قازاقستان-قىرعىزستان ىنتىماقتاستىعى جاڭا بەلەسكە كوتەرىلەدى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىرعىزستان باسشىسىنىڭ وسى ساپارى ەكى ەلدىڭ دوستىعى مەن بولاشاعىنا پايدالى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى. سونداي-اق قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىرۋىن قابىل العانى ءۇشىن س.جەەنبەكوۆكە ري­زا­شىلىق ءبىلدىرىپ, قىرعىزستان پرە­­زيدەنتىنىڭ العاشقى ساپارى ەكى ەل اراسىندا ورنىققان ديپ­لو­­ماتيالىق قارىم-قاتىناس­تىڭ 25 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. قازاق­ستان مەن قىرعىزستان قارىم-قاتىناستارىنىڭ تاريحي تۇرعىدان دوستىق سيپاتى بار ەكەنىنە دە ەكپىن بەردى.

«قازاقستان مەن قىرعىزستان – باۋىرلاس ءارى وداقتاس مەملەكەتتەر. ءبىزدىڭ ارامىزداعى بارلىق سالادا سىندارلى جانە سەنىمدى ديالوگ ورناعان», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

ودان ءارى ەلباسى قىرعىزستان پرەزيدەنتىمەن بۇعان دەيىن ءبىر رەت كەزدەسكەنىن, مينسكىدە وت­كەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيى­مى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى­نىڭ مە­رەيتويلىق سەسسياسى اياسىن­داعى سول كەزدەسۋدە بىرقاتار ماسە­لەلەردىڭ شەشىمى تابىلعانىن ءسوز ەتتى.

«بيىلعى كەزدەسۋىمىز ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قا­رىم-قاتىناستىڭ ورناۋىنا 25 جىل تولۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. قازاقستان مەن قىرعىزستان – ەجەل­دەن كەلە جاتقان دوس, باۋىر­لاس, كورشى مەملەكەت. ەكى ەل­دىڭ ارا­سىندا ماڭگىلىك دوستىق جا­نە سترا­تەگيالىق ارىپتەستىك دەي­تىن نەگىزگى ەكى شارت بار. بۇ­گىن­گى كەز­دەسۋ ديپلوماتيالىق قا­رىم-قا­تى­ناستىڭ جاڭا پاراعى بو­لا­تى­نىنا سەنىمدىمىن», دەدى ن.نازارباەۆ.

سونداي-اق ەلباسى 25 جىل­دىڭ ىشىندە ەكى ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى نى­عايىپ, قارىم-قاتىناسى كەڭەيە ءتۇستى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا 150 قۇ­جاتقا قول قويىلعان, دەي كەلىپ, قازاقتار مەن قىرعىز­دار شەشە المايتىن ءتۇيىن جوق ەكەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

«ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى تاۋار اينالىمى وتكەن جىلى 13 پايىزعا ءوستى. قازاقستان – قىرعىزستاننىڭ باستى ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى جانە ينۆەستورلاردىڭ قاتارىندا. قىرعىز ەكونوميكاسىنا وسى ۋاقىت ارالىعىندا 650 ميلليون دوللاردان استام ينۆەستيتسيا قۇيدىق. بىرلەسكەن جۇزدەگەن كا­سىپ­ورىندارىمىز بار. قازىرگى تاڭدا ءبىز ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق وداق اياسىندا ارىپتەستىك ورنات­تىق», دەدى ن.نازارباەۆ.

مەملەكەت باسشىسى قوناق­تاردىڭ نازارىن كۇن تارتىبىندە تۇرعان نەگىزگى ماسەلەگە اۋدارىپ, مينسكىدەگى كەزدەسۋدەن كەيىن قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەگەنىنە, سونىڭ ناتيجەسىندە ماڭىزدى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپقانىنا توقتالدى. سونداي-اق قىرعىزستان پرەزيدەنتىن ابىرويلى قىزمەتكە سايلانۋىمەن تاعى ءبىر مارتە قۇتتىقتاپ, جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى.

