حالىقارالىق قارجى نارىعىندا قولايلى ورتا قۇرۋدى كوزدەگەن جوبانى ىسكە قوسۋ ءۇشىن كەشەندى ءتاسىل تاڭدالعان. ءتول تاريحىمىزدا تۇڭعىش رەت ءوز جۇمىسىن باستاپ وتىرعان ورتالىقتىڭ كەيبىر ەرەكشەلىكتەرى جونىندە قىسقاشا توقتالىپ وتكەندى ءجون سانادىق. ال «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ۇسىنعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ولار مىناداي نەگىزدەردەن قۇرالادى.
ەڭ الدىمەن, كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس قارجى ورتالىعىنىڭ بۇكىل اۋماعىندا اعىلشىن قۇقىعى قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن ايرىقشا قۇقىقتىق رەجىم قولدانىلادى. سونىمەن قاتار, مۇندا تاۋەلسىز سوت پەن حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعى قۇرىلعان جانە تاۋەلسىز قارجى رەتتەۋشىسى مەن تىركەۋشىسى – ورتالىقتىڭ قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتۋدى رەتتەۋ جونىندەگى كوميتەتى (افسا) جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى تاڭدا ورتالىقتىڭ قارجىلىق زاڭناماسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى ازىرلەندى, ەندى جەردە افسا ورتالىقتىڭ قاتىسۋشىلارىن تىركەۋ مەن ليتسەنزيالاۋعا دايىن.
تاعى ءبىر ەرەكشە اتاپ وتەرلىك جايت, الەمنىڭ ەڭ ءىرى بيرجالارىنىڭ تورتتىگىنە كىرەتىن Nasdaq امەريكاندىق كومپانيالار توبى مەن شانحاي قور بيرجاسى قارجى ورتالىعى بيرجاسىنىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستەرى اتانعان. ونىڭ بىرەگەيلىگى سول, ولار ەڭ الدىمەن – تەحنولوگيالىق بيرجا, ياعني الەمدە ەڭ ءجيى قولدانىلاتىن ساۋدا الاڭى ناسداك (50-دەن استام ەلدىڭ 90 بيرجاسىندا قولدانىلادى) ەنگىزىلگەن. ەكىنشىدەن, جوعارى وتىمدىلىك, ياعني ورتالىقتىڭ ەميتەنتتەرى ءۇشىن قىتايدىڭ ينۆەستيتسيالىق وتىمدىلىگىنە جول اشىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك يسلامدىق باعالى قاعازداردى (سۋكۋك) جانە جاۋاپتى قارجىلاندىرۋ مەن جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋى اتتى قىتاي باستاماسىنىڭ اياسىنداعى ينفراقۇرىلىمدىق وبليگاتسيالار قۇرالدارى دەپ اتالاتىن «جاسىل» وبليگاتسيالاردى شىعارۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن وسى قوردىڭ ءىرى كومپانيالارىن استانا قارجى ورتالىعىنىڭ الاڭىندا جەكەشەلەندىرۋ وتكىزۋ بويىنشا «سامۇرىق-قازىنامەن» بىرلەسىپ جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋدا.
قالاي دەسەك تە, قارجى ورتالىعى بىلىكتى ماماندارسىز جۇمىس ىستەي المايتىنى بەلگىلى. دەسەك تە, ورتالىقتا جۇمىس ىستەيتىن وتاندىق كادرلاردى دايارلاۋ جانە ادامي كاپيتالدى ۇلعايتۋ ماقساتىندا قازاقستاندا ءبىر جىل بويى قارجى سەكتورىنىڭ كاسىبي ماماندارىن دايارلاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. وسى ماقساتتا سەرتيفيكاتتىق ەمتيحانداردى تاپسىرۋعا دايىندايتىن بىرنەشە باعدارلاما ىسكە قوسىلىپ, ءبىلىم بەرۋ سەمينارلارى ۇيىمداستىرىلدى. ناتيجەسىندە, 250-دەن استام كاسىبي مامان دايارلىقتان ءوتىپ, 2600-دەن استام قىزمەتكەر سەمينارلارعا قاتىستى.
سونىمەن قاتار, حالىقارالىق ساراپشىلاردى استاناعا تارتۋدى جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا ەكسپات-ورتالىعى دا ءوز جۇمىسىن باستادى. بۇل ورتالىق شەتەل جۇمىسكەرلەرى ءۇشىن ۆيزا بەرۋدىڭ, جۇمىس ىستەۋگە رۇقسات الۋ مەن ورتالىقتاعى باسقا دا راسىمدەردەن ءوتۋدىڭ وڭايلاتىلعان رەجىمىن ۇيلەستىرەدى. سول سياقتى, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن «جاسىل» قارجىنى دامىتۋ باعىتىندا, ازيا دامۋ بانكى جانە يسلام دامۋ بانكىمەن يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا, Mastercard, Visa, Microsoft-پەن تارتىمدى فينتەح يندۋستريانى قۇرۋ بويىنشا, سونداي-اق Goldman Sachs, UBS, Credit Suisse, Julius Bär, Deutsche Bank جانە باسقالار سياقتى ينۆەستيتسيالىق بانكينگتىڭ كوشباسشىلارىمەن ورتالىقتى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى كوزدەلگەن ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن سەرىكتەستىك بايلانىستارى ورناتىلدى.
قارجى ورتالىعىنداعى باستى ماقسات وتاندىق جانە شەتەلدىك بيزنەس پايدالانا الاتىن بىرقاتار جاڭا قارجى قۇرالدارىن قۇرۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, ەل ەكونومكاسىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋدى جەڭىلدەتەتىن قور نارىعىنىڭ قۇرالدارى ارقىلى, ءوتىمدى نارىقتى قۇرۋ. بۇل استاناعا وڭىرلىك ورتالىققا اينالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى – استانا بيرجاسى رەسەيدىڭ شىعىس بولىگىنىڭ, ورتا ازيانىڭ جانە كاۆكازدىڭ كومپانيالارىنا قىزمەت كورسەتە الادى.
سودان كەيىنگى تاعى ءبىر باسىمدىق جاڭا جىبەك جولىنىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن قۇرۋ جونىندەگى قىتاي ۇكىمەتىنىڭ باستاماسى – ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باعدارلاماسىنا قاتىسۋ بولىپ سانالادى. استانا اتالعان باعدارلامانىڭ جوبالارىنا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالاردى تارتاتىن وڭىرلىك كەڭسەگە اينالا الادى. اكتيۆتەردى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ داۋلەتىن باسقارۋ نارىعىن قۇرۋ قازاقستاندىق قاراجاتتى وزگە نارىقتارعا ارزان ءارى ساپالى ينۆەستيتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, بۇل ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى كاپيتالىن ۇلعايتادى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
