فوتو: نۇرمانبەت قيزات ۇلى
بۇل ولكەگە تابانى تيگەن ادام ەڭ اۋەلى جىر الىبى جامبىلدىڭ مۇراجايىنا باس سۇعىپ, ارۋاعىنا قۇرمەت كورسەتپەي كەتپەيدى. بىزدە وسى داستۇردەن جاڭىلمادىق. اينالاسى ات شاپتىرىم اۋماقتا ورىن تەپكەن جامبىل اتامىزدىڭ ءوزى تۇرعان ەڭسەلى ءۇيى ادەمى مۋزەيگە اينالعان ەكەن. ءدال وسى اۋلادا ءبىرى جىردىڭ, ءبىرى سيقىرلى سازدىڭ جامپوزى قوس الىپ جامبىل مەن نۇرعيسانىڭ سۇيەگى جاتىر. الىپتار ارۋاعىنا قۇران باعىشتاپ دۇعا وقىعاننان كەيىن مۋزەي ىشىنە ەندىك. ءبىزدى بۇل جەرگە الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, بەلگىلى جۋرناليست كۇمىسجان بايجان مەن جامبىل اۋداندىق «اتامەكەن» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى راتبەك تەرلىكباەۆ باستاپ باردى. مۇراجايعا كىرە سالا كوڭىلىمىزدى ەرەكشە كۇيگە بولەگەن ءبىر جاعداي جامبىل اقىننىڭ تۋعان نەمەرەسى الدىمىزدان شىعىپ قارسى العانى بولدى. گازەتىمىزدىڭ ارداگەرى, وسى اۋداننىڭ تۋماسى گۇلزەينەپ سادىرقىزى باعانادان بەرى مۋزەي ءىشىن ارالاتىپ جۇرگەن جاكەڭنىڭ كىشى بالاسى تەزەكباي اتامىزدىڭ قىزى سالتانات جاباەۆا ەكەنىن ايتىپ رەسمي تۇردە تانىستىردى. اقىننىڭ تىكەلەي ۇرپاعى اتا اماناتىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, مۋزەيدە قور ساقتاۋشى قىزمەتىن اتقارادى ەكەن. كۇمىسپەن كۇپتەلگەن قۇران, ەر, ءتورت ورمە قامشى, تۇرىكمەن جازۋشىلارى سىيعا تارتقان زەرلى شاپان, دومبىرا, فارفور ىدىستار مۇراجايداعى قۇندى جادىگەرلەر ساناتىندا. وعان قوسا اقىننىڭ تۇرمىستا تۇتىنعان زاتتارى, تىنىققان توسەگى مەن وتىرعان ورىندىقتارىنا دەيىن ورنىندا تۇر. بۇل جەردەن العان اسەرىمىز, كورگەنىمىز بەن تۇيگەنىمىز ءبىر ۇلكەن ماقالاعا سۇرانىپ-اق تۇر.
بويىمىزدى وسىنداي سەزىم بيلەپ, جامبىل اۋىلىنىڭ جۇپار اۋاسىن قۇشىرلانا جۇتقاننان وسىنداعى جامبىل جاباەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپكە ات باسىن بۇردىق. گازەتىمىزدىڭ الماتى بولىمشەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جاس شاكىرتتەرگە ءىلتيپاتىن ءبىلدىرىپ, اق تىلەگىن ارناي وتىرىپ مەكتەپ كىتاپحاناسىنا باسىلىم ۇجىمى اتىنان «ەگەمەن قازاقستان» كىتاپحاناسى» سەرياسىمەن جارىق كورگەن شەرحان مۇرتازانىڭ «نامىس نايزاعايى» كىتابىن تارتۋ ەتتى.
