الەمدىك جانە ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, ۇجىمدىق نەگىزدە مۇشە ەلدەردىڭ تاۋەلسىزدىكتەرى مەن تەرريتوريالىق تۇتاستىقتارىن قورعاپ, كوپتاراپتى اسكەري-ساياسي ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان بۇل ايماقتىق حالىقارالىق ۇيىمعا ەلىمىزدىڭ توراعالىق ەتۋى قازاقستاننىڭ جاھاندىق ساياساتتاعى بەدەلىن وسىرە تۇسەتىنى ءسوزسىز.
1992 جىلعى 15 مامىرداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارتتىڭ نەگىزىندە 2002 جىلى قۇرىلعان ۇيىمنىڭ قىزمەت ەتۋ باعىتى اسكەري-ساياسي ىنتىماقتاستىق بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار ۇقشۇ-نى قۇرۋ بارىسىندا ونىڭ قىزمەتىنە جاڭا سىن-قاتەرلەرمەن, قاۋىپتەرمەن كۇرەس, سىرتقى ساياسي ۇيلەستىرۋ ماسەلەلەرى دە ەنگىزىلگەن.
قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ جۇيەلى تۇردە جۇمىس اتقارىپ, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ۇيىم, بۇگىندە ءوز قىزمەتىن قاۋىپ-قاتەرلەرمەن كۇرەسكە جۇمىلدىرا وتىرىپ, قارىم-قابىلەتىن حالىقارالىق قوعامداستىقتا كورسەتە ءبىلدى, ناقتى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى بەدەلدى ۇيىمعا اينالدى.
وتكەن جىلدىڭ 30 قاراشاسىندا مينسك قالاسىندا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن مەرەيتويلىق سامميتتە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كەلىسىمنىڭ 25 جىلدىعى مەن ۇيىمنىڭ 15 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ, مۇشە ەلدەر باسشىلارى ۇيىمنىڭ الداعى جۇمىسىن, ماقسات-مىندەتتەرى مەن حالىقارالىق جانە ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاعان بولاتىن. سونىمەن قاتار جيىندا كورەي تۇبەگىندەگى, اۋعانستانداعى جانە سيرياداعى ماسەلەلەر تۋرالى دا جان-جاقتى ايتىلدى. كەزدەسۋ بارىسىندا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى استانا كەلىسسوزدەرىنىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. مينسك ءسامميتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستانعا ۇقشۇ توراعالىعى تابىستالىپ, ۇيىمنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە قاتىستى بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ەڭ باستىسى, تەرروريستىك ۇيىمداردىڭ ورتاق ءتىزىمى بەكىتىلدى, بۇل ءوز كەزەگىندە ۇيىم ەلدەرىنىڭ لاڭكەستىك توپتارمەن بىرىگىپ كۇرەسىپ, ورتاق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋلەرىنە مول مۇمكىندىكتەر بەرەتىن بولادى.
قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەت بولعالى ايماقتىق جانە عالامدىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن باستى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. بۇگىندە جاھاندىق جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى كۇدەلەنە تۇسۋدە. سول سەبەپتەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان ءوزىنىڭ كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىندا جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قىزمەتى مەن ەقىۇ, يىۇ, شىۇ, اوسشك سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارداعى توراعالىعى بارىسىندا ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە باسىمدىق بەرىپ, ولاردى كەڭ اۋقىمدا قاراستىرىپ, حالىقارالىق قوعامداستىقتى ايماقتاعى ىقتيمال قاۋىپ-قاتەرلەردى الدىن الۋعا جانە ولاردى شەشۋگە شاقىرىپ كەلەدى.
بيىلعى ۇقشۇ-داعى توراعالىعىمىز بارىسىندا, ەلىمىز ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ۇيىمداردى باسقارۋداعى جيناقتالعان تاجىريبەسىن كەڭىنەن قولدانا وتىرىپ, ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان جۇمىستى ءارى قاراي جالعاستىرۋمەن قاتار, بىرقاتار جاڭا ۇسىنىستار جاساماق. ناقتىلاي ايتقاندا, ۇقشۇ-نىڭ تەرروريزمگە قارسى ارەكەت ەتۋدىڭ حالىقارالىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا قاتىسۋى, ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بىرىگە وتىرىپ كيبەرقاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سىندى باعىتتار بويىنشا قارقىندى جۇمىستار جۇرگىزىلمەك.
سونىمەن قاتار قازاقستان ايماقتاعى ەسىرتكى تاسىمالىنا, زاڭسىز ميگراتسياعا, ءدىني ەكسترەميزم مەن لاڭكەستىككە قارسى جۇمىستى ۇدەتىپ, وسى باعىتتا ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرىن كۇشەيتپەك. بۇل جونىندە ناقتى جوسپار جىل باسىندا مۇشە ەلدەرگە ۇسىنىلاتىن بولادى.
قازاقستان ۇقشۇ-نىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2025 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ارنالعان ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىنىڭ ورىندالۋ قارقىنىن كۇشەيتپەك. قۇجات ۇيىمنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرە تۇسۋمەن قاتار, مۇشە ەلدەردىڭ ايماقتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى سىرتقى ساياساتىن ۇيلەستىرۋ, ءۇشىنشى ەلدەرمەن جانە باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ, قارۋ-جاراق اينالىمىن رەتتەۋ, بىتىمگەرلىك قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, اسكەري, اسكەري-تەحنيكالىق جانە اسكەري-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ارتتىرۋ, كادرلار دايىنداۋ, ورتاق قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋ سياقتى بىرقاتار ماڭىزدى دەگەن ماسەلەلەردى قاراستىرۋعا جانە ولاردىڭ كەيبىرىن تۇبەگەيلى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى.
بۇلاردان بولەك, ەلىمىز ءوز توراعالىعى بارىسىندا ۇقشۇ قىزمەتىنە بايلانىستى, ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا جانە ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەرلەردى الدىن-الۋعا قاتىستى تىڭ ماڭىزدى كەلىسىمدەر مەن قۇجاتتاردى 2018 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا استانادا وتەتىن ۇيىم سامميتىندە مۇشە مەملەكەتتەرگە ۇسىنباق. بۇل ءوز كەزەگىندە ۇقشۇ-نىڭ ايماقتاعى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ سالاسىنداعى الەۋەتىن ارتتىرىپ, ونىڭ قىزمەتىنىڭ جاڭا ساتىعا كوتەرىلۋىنە مۇمكىندىكتەر بەرمەك.
نۇرلان سەيدىن,
ساياساتتانۋشى
