ارينە, جارناما – ارقاشان ءوندىرىس پەن بيزنەستىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولىپ كەلە جاتقانىنا ەشكىم داۋ ايتا الماس. الايدا, ءوز تاۋارلارىن وتكىزۋ ءۇشىن ماقتاۋىن كوركەمدىك قۇرالداردىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرۋ الدىمەن كىمنىڭ ويىنا كەلدى ەكەن؟!
دەسەك تە ۇناسىن-ۇناماسىن, قالايىق-قالامايىق ەندى بىزگە ودان قاشىپ قۇتىلۋدىڭ جولى جوق. ميلليونداعان كورەرمەن مەن وقىرمانعا قالعانى – قىزىلدى-جاسىلدى جارناما لەگىندە مالتىعىپ قالماي, قاپتاعان ءوندىرۋشى كومپانيالاردىڭ الداپ-ارباۋىنا سالقىنقاندى بايىپپەن قاراۋ.
ءاي, دەگەنمەن, جارناما جاساۋشىلار ءسوزسىز قابىلەتتى ادامدار. كادىمگى قاتارداعى تاۋاردىڭ ماقتاۋىن كەلىستىرگەندە تۇتىنۋشىسىن باسقاعا مويىن بۇرمايتىنداي ەتەدى. ولار جارنامانىڭ تۇتىنۋشىنىڭ باسىن ساۋاتتى تۇردە اينالدىرۋ دەپ اتالاتىن «عىلىم» ەكەنىن دە ابدەن ءبىلىپ العان.
كوگىلدىر ەكراننان ءسات سايىن تۇسپەيتىن جارنامالاردىڭ پسيحولوگيالىق ىقپالىن ايتپاعانىڭ وزىندە, ءبىز ونىڭ ەرىكتى قۇرباندارىمىز دەسەك تە بولادى. جارناماعا قۇربان بولۋ ءۇشىن وعان ەلىكتەپ وزىڭە قاجەتى شامالى زاتتى ساتىپ الۋ مىندەت ەمەس. ەڭ باستىسى, تاۋار وندىرۋشىلەر جارناما جاساۋشىلار ارقىلى وزدەرىنىڭ تالعامىن جۇرتقا تاڭاتىنىن ءبىز نەگە جوققا شىعارۋىمىز كەرەك.
جارناما ادامنىڭ تالعامىنا بيلىك جاسايدى. جارنامالارعا ابدەن باسى اينالعان, وزىندىك تاڭداۋ جاساي المايتىنداردىڭ كۇيمەگە ءبىر كوزىن جاۋىپ جەگىپ قوياتىن اتتاردان ايىرماشىلىعى قايسى؟ ەستەرىڭىزدە بولسا, ەجەلدەن ورىستار سايگ ۇلىكتەر جان-جاعىنا الاڭداماس ءۇشىن كوزدەرىنىڭ شەتىنە ارنايى قالقان قىستىرىپ قوياتىن. جارنامانىڭ ودان نە ايىرماشىلىعى بار؟ ونىڭ مىندەتى دە سول – ادامدى ەلىكتىرۋ, ءوزىنىڭ جەكە كوزقاراسىنان ايىرىپ, دەگەنىنە كوندىرۋ.
اڭگىمە اسا قوماقتى قارجىعا بارىپ تىرەلگەندە, كومپانيالار ءوز كاسىپتەرىنىڭ مايتالمانى بولىپ العان جارناما اگەنتتىكتەرىنىڭ ستسەناريستەرى, پسيحولوگتارى, اكتەرلەرى جانە سۋرەتشىسىمەن ساۋدالاسىپ جاتپايدى. اسىرا ايتقاندىق ەمەس, كوپتەگەن جارناما روليكتەرىن تۇتىنۋشىنىڭ تانىم-تالعامى ءۇشىن تالاس دەسە دە بولادى.
ءبىر رەتى كەلگەندە ورتانقول كوسمەتيكا ونىمدەرىن وتاندىق تەلەارنالاردا جارنامالاپ جۇرگەن تانىمال ءبىر انشىدەن:
– ءوزىڭىز سول سۋسابىنمەن شاشىڭىزدى جۋىپ تۇراسىز با؟ – دەپ سۇراعانىمىزدا:
– ارينە جوق! – دەپ جاۋاپ بەردى.
ال جارناما جاساۋشىلار تۇتىنۋشىنى قارماققا ءىلۋدىڭ بارلىق ءتاسىلىن بىلەدى: بىرىنشىدەن, جارنامالاناتىن تاۋاردىڭ ساپاسىنا سەندىرۋ, ەكىنشى, تاۋار ءتۇرىنىڭ تارتىمدىلىعى, ۇشىنشىدەن, كادەلىلىگى, تورتىنشىدەن, داستۇردەن اۋىتقىماۋ, ەڭ سوڭعىسى ءارى باستىسى, اتاقتى جانداردىڭ پىكىرى. ستسەناريست جارناما روليكتەرىندە وسى اتالعان تاسىلدەردىڭ بىرەۋىن باستى نازاردا ۇستايدى.
جارنامالىق كومپانيالاردىڭ تاعى ءبىر باستى قاعيداتى – ونىڭ ۇنەمى قايتالانىپ وتىرۋى. دورەكىرەك ايتقاندا, جارناماشىلار ءوز دەگەندەرىنە جەتۋ ءۇشىن «ميدى تەسكىلەيدى دە وتىرادى».
بۇل جاعدايدا ەرەسەكتەردى بىلاي قويعاندا, كۇندىز-ءتۇنى تەلەديدار بەتىن بەرمەيتىن جارنامالار جاسوسپىرىمدەر مەن بۇلدىرشىندەردىڭ ساناسىنا ءسوزسىز اسەر ەتەدى. سوندىقتان بولار, ەۋروپادا بالالار تاۋارلارىن تەك كەشكى توعىزدان كەيىن عانا جارنامالاۋعا رۇقسات بەرىلگەن.
وسىعان قاراماستان جارنامانىڭ ەڭ ۇزدىك ۇلگىلەرى تەلە جانە كينو سالاسىنىڭ ۇزدىك تۋىندىلارى رەتىندە دە قاراستىرىلادى. اسا ءساتتى ءارى ءتيىمدى جارنامالاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن فرانتسۋز پروديۋسسەرى جان ماري بۋرسيكو «جارنامانى جالماۋشىلار ءتۇنى» دەگەن عالامات دۋماندى ويلاپ تاپتى. سول بۋرسيكو شيرەك عاسىردان بەرى ءوزىنىڭ تۇنگى دۋمانىندا ساراپشىلاردىڭ كوڭىلىنەن شىققان ۇزدىك جارنامالارىن كورسەتەدى. پاريجدەگى پرەمەراسىنان كەيىن ونى كوپتەگەن ەلدەر قايتالاپ كورسەتىپ جاتادى. مىقتى جارنامالاردى ۇلىقتاۋعا ارنالعان بۇل جوبا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە 2000 جىلدارى ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇردى.
قالاي دەسەك تە, جارناما نارىق زاڭدارىمەن ىلەسە كەلگەن ءۇردىس بولدى. ءبىز ودان ەندى باس تارتا المايمىز. ايتسە دە وركەنيەت ۇردىسىنە ساي, رەسپۋبليكا زاڭدارى شەڭبەرىندە ونىڭ وسكەلەڭ ۇرپاققا زيانىن كەمىتۋ, كەرى اسەرىن ازايتۋ بارلىق كەزدە كوكەيكەستى كۇيىندە قالا بەرەدى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
