دۇبىرگە تولى دۇنيە

جاقتىرمايتىن جاققا بارماعان ءجون رەسەيدە تاجىكستانعا قارسى ناۋقان باستالدى. ەلدىڭ اق­پا­رات قۇرالدارى بۇل ەلدى عايباتتاعان حابارلارىن ءجيى­لەت­تى. ول تاجىكستاندا ەكى رەسەيلىك ۇشقىشقا سوت بولعان سوڭ كۇشەيە ءتۇستى. رەسەيدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى سول سوتقا بايلانىستى قاتقىل مالىمدەمە جاسادى. ءسىرا, اقپارات قۇ­رالدارى دا, باسقا مە­كەمەلەر دە وسىن­داي مالىمدەمەنىڭ جاسالۋىن كۇتكەن­دەي, شۋلاپ قويا بەردى. بۇگىنگە دەيىن جاق­سى قارىم-قاتىناس­تا بولعان ەلدى عايباتتاۋدا ەندى ولار جارىسقا تۇسكەندەي. الدىمەن جامانداۋعا اسىققان قورعانىس مينيسترلىگى بولدى. بۇ­لاردىڭ تاجىكستانداعى 201-ءشى ءاس­كە­ري بازاسىندا 5,5 مىڭ ادام قىز­مەت ەتەدى. وعان دەيىن ونىڭ 3 مىڭ­دايى اسكەرگە شاقىرىلعاندار بولادى ەكەن. ەندى وندا تەك كەلىسىم-شارتتا تۇرعانداردى عانا جىبەرەمىز دەگەندى ايتادى. باستى سەبەپ – جەرگىلىكتى حالىق رەسەي ءاس­كە­رىنە قارسى كورىنەدى. جاس جىگىتتەردى, وزدەرىنشە قامقورشى بولىپ, ون­داي جەرگە جىبەرمەگەنىمىز دۇ­رىس دەپ بازا باسشىلارى كولگىرسيدى. راس, ولار جەرگىلىكتى حالىقتىڭ نەندەي ايىپ تاعاتىنىن دا جا­سىر­مايدى: سولداتتار «اراق ىشەدى, توبەلەسەدى جانە بوقتاساتىن» كو­رىنەدى. سونداي-اق, اسكەريلەر ۇر­لان­عان جانار ماي, اۆتوبولشەكتەر ساتىپ, جەرگىلىكتى حالىقتى اسكەري م ۇلىكتى ۇرلاۋعا ارانداتادى ەكەن. بازا باسشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ايىپتىڭ كوپشىلىگى «تۇككە تۇرمايدى». ءسىرا, ولار جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن «اراق ءىشۋ, توبەلەسۋ, بوقتاسۋ» تۇككە تۇرمايتىن نارسە ەمەس ەكەنىن ۇقپاسا كەرەك. باسقا ەلگە بارعان ەكەنسىڭ, سول ەلدىڭ تارتىبىنە باعىن, ۇناتپاساڭ بارما, دەۋگە بولار. بىراق رەسەيگە سول ەلدە بازا ۇستاعان كەرەك. ءتا­جىك­تەر ءۇشىن ەمەس, وزدەرى ءۇشىن. سوندىقتان دا تاجىكتەرمەن ءتىل تا­بىسقانى ءجون-اق. ال بۇلار وندا وكتەم جۇرگىسى كەلەدى. باياعى كە­ڭەس­تىك زامانداعىداي. تاجىكستان­نىڭ تاۋەلسىز ەل ەكەنىن مويى­ن­دا­عىسى جوقتاي. ال جاڭا داۋعا سەبەپشى بولعان ەكى ۇشقىشتى سوتتاۋعا كەلەتىن بول­ساق, تاعى دا سول «اعالىقتىڭ» كورىنىسى. وقيعا بىلاي وربىگەن. وسى جىلعى ناۋرىز ايىندا اۋ­عان­ستاندا جۇمىس ىستەگەن ەكى ان-72 اسكەري ۇشاعىنىڭ ەكيپاجى كابۋل اۋەجايىنداعى كەلىسىم-شارت­تارى ءبىتىپ قالعان سوڭ, ودان ارعى تاعدىرلارىن ايقىنداپ الۋ ءۇشىن تاجىكستانعا ۇشىپ شىعادى. قور­عانتوبە اۋەجايىندا ولارعا قو­نۋ­عا رۇقساتتىڭ جوقتىعىن ايتادى. ۇشقىشتار قاي­تا­­­­­­دان كابۋلعا ۇشۋ­عا جانار مايى جەتپەي­تىندىكتەن, امال­سىز قونۋعا رۇقسات سۇ­راي­­­دى. جەردە ولار­دى كەدەنشىلەر مەن شەك­ارا­شىلار تەكسەرىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كومي­تە­تىنىڭ ادام­دارى ولاردى تۇت­قىن­عا الادى. ارادا ءبىر اي وتكەندە, ۇش­اق كومانديرلەرىنە ايىپ تاعى­لىپ, باسقا مۇشەلەرى بوساتىلادى. ەندى, مىنە, قازان ايىندا سوت بولىپ, رەسەيلىك ۆلاديمير سادوۆنيچي جانە ەستونيا ازاماتى الەكساندر رۋدەنكوعا «كونترا­بان­دا­لىعى, شەكارادان زاڭسىز وتكەنى جانە حالىقارالىق ۇشۋ ەرەجەلەرىن بۇزعانى» ءۇشىن دەگەن ايىپ تا­عىپ, سوت ولاردى 10 جىلعا سوت­تا­عان ەكەن, پرەزيدەنتتىڭ راقىم­شى­لىق جارلىعىنا بايلانىستى ونى 8,5 جىلعا ءتۇسىرىپتى. ال پروكۋراتۋرا 13 جىلعا سوتتاۋدى سۇراعان. رەسەي جاعى, مۇددەلىلەر ۇكىم نەگىزسىز, كۋالەر جوق دەگەندى اي­تا­دى. كونتراباندا دەگەنىن كىم بىلەدى, ال شەكارانى زاڭسىز وتكەنى, حالىقارالىق ەرەجەنى بۇزعانى اي­قىن. رۇقساتسىز ۇشىپ كەلۋ باسىن­عاندىقتىڭ اسقىنعان ءتۇرى ەكەنى داۋسىز. الەمدىك ءتارتىپ بويىنشا, كونتراباندا دالەلدەنسە, سول ەكى ۇشاقتى دا تاجىكستان تاركىلەيدى. 7 اي بويى ۇندەمەي كەلىپ, سول ۇشاق­تاردان ايىرىلاتىن بولعان سوڭ, شۋ شىقتى. سول ۇشاقتاردىڭ يەسى Rokan Investinens Ltd كومپا­نيا­سى رەسەي ءسىم-ىنە ىسكە ارالاس­پاي­سىڭ دەپ وكپەلەگەن دە ەدى. مينيسترلىك العاشىندا دالەلدەرىڭ جوق دەپ كومپانياعا ۇرىسقان. بىراق, ەندى مينستر س.لاۆروۆ باس بولىپ, كۇرت وزگەردى. ءسىرا, جوعا­رى­دان تاجىك­ستان­دى «تاۋبەسىنە كەلتىرۋ» ءجو­نىندە نۇسقاۋ بولعان-اۋ شاماسى. تاجىكتەردى, ولاردىڭ باسشى­لا­رى ەمومالي راحموندى عاي­بات­تاۋ­دىڭ بارلىق جولدارى دا ىسكە قو­سىلدى. رەسەي اقپارات قۇرال­دا­رى تاجىك وپپوزيتسياسىنا ءسوز بەرىپ, ولار ايانىپ قالماۋدا. «يزۆەستيا» گازەتىندە جاريالانعان ماقالا­سىن­دا «قوعام قايراتكەرى» دودودجون اتوۆۋللاەۆ دەگەن ءوز ەلىن, پرەزيدەنت راحموندى ءبىراز جامانداعان. تاجىكتەرگە قارسى ناۋقان قى­­زىپ تۇر. وعان پرەزيدەنت د.مەد­ۆە­دەۆتىڭ ءوزى قوسىلدى. باس ساني­تارلىق دارىگەرى گ.ونيششەنكو دەگەنى تاجىك ميگراتسياسىنا تىيىم سا­لۋ­دى ۇسىنادى. قازىر رەسەيدەن 100 تاجىكتى قۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دان­دى, جاپپاي تەكسەرىپ جاتىر. بۇل ناۋقاننىڭ قانشاعا سوزى­لا­رى بەلگىسىز.   ۇكىمەت وزگەرگەنمەن, قيىندىق كەتە قويماس بۇكىل الەمدى شۋلاتقان گرەكياداعى ەكونوميكالىق كۇيزە­لىس كەزىندە ەل ۇكىمەتىن باسقارعان گەورگيوس پاپاندرەۋ قىز­مە­تىنەن كەتىپ, ونىڭ ورنىنا بەلگىلى قارجىگەر لۋكاس پاپاديموس پرەمەر-مينيستر بولىپ تاعايىندالدى. ءسىرا, پاپاندرەۋ­گە, ونىڭ پاسوك پارتياسىنا حالىق­­تىڭ وكپەسى قارا قا­­زانداي. ول قيىن­دىق­­­تان شىعۋدىڭ جو­لىن تاپپادى. ەۋ­­­روپا بۇل ەلگە قار­­­جىلىق كومەك كورسەتۋدەن ايانعان جوق: قارىز دا بەردى, سول قارىز­­­دا­رىن كەشىرىپ تە جاتتى. بىراق جاع­داي وڭالمادى. ەكونوميكا قۇلدى­­راي بەردى. بيۋدجەتتى قىسقانعا حا­لىق قارسىلىق ءبىلدىردى. ۇكىمەتتىڭ سول حالىقتىڭ كوڭىلىن تابامىن دەپ, ءتىپتى ولاردى الدارقاتقانداي بو­­­­­لىپ, ەلدى ەۋرو ايماعىندا قالۋ-قال­­­ماۋى جونىندە رەفەرەندۋم ءوت­كىزۋدى ۇسىنعانى سۋعا كەتكەننىڭ تال قار­­­ماۋىنداي ەدى. بۇدان كەيىن ونىڭ بيلىكتە قالۋى ەكىتالاي بولاتىن. ەندىگى ۇكىمەت كواليتسيالىق بول­ماق, ونى ۇلتتىق بىرلىك ۇكىمەتى دەپ اتاپ وتىر. وعان قارسىلىق تا ازداۋ بولار. بىرىنشىدەن, جۇمى­سىن ەندى عانا باستاعاندارعا وكپە دە ايتا المايسىڭ, ولاردىڭ قىز­مە­تىنە باعا بەرۋ ءۇشىن ءبىراز ۋاقىت كەرەك. ودان سوڭ, حالىق قارسىلىق جاساۋدان دا ابدەن شارشاپ, مەزى بولعانداي. جاڭا پرەمەر ەلگە دە, ەۋرو­پاعا دا بەلگىلى قارجىگەر قايرات­كەر. سەگىز جىل ەلدىڭ باس بانكىن باسقارعان سوڭ, 2008 جىلدان 2010 جىلعا دەيىن ەۋروپالىق ورتالىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان. ول ەلدى دە بىلەدى, ەۋروپانى دا بىلەدى. ونىڭ پىكىرىنشە, ەۋرولىق ايماقتا قالۋ عانا گرەكيانى قۇردىمعا كەتۋدەن قۇتقارادى. وسى ايماقتا بولۋ عانا بۇل ەلگە قارجىلىق تۇراق­تى­لىققا, ەكونوميكاسىن قايتا قۇرۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇرىنعى پرەمەر پاپاندرەۋ ءوزى قايىر سۇراعانداي بولىپ جۇرسە دە, ەۋرووداق تالاپ­تا­­­رىن بىردە تىڭداپ, بىردە تىڭدام­اعان­­داي بولىپ, بۇلتا­لاققا دا سالاتىن. پاپاديموس بىردەن ۇكىمەتتىڭ باعىت-باعدارىن ايقىندادى, جۇرتقا جاعاتىن ارزان ساۋداعا بارمادى, ەۋرووداققا ارقا سۇيەيتىنىن اشىپ ايتتى. وسى جەردە ەۋروپانىڭ دا بۇل ەلگە جاساعان جاقسىلىعىن ايتا كەتكەن ءجون بولار. بۇرىنعىسىن ايتپا­عان­دا, وسىدان تۋرا ءۇش اپتا عانا بۇرىن ەۋرووداق ەلدەرى گرەكياعا 100 ميلليارد ەۋرو قوسىمشا كومەك بەرىپ, بۇرىنعى 360 ميلليارد ەۋرو قارىزىنىڭ جارتىسىن كەشۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان. بۇل ەندى تەڭدەسسىز كومەك. ارينە, ۇكىمەتكە جاڭا باسشى كەلىپ, ونىڭ باعىتى ءتۇبىرلى وزگە­رىپ جاتقاندا, ۇكىمەت كابينەتىندە ايتارلىقتاي وزگەرىس بولۋى زاڭدى. تاراتىلعان اقپاراتتارعا قار­ا­عان­دا, ىشكى ىستەر, ادىلەت مينيسترلەرى, ۇكىمەتتىڭ ارنايى وكىلى وزگەرەتىنى انىق كورىنەدى. ءدال قازىرگى تاڭدا, ەلدەگى ەڭ ماڭىزدى قارجى مي­نيسترلىگىنىڭ باسشىسى ەۆانگيلوس ۆەنيزەلوس اۋىسپايدى ەكەن دەگەن ءسوز بار. ول سوڭعى كەزدە عانا تاعايىندالسا كەرەك. جاڭا ۇكىمەت جاڭالىق اكەلۋگە ءتيىستى دەيمىز. ونىڭ ناتيجەسى دە بولار. بىراق ءوز باسىنا تۇسكەن قي­ىندىقتان گرەكيا ءالى بىرازعا دەيىن ارىلا قويماس. قالاي دەگەندە دە, گرەكتەردىڭ جالعىز قالماي, ءبۇ­كىل ەۋروپانىڭ قامقورىندا بو­لۋى باقىتى شىعار. ورتاق ءۇي وسىندايدا كەرەك-اۋ. ماماديار جاقىپ.