س.جەەن­بەكوۆ استاناعا رەسمي ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى جانە وت­كەن سايلاۋداعى جەڭىسىمەن قۇتتىق­تا­عانى ءۇشىن ەلبا­سىنا العىسىن ءبىلدىردى. ونىڭ اي­تۋىن­شا, ۇشاقتان تۇسكەننەن باستاپ قىرعىز تاراپى ىستىق ىقىلاس پەن مەيماندوستىقتى سەزىن­گەن.

«قۇرمەتتى, نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى! مەنىڭ قازاقستانعا ءبىرىن­شى ساپارىم قوس مەرەيتوي – ديپ­لو­ماتيالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ 25 جىلدىعى مەن ماڭگىلىك دوستىق تۋرالى شارتقا قول قويىلۋىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا وتۋدە. ءبىزدىڭ تاريحىمىز دا, ءتىلىمىز دە, ءدىنىمىز بەن مادەنيەتىمىز دە ءبىر. مەن پرەزيدەنت بولىپ سايلانا سالا ءسىز حابارلاسىپ قۇتتىقتاپ, تىلەك ءبىلدىردىڭىز. قازاقستانعا شاقىرىپ, ماسەلەلەردى شەشۋگە تالپىنىسىڭىزعا راحمەت ايتامىن. ءبىز – ىشكەن سۋىمىز دا, جەرىمىز دە, جولىمىز دا, بازارىمىز بەن مازارىمىز دا ءبىر, باۋىرلاس ەلمىز», دەدى س.جەەنبەكوۆ.

بۇدان كەيىن قىرعىزستان باسشىسى كەزدەسۋدىڭ ەكى ەلگە بەرەتىن مۇمكىندىگى مول ەكەنىنە توقتالىپ, ەلباسىنىڭ ايتقان سوزدەرىن جوعارى باعالايتىنىن جەتكىزدى.

«سىزبەن شاعىن قۇرامداعى اڭگىمە بارىسىندا تالاي نار­سەنىڭ باسىن اشتىق. كوپ ماسە­لەنى تۋعان باۋىرلار سەكىلدى تال­­قى­­لادىق. قىرعىزستان تاراپى دوس­­تى­عىمىزدى, باۋىر­لاس­تىعىمىزدى نىعايتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالادى», دەدى س.جەەنبەكوۆ.

ەكىجاقتى كەزدەسۋدەن سوڭ مەملەكەت باسشىلارى جۋرناليستەرگە ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ءسوز العان ەلباسى ن.نازار­باەۆ كەز­­دەسۋدىڭ كەيبىر تۇستارى توڭى­رەگىندە اڭگىمە قوزعادى.

«بۇگىندە قازاق-قىرعىز ارا­سىن­داعى تاريحي ءارى مىزعىماس دوس­تىق بايلانىس ساقتالىپ قوي­ماي, ودان ءارى نىعايا تۇسەدى. ەكى ەل اراسىنداعى تىعىز ىنتى­ماق­تاستىق, تاتۋ كورشىلىك قارىم-قاتىناستىڭ بەرىك ىرگەتاسى بولىپ قالا بەرمەك. ءبىزدىڭ تاريحىمىز دا, ءتىلىمىز دە, مادەنيەتىمىز دە ۇقساس. اتا-بابالارىمىزدىڭ تاتۋ­لىعى جاراسقانى جىرعا قوسى­لىپ, ىنتىماقتى ەل بولعانى تاريح­تان بەلگىلى», دەدى ەلباسى.

ن.نازارباەۆ ەكى ەل ۇكىمەتتەرى قول قويعان «جول كارتاسى» كەلى­سىمى توڭىرەگىندە اڭگىمە قوزعادى.

ء«بىز ەۋرازيالىق ەكو­نو­مي­كالىق وداق اياسىندا ارىپتەس­تىك ورناتتىق. قازاقستان مەن قىر­عىز­ستان اراسىندا شەشىلمەيتىن قيىن ماسەلە بولعان ەمەس. بۇل جولى دا ورتاق كەلىسىمگە كەلدىك. كەلىسسوزدەر بارىسىندا كۇن تارتى­بىندە تۇرعان ەكونوميكالىق ماسەلەنى تالقىلادىق. قىرعىز­ستان پرەزيدەنتىمەن العاش رەت مينسكىدە كەزدەسكەننەن بەرى كوپ ۋاقىت وتكەن جوق. بىراق, وسى قىس­قا مەرزىمدە كەدەندىك, كولىكتىك, فيتوسانيتارلىق, سالىقتىق باقىلاۋداعى ءوزارا ارىپتەستىك ماسەلەلەرى جونىندە كوپتەگەن جۇمىس اتقارىلدى. قازىرگى تاڭدا جاعداي تۇراقتالدى. قازاقستان تاراپىنىڭ ارەكەتى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى كەلىسىمگە ساي جۇرگىزىلدى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە شەكاراداعى جاعداي تۇراقتالعان. بۇرىنعىداي ۇزىن-سونار كولىك كەپتەلىسى جوق. ەلباسى «جول كارتاسىنىڭ» قىسقا مەرزىمدى جەدەل شارالاردان عانا ەمەس, بەلگىلى مەرزىمدى قاجەت ەتە­تىن جۇيەلىك جۇمىستى تالاپ ەتە­تى­نىن جەتكىزدى.

«شاعىن قۇرامدا وتكەن جەكە كەزدەسۋدە اتالعان قۇجاتتىڭ بۇكىل تارماقتارىن لايىقتى دەڭگەي­دە ورىنداۋ تاپسىرىلدى. ەكى­جاق­تى ساۋدا-ساتتىققا ەرەكشە توقتالدىق. بيىلعى جىلدىڭ 8 ايىندا تاۋار اينالىمىنىڭ 13 پايىزعا وسكەنىنە قاراماستان, قولدا بار مۇمكىنشىلىكتىڭ ءبارىن قاراستىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن, بىزدەگى ساۋدا-سات­تىق اياسىن كەڭەيتۋدى قولعا الۋ كەرەك. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – 2020 جىلى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمىن 1 ميل­ليارد دوللارعا جەتكىزۋ», دەدى ەلباسى.

پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ قىر­عىز ەكونوميكاسىنداعى نە­گىزگى ينۆەستور ەكەنىن باسا اي­تا وتىرىپ, ەلدە شەتەلدىك ين­ۆەس­­تور­لارعا قولايلى جاعدايلار جاساۋدىڭ ما­ڭىزدىلىعىن ءسوز ەتتى.

ء«بىز ينۆەستيتسيالىق ىن­تى­ماقتاستىقتى جاقسارتۋ جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى جانداندىرۋ ماق­ساتىمەن قا­زاق­ستان مەن قىرعىز­ستان­نىڭ ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋ مۇمكىن­دىگىن تالقىلادىق. مۇنداي الاڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەك­تىلەرى اراسىنداعى تىكەلەي باي­لانىستى نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ىسكەرلىك سەرىكتەستىكتى كۇ­شەي­تەدى. كاسىپورىندار اراسىن­داعى داۋلى ساتتەردى رەتتەۋگە وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى», دەدى ەلباسى.

بۇدان بولەك, ن.نازارباەۆ تسيفر­لى تەحنولوگيا الماسۋ, سۋ-ەنەر­گەتيكالىق ىنتىماقتاستىق, ارال تەڭىزىن قۇتقارۋ حالىقارالىق قورىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ماسەلەلەرى قوزعالعانىن ايتتى. سونى­مەن قاتار شاعىن جا­نە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىس­سوزدەر بارىسىندا وڭىرلىك, جا­ھاندىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر, مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى جانداندىرۋ قاجەتتىگى ءسوز بولعانىن جەتكىزدى.