اۋداننىڭ تىنىس-تىرشىلىگى ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق الەۋەتىنەن كورىنەدى. جۇرتتىڭ نەگىزگى كاسىبى – مال شارۋاشىلىعى مەن ەگىن شارۋاشىلىعى. «توقىمداي جەردە توقسان ءتۇرلى ءشوپ وسەتىن قىزىرلى دالانى مەكەندەگەن جۇرتتىڭ اۋزى اقتان اجىراپ كورگەن جوق» دەيدى اۋىل اقساقالدارى. ماسەلەن, اعىمداعى جىلدىڭ 11 ايىندا اۋداننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا 43 ملرد 575 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, ناقتى كولەم يندەكسى 108,9 پايىزدى قۇراعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە اۋدان ءداندى داقىلداردى, باقشا ونىمدەرىن, ەت, ءسۇت, ءجۇن وندىرۋدە جانە مال باسىنىڭ سانى بويىنشا وبلىستا الدىڭعى ورىنداردىڭ قاتارىنان كورىنگەن. اتاپ ايتقاندا, قوي مەن ەشكى وسىرۋدەن ءبىرىنشى, ءىرى قارا, جىلقى جانە تۇيە وسىرۋدەن ەكىنشى, قۇس سانى بويىنشا بەسىنشى ورىنعا تۇراقتاعان. وسى جانە وزگە دە جەتىستىكتەر تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ جۋرناليستەرىمەن كەزدەسۋىندە اۋدان اكىمى جانداربەك دالاباەۆ كەڭىنەن ايتتى.
– بۇگىنگى كۇنى اۋدانىمىزدا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا 3497 شارۋا قوجالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ماۋسىمارالىق ۋاقىتتا الماتى قالاسى مەن اۋدان حالقىن كوكونىسپەن تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جالپى كولەمى 8,6 گا قۇرايتىن 8 جىلىجاي جۇمىس ىستەپ, جىل بويى 1131 توننا ءونىم ءوندىرىلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ەڭبەك ەتەم دەگەن ادامعا بارلىق جاعداي جاسالعان. كوپتەگەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان نىساندار ىسكە قوسىلدى. سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە اۋدانىمىزدا ءۇش بىردەي ىرگەلى ءبىلىم وشاعى بوي كوتەردى. وسىناۋ كيەلى توپىراقتان قازاق حالقىنا قىزمەت ەتەتىن ءالى تالاي مارعاسقالار شىعۋى ءتيىس, – دەيدى جامبىل اۋدانىنىڭ اكىمى جانداربەك دالاباەۆ.
ءسوز اراسىندا اۋدان باسشىسى تاريحى تەرەڭدە جاتقان ەل گازەتى «ەگەمەنگە» ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايتىنىن, ەل ومىرىندە بۇل باسىلىمنىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق اۋداننىڭ قۇرمەتتى قارياسى, جامبىل اۋداندىق قوعامدىق كەڭەس توراعاسى اسكەربەك اباەۆ اقساقال دا «ەگەمەندەگى» ەلەۋلى وزگەرىستەردى تىلگە تيەك ەتە كەلە: «سوڭعى ۋاقىتتارى عاسىرلىق تاريحى بار باسىلىم مازمۇن جاعىنان دا, ءمان-ماڭىزى جاعىنان دا تىڭ تىنىس الىپ كەلەدى. باسىلىم باسشىسى دارحان قىدىرالى باستاعان ۇلكەن ۇجىم ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا تاباندىلىق تانىتىپ وتىر. ەل تاريحىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ورنى قاشاندا ءبىر توبە», دەپ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ساپار بارىسىندا اۋدان اقساقالدارىمەن, زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن جولىعۋدىڭ دا رەتى كەلدى. قانشا جىلدان بەرى وسى مەكەننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ ايناسى بولعان «اتامەكەن» گازەتىندەگى قالامداستارىمىزبەن قاۋىشىپ كەزدەسۋ سوڭى ءان مەن جىردان شاشۋ شاشىلعان رۋحاني كەشكە ۇلاستى. حالىقتىڭ باسىلىم تاراپىنا ايتىلعان جىلى لەبىزىن ءبىزدىڭ گازەتكە عانا ەمەس, جالپى قازاق باسپاسوزىنە دەگەن قۇرمەتى دەپ تۇسىندىك.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
