى قاراعان حاتتاردىڭ 124-ءى باقىلاۋعا الىندى. سونىڭ ىشىندەگى 98 ءوتىنىش بويىنشا بەرىلگەن تاپسىرما ورىندالىپ, 26 ءوتىنىشتىڭ ورىندالۋى باقىلاۋدا تۇر. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن بار­لىق لاۋازىمدى ادامدار مەن مەملەكەتتىك ورگاندار ۋاقتىلى, ەڭ باستىسى, ساپالى ورىنداۋعا مىندەتتى ەكەنى بەلگىلى. ەلباسىنىڭ اتىنا كەلىپ تۇسكەن حاتتاردىڭ ورىندالۋىنا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىپ, ازاماتتاردىڭ شاعىم-وتىنىشتەرى مەن تالاپ-تىلەكتەرىن قاراۋ بارىسىندا ەش­قانداي ءتارتىپ بۇزۋشىلىققا جول بەرىلمەۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ال ءوتى­نىش­تەردى قاراۋدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا زاڭسىزدىققا جول بەرگەن لاۋازىم يەلەرى انىقتالسا, ولار ءتيىستى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بۇل رەتتە ءۇستى­مىزدەگى جىلى 36 ءوتىنىش بويىنشا ءتۇر­لى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 42 قىز­مەت­كەرى اكىمشىلىك نەمەسە تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعانىن اتاپ ايتۋىمىز كەرەك. ەندىگى جەردە قازاقستاندىقتاردىڭ مەملەكەت باسشىسىنا ءجيى جازاتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق پەن زاڭناما تالاپ­تارىنىڭ ورىندالماۋىنا قاتىستى وتىنىشتەرىنەن ناقتى مالىمەتتەر بەرە كەتكەن ورىندى بولار. ويتكەنى, جو­عا­رىدا ايتىلعانىنداي, كونستيتۋتسياعا سايكەس, ادام قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارىنا كەپiلدiك بەرiلۋiنە باي­لا­نىستى, وسىنداي مازمۇنداعى حاتتارعا اسا زور كوڭىل بولىنەدى. سول سەبەپتى ازا­ماتتار مەن زاڭدى تۇلعالار قۇقىق­تارىن قورعاۋ ءۇشىن وتىنىشتەرىن ەلبا­سىنا ءبىلدىرىپ, ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنان ۇمىتتەنەدى. الايدا بارلىق ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تەك زاڭدى جولمەن عانا شەشىلۋى ءتيىس. مىسالى, «كەنتاۋەنەرگو» مەكەمە­سى­نىڭ ديرەكتورى ب.كەسكىنباەۆتىڭ قالا كوشەلەرىنە جىلۋ قۇبىرلارىن تارتۋ ءۇشىن تۇرعىنداردان اقشا جيناپ, جۇ­مىستى اياقتاماعانى جونىندە كەنتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى ك.اقەدىلوۆانىڭ ءوتىنىشىن قاراۋدىڭ ناتيجەسىندە كاسىپ­كەر جيناعان 500 مىڭ تەڭگە تۇرعىن­دارعا قايتارىلىپ, ب.كەسكىنباەۆ پەن №5 «جىلۋ ەنەرگيا ورتالىعى» ستان­سا­سىنىڭ تەحنيكالىق ديرەكتورى ق.تۇياق­باەۆ قىزمەتتەرىنەن بوساتىلدى. ال, تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى ا.سەمكينا ەلباسىنا ارىزدانعاننان كەيىن عانا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنان ءتورت ايدان بەرى الا الماي جۇرگەن تولقۇجاتىن الدى. نەگىزىنەن ەلباسىنىڭ 20 جىل بويى جۇرگىزىپ كەلە جاتقان سارابدال ساياسا­تىن ازاماتتاردىڭ قولدايتىنىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە كەلىپ تۇسكەن ءوتى­نىشتەردەن ناقتى كورۋگە بولادى. حات جولداعان ەل تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا تىلەك ءبىل­دىرىپ, سەنىم ارتىپ جاتاتىنى وسى­نىڭ ايقىن ايعاعى. جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق-ساياسي جاعدايدى جاقسارتۋ مەن مادە­نيەت­تى دامىتۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قول­دانىس اياسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ تۋ­را­لى 240-تان استام ۇسىنىس كەلىپ تۇسسە, 404 ادام ەلدە بولىپ جاتقان قوعامدىق ماڭىزى بار وقيعالارعا قولداۋ كور­سە­تىپ, جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. بۇل حاتتار ەلباسىنا باياندالىپ, بىرقاتارى گازەتتەردە «پرەزيدەنت پوشتاسىنان» اتتى ايدارمەن جاريالاندى. مەملەكەت باسشىسى جۇمىس كەستە­سىنىڭ وتە تىعىزدىعىنا قاراماستان, جاستاردىڭ وتىنىشتەرىنە كوپ كوڭىل ءبولىپ, ولارعا ءوز ريزاشىلىعىن جەتكىزۋدى تاپسىرىپ وتىرادى. اعىمداعى جىلى 200-گە جۋىق ءوتىنىش بىلدىرۋشىگە العىس ارقالاعان حات جىبەرىلدى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاق­ستاننىڭ ەلورداسى – كۇللى دۇنيەگە تانىمال بولعان استانا قالاسىن كو­رۋدى ارمانداعان بالالاردىڭ ءوتىنىش­تەرى قۇپتالىپ, قاناعاتتاندىرىلدى. مىسالى, اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىنى, اربانىڭ كومەگىمەن جۇرەتىن مۇگەدەك م.جەتەسوۆتىڭ, وزبەكستان ازاماتى, مەكتەپ وقۋشىسى م.جامالبەكوۆتىڭ استانا قالاسىن كورگىسى كەلەتىنى ءجو­نىندەگى وتىنىشتەرى ەلباسىنىڭ جەكە تاپسىرماسىنىڭ نەگىزىندە ورىندالىپ, م.جەتەسوۆپەن بىرگە تاعى 5 مۇگەدەك, م.جامالبەكوۆ جانە ونىڭ اناسى استانا قالاسىنىڭ مەرەيتويىنا قاتى­سىپ, ۇيلەرىنە كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن قايتتى. سونداي-اق, اقتوبە وبلىسى قوبدا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى م.شاگيروۆانىڭ ءوتىنىشى دە ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالماي, ونىڭ سۋرەت سالۋدى ۇناتاتىنى ەسكەرىلىپ, اقتوبە گۋمانيتارلىق كول­لەد­جىنىڭ ديزاين بولىمىنە تۇسۋىنە ىق­پال ەتىلدى جانە وبلىستىق «اۋىلدىڭ گۇل­دەنۋى – قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى» اتتى مارافون-ەستافەتاسىنىڭ توپ جەتەكشىسى رەتىندە استانا قالاسىنا كەلىپ كەتتى. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءبارى بىردەي ار-نامىس كودەكسىنىڭ تالاپتارىن ورىندامايتى­نى تۋرالى شاعىمدار دا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا. ماسەلەن, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قىز­مەتكەرلەرىنىڭ شاعىمى بويىنشا زاڭ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى قىزمەتتىك مىندەتىن ورەسكەل بۇزعانى جانە تەرىس مىنەز-ق ۇلىق كورسەتكەنى ءۇشىن قىزمە­تىنەن بوساتىلدى. 2010 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ ەلباسىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن «www.akorda.kz» رەسمي سايتىندا «پرە­­زيدەنتتىڭ بيزنەستى قورعاۋى» اتتى ءبولىمنىڭ اشىلۋى كا­سىپ­كەرلەردىڭ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەردى. مەملەكەت باسشىسى سايت­قا كەلىپ تۇسكەن ءار­بىر شاعىمدى اسا مۇقيات قاراپ, انىق­تالعان جايلار بوي­ىنشا بارىنشا قاتاڭ شارالار قولدانۋ ءجو­نىندە تالاپ قويدى. اتال­مىش سايتقا قا­زىردىڭ وزىندە كاسىپكەر­لەر­دەن 3500-دەن استام ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. وتىنىشتەردى تالداۋ ءناتي­جە­سىندە كاسىپكەرلەردىڭ ەلباسى­نىڭ اتىنا شاعىمدانۋىنىڭ باستى سەبەپتەرى سالىق زاڭناماسىنىڭ بۇرما­لا­نۋى, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تەندەرلەرىن وتكىزۋ بارىسىندا ورىن العان زاڭ بۇزۋشىلىقتار, مەملەكەتتىك مەنشىكتى جەكەشەلەندىرۋ كەزىندەگى تەرىس ءىس-ارەكەتتەر ەكەندىگى انىقتالدى. وسى رەتتە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تا­راپىنان كاسىپكەرلەرگە قىسىم جاسا­لىپ, زاڭسىزدىقتارعا جول بەرىلەتىنى تۋرالى شاعىمدار دا ازايماي تۇرعا­نىن قىنجىلا ايتۋعا ءتيىسپىز. سونى­مەن قاتار, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ جەر ماسەلەسىنە بايلانىستى زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەرگە جول بەرۋلەرى دە ءالى ورىن الىپ وتىرعانى بايقالادى. كاسىپكەرلەردىڭ وتىنىشتەرىنىڭ با­سىم كوپشىلىگى سالىق سالۋ مەن قۇقىق قورعاۋ سالاسىنا قاتىستى بولعان­دىق­تان, ولارعا جان-جاقتى تەكسەرۋ ءجۇر­گىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا 797 شاعىم تەكسەرىلىپ, سايت ارقىلى ءوتىنىش يەلەرىنە جاۋاپ بەرىلدى. ونىڭ ىشىندە 186 شا­عىم قاناعاتتاندىرىلىپ, 28 شاعىم نە­گىزسىز دەپ تابىلدى, قالعاندارىنا تۇسىنىكتەمە بەرىلىپ, وتىنىشتەردە كوتە­رىل­­گەن ماسەلەلەر زاڭنامادا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا شەشىلەتىنى حابار­لاندى. وسىلايشا, 2011 جىلى كاسىپ­كەرلەردىڭ شاعىمدارىنىڭ نەگىزىندە زاڭسىزدىقتارعا جول بەرگەن 18 قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ, سونداي-اق 24 ور­تالىق جانە جەرگىلىكتى بيلىك ورگان­دارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, 3 مەملەكەتتىك قىز­مەتشى لاۋازىمىنان بوساتىلدى. كاسىپكەرلەردىڭ ارىز-شاعىمدارىن مەملەكەتتىك ورگاندار دەڭگەيىندە قا­راۋ­دىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا تاسىمال­داۋشى كاسىپورىنداردىڭ بانكروتتى­عىنا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان شارالار قابىلداۋ تۋرالى ماسەلە قاراس­تىرىلىپ, ەلەكتر قۋاتىن پايدالانۋ قا­عيدالارىنىڭ ەرەجەلەرى قايتا قا­رالۋدا, سونداي-اق «كىرىس» ۇعىمىن ءبىرىزدى ءتۇسىندىرۋ جانە ونى ەسەپتەۋدىڭ ادىستەرى ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى زاڭناماعا ءتيىستى تۇزەتۋ­لەر ەنگىزۋ ءۇشىن باس پروكۋراتۋرا, جو­عار­عى سوت, قارجى پوليتسياسى اگەنتتىگى جانە «اتامەكەن» وداعى وكىلدەرىنەن ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى قۇرىلدى. وسىنداي يگى ىستەردىڭ اتقارىلۋىنا ىقپالىن تيگىزىپ, تىعىرىققا تىرەلىپ تۇرعان كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋىنا سەبەپشى بولعان وسى سايت­تىڭ اشىلۋىنا ءوز ريزاشىلىق­تارىن ءبىلدىرىپ, العىسىن ايتىپ جات­قان كاسىپكەرلەر از ەمەس. ەلباسىنىڭ اتىنا جازعان شاعى­مىنان كەيىن عانا الماتى قالاسى قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى زاڭ­سىز الىپ قويعان كاسىپكەرلەردىڭ كومپيۋتەر تەحنيكاسى يەلەرىنە كەرى قاي­تارىلدى. كەيىننەن سەرىكتەستىكتىڭ دي­رەك­تورى ا. فومين سايتقا بىلاي دەپ حات جازدى: «قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! وسى حات ارقىلى «كونتەكس پليۋس ينفورماتسيوننىە سيستەمى» جشس-ءنىڭ م ۇلىكتەرىن تارتىپ العان زاڭ­سىز ارەكەتى تۋرالى ءوتىنىشىمدى ادىلەت­تىلىكپەن قاراۋعا ىقپال ەتكەنىڭىز ءۇشىن شىن العىسىمدى بىلدىرگىم كەلەدى». مىنە, قىسقاشا ءتۇيىپ ايتقاندا, تالاپشىلدىق پەن زاڭدىق نورمالار قاتاڭ ساقتالعاندا عانا ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەيتىنى ايتپاسا دا بەلگىلى. قازىر تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىق بەلەسىنە قادام باسقان, ەل تىرشىلىگى قالپىنا كەلىپ, تولعاعى جەتكەن تۇيتكىلدەر سايا­بىرسىعان تۇستا دا ەلباسى ازامات­تار­دىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن ۇدايى نازا­رىندا ۇستايتىنىنا قىسقاشا توقتا­لىپ وتتىك. بۇل مىندەت, ارينە, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ءمىربولات جاقىپوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى جالپى ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى.