بالا كەزىڭىزدە ءتىلدى جاقسى ۇيرەنەسىز, ەسەيگەن سايىن ءتىل ۇيرەنۋ قيىنداي تۇسەدى دەگەن پىكىر بار. وعان كوپ ادام سەنەدى. سونىمەن بىرگە «تىلگە دەگەن قابىلەتىم بار», ء«تىل ۇيرەنۋگە قابىلەتىم جوق» دەگەن تاعى ءبىر قاساڭ قاعيدا بار. وعان دا ادامدار سەنەدى, سوندىقتان ءتىل مەڭگەرۋگە ءتىپتى دە اياق باسپايدى. ادام ەسەيگەن سايىن ءتىل مەڭگەرۋ عانا ەمەس, باسقا دا نارسەلەردى ۇيرەنۋ وڭاي بولمايتىنى راس. بىراق بۇل «مۇمكىن ەمەس» دەگەن ءسوز ەمەس.
قازىرگى كەزگە دەيىن جۇرگىزىلىپ جاتقان زەرتتەۋلەرىندە عالىمدار دا, پسيحولوگتەر دا ءبىراۋىزدان «بارلىق ماسەلە سىزدە, ءوزىڭىز قالاساڭىز, اسار اسۋىڭىز, شىعار شىڭىڭىز از بولمايدى, ءسىزدىڭ قولىڭىزدان ءبارى كەلەدى, تەك سول ماقساتقا قاراي تاباندىلىقپەن, تارتىپپەن جىلجىڭىز» دەگەن جاقسى كەڭەستەر بەرەدى. بىراق ونى تىڭدايتىن جان بار ما؟! سوندىقتان بۇگىنگە دەيىن ءوزىنىڭ قانداي دا ءبىر ءتىلدى ۇيرەنىپ الماعانىنا مۇعالىمدى, وقۋلىقتى, ادىستەمەنى جانە باسقا دا كوپتەگەن سەبەپتى ايتىپ, كىنالايتىندار ءالى دە تولىپ جاتىر.
«جاس ۇلعايعان سايىن ءتىلدى ۇيرەنۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن ويدىڭ جاڭساق ەكەنىن تۇسىندىرەتىن رودجەر كرەز بەن ريچارد روبەرتستىڭ «ەرەسەكتەرگە ارنالعان شەت ءتىلى: كەز كەلگەن جاستا جاڭا ءتىلدى قالاي ۇيرەنۋگە بولادى؟» (Becoming Fluent. How Cognitive Science Can Help Adults Learn a Foreign Language) اتتى كىتابى ادامداردا قالىپتاسقان ءبىراز جالعان نانىم-سەنىمدەرگە ناقتى جاۋاپ بەرەدى.
سەگىز تاراۋدان, پرولوگ پەن ەپيلوگتەن تۇراتىن, العىس, ادەبيەتتەر ءتىزىمى جانە سىلتەمەلەر مەن ناقتىلاۋلاردى قامتىعان بۇل كىتاپ بار بولعانى 208 بەتتەن تۇرادى. تەز وقىپ شىعاتىنىڭىزعا كۇمانىمىز جوق. بىراق اسىقپاي, استىن سىزىپ وتىرىپ وقىساڭىز, دۇرىسىراق بولادى.
وسى كىتاپتا ءتىل ۇيرەنۋ تۋرالى نەگىزگى ءۇش ءميفتى قاراستىرادى: ءبىرىنشىسى, ەرەسەكتەر بالالار سياقتى ءتىلدى وڭاي ۇيرەنە المايدى; ەكىنشىسى, ەرەسەكتەر ءتىلدى بالالار سياقتى ۇيرەنۋى كەرەك; ءۇشىنشىسى, شەت ءتىلىن ۇيرەنگەن كەزدە انا ءتىلىڭىزدى قولدانباۋعا تىرىسىڭىز. ادام انا تىلىندە سويلەي السا, ونىڭ باسقا تىلدەردى مەڭگەرۋگە دەگەن قابىلەتى بار دەگەن ءسوز. اسىرەسە ەرەسەك ادامعا ءتىلدى وڭاي ۇيرەنۋگە ونىڭ ءومىر بويى جيناقتاعان وزىنە ءتان داعدى, ماشىق جانە زەرەكتىگى كومەكتەسەدى, تەك ولاردى باسقا ءتىلدى ۇيرەنۋدە ورىندى قولدانا الۋى كەرەك. سونىمەن مىناداي قورىتىندى جاسايمىز: ەرەسەكتەر ءتىلدى كەز كەلگەن جاستا ۇيرەنە الادى, بۇل ءۇشىن ناقتى ماقسات, جۇيەلى جوسپار, ناتيجەگە جەتۋگە كومەكتەسەتىن ەرىك-جىگەر, تاباندىلىق پەن ءتارتىپ كەرەك. وعان قوسا ءتىلدى ۇيرەنگەندە كۇندە جانە ءبىر ۋاقىتتا وقىعانىڭىز, جاتتىققانىڭىز دا ءوز اسەرىن تيگىزەدى.
بۇل كىتاپتا كوگنيۆيستيكاعا, ياعني پسيحولوگيا, لينگۆيستيكا, فيلوسوفيا, نەيروبيولوگيا, جاساندى ينتەللەكت جانە انتروپولوگيانىڭ جيىنتىعى دەۋگە كەلەتىن عىلىمعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. ءتىل ۇيرەنۋگە ونىڭ قانداي قاتىسى بار دەرسىز؟ تىكەلەي قاتىسى بار, ويتكەنى مەتالينگۆيستيكا, ياعني ادامنىڭ ءتىلدى ءارتۇرلى ماقساتتا ورىندى قولدانا الۋ ءبىلىمى تۋا بىتكەن قاسيەت ەمەس, ونى جۇرە كەلە ۇيرەنەدى. سوندىقتان ەرەسەكتەر انا تىلىندە دامىپ, جەتىلگەن مەتالينگۆيستيكالىق ءبىلىم مەن داعدىنى, وزگە ءتىلدى مەڭگەرۋدە قولدانۋى قاجەت. بۇل كىتاپتى اۆتورلار يلليۋزيا (جالعان تۇسىنىك) مەن ستەرەوتيپتەردەن (تاپتاۋرىن ويلاردان) ارىلا الماي جۇرگەن ەرەسەكتەر ءۇشىن ارنايى جازعان.
اتالعان تۋىندى سىزدەرگە ءتىل ۇيرەنۋدەگى تەز ناتيجە نەمەسە جىلدام ۇيرەنۋ تۋرالى ەشقانداي اقپارات بەرمەيدى. بىراق ءومىر بويى ۇيرەنگەن داعدىلارىڭىز بەن قابىلەتتەرىڭىزدى ءتىل ۇيرەنۋدە قالاي قولدانۋعا بولاتىنىن جانە ءتىل ۇيرەنگىڭىز كەلگەندە ميىڭىزدا قانداي ۇدەرىستەر ءوتىپ جاتقانىن تۇسىندىرەدى.
ءوز تاراپىمنان تاعى ءبىر نارسە قوسقىم كەلەدى: ءتىل ۇيرەنۋ بارىسىندا كوپ ۋاقىتىڭىزدى مۇعالىم ءسىزدى قالاي وقىتىپ جاتقانىن, قانداي ءادىس-تاسىلدەر قولدانىپ جاتقانىن تالداۋعا جۇمساماڭىز. بۇل سىزگە ەشقانداي كومەك بەرمەيدى. ۇستازعا سەنىڭىز, ۇستازدىڭ ايتقانىن قايتالاڭىز, ۇستازىڭىزدان اسىپ تۇسۋگە تىرىسىڭىز.
قانداي ءتىلدى وقىساڭىز دا, ءتىلدى مەڭگەرۋ بارىسى ءسىزدى بايىتا تۇسەتىنىن ۇمىتپاڭىز, ءسىزدىڭ ويىڭىز وسەدى, جاڭا ءبىلىم, جاڭا تاجىريبە الىپ كەلەدى, تۇلعا رەتىندە تانىمىڭىز كەڭەيىپ, اينالاڭىزدى جاقسارتا تۇسەتىنىڭىزگە كۇمان جوق.
باقىتگۇل سالىحوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
