كەڭەستىك جۇيەنىڭ قۋعىن-سۇرگىنى, قولدان جاساعان اشتىعى, اتۋ مەن ايداۋ ازابىنىڭ وتكەشۋىنەن كۇڭىرەنە ءجۇرىپ, عاسىر سوڭىندا تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ كوك بايراعى كوتەرىلگەن كۇنگە جەتتىك. ەلىمىزدىڭ قۇرىش كەلبەتى سانالاتىن كەشەگى قازاقستان ماگنيتكاسى – تەمىرتاۋ مەتاللۋرگيا كومبيناتىندا مەتالدىڭ مىقتىسى شويىن بالقىتاتىن وت-جالىن شاشقان دومنا پەشىنىڭ وتتىقشىسى بولا ءجۇرىپ, ادام توزگىسىز اۋىر جۇمىستى اۋىزدىقتاۋدا «قوي باققان قازاق شىداي ما؟!» دەگەن ءسوزدى تەرىسكە شىعارىپ, ۇلتتىق نامىس پەن ءوز ىسىنە ادالدىقتىڭ قۇدىرەتىن پاش ەتكەن كەشەگى مامان جۇمىسشى-مەتاللۋرگ – بۇگىنگى ەلباسىمىز ەدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت 1991 جىلى بارشامىزدى جارقىن بولاشاققا باستادى. ماڭگىلىك ەل بولۋ جولىنداعى