«ورتالىق ازياداعى ترانس­شە­كارالىق وزەندەردەگى سۋ رەسۋرستارى وڭىردەگى بارلىق ەلدەر ءۇشىن ورتاق بولىپ سانالاتىنى تاعى دا ماقۇلداندى. ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىزعا كەلەشەكتە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن, ايتىلماي قالعان ماسەلەلەر قالعان جوق», دەدى ن.نازارباەۆ.

ساپار اياسىندا ەكىجاقتى ىنتى­ماق­تاستىقتى جاڭا ساپالى دەڭ­گەيگە كوتەرۋگە جانە مەم­لەكەتتىك شە­كارانىڭ حالىق­ارالىق-قۇقىق­تىق رەسىمدەلۋىن اياق­تاۋعا باعىت­­تالعان بىرقاتار ماڭىزدى قۇجات­تارعا قول قويىلدى. اتاپ ايتار بولساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زي­دەنتى مەن قىرعىز رەس­پۋب­لي­كا­سى پرەزيدەنتىنىڭ بىرلەسكەن ما­لىم­دەمەسى, مەملەكەتتىك شەكارانى بەلگىلەۋ تۋرالى شارت جانە مەملەكەتتىك شەكارا رەجىمى تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ اتالعان قۇ­جاتتاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

«بۇگىن قازاق-قىرعىز ىن­تى­ماق­تاستىعىن ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى ەكىجاقتى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. بۇل ماسەلەنى قولعا العان سوورونباي ءشارىپ ۇلىنا ريزاشىلىعىمدى بىل­دىرەمىن. اتالعان قۇجاتتار ءبىز­دىڭ شەكارامىزداعى مەم­لە­كەتارالىق قۇقىقتى راسىمدەۋدى اياقتايدى», دەدى ەلباسى.

ءوز كەزەگىندە س.جەەنبەكوۆ قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازار­باەۆ­قا العىس ءبىلدىرىپ, قىر­­­­عىز رەس­پۋبليكاسىنا رەسمي سا­پار­­­مەن كەلۋگە شاقىرىپ, ەكى ەلدىڭ جو­عارعى مەملەكەتارالىق كەڭە­سى­نىڭ كەزەكتى وتىرىسىن وتكى­زۋ جوس­پار­لاناتىنىن ايتتى. سو­نى­مەن قاتار س.جەەنبەكوۆ قازاق­ستان پرە­­زيدەنتىن 2018 جىل­عى قىر­كۇيەكتە ىستىقكول جاعا­لاۋىن­دا وتەتىن ءۇشىنشى دۇنيەجۇ­زىلىك كوش­پەندىلەر ويىنىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا شاقىردى.

«قازاقستان قىرعىزستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. وسىعان وراي, ءبىز ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاستىق, سونداي-اق شەكارا, كولىك, فيتوسانيتاريا, ۆەتە­ري­نارلىق باقىلاۋ, كە­دەن جانە سا­لىق اكىم­شىلىگى سالا­سىن­داعى ءوزا­را ءىس-قيمىل ماسە­لە­لەرى جونىندەگى جول كارتاسىنىڭ ىس­كە اسىرىلۋىنا زور ءمان بەرە­مىز», دەدى قىرعىزستان پرەزي­دەنتى.

سونىمەن بىرگە س.جەەنبەكوۆ قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋىمەن قۇتتىقتاپ, بۇل ماڭىزدى حالىقارالىق ور­گانعا الداعى ۋاقىتتا توراعالىق ەتۋىمىزگە وراي تابىس تىلەدى.

جۋرناليستەر الدىندا ءسوز سويلەگەن تاراپتار وتكەن كەلىس­سوزدەردىڭ قورىتىندىلارىنا قا­ناعاتتاناتىنىن ايتىپ, بۇل ساپار ەلدەرىمىز اراسىنداعى جان-جاقتى ءوزارا ءىس-قيمىل ءۇشىن جاڭا جول اشاتىنىنا سەنىم ءبىلدىرىستى.

اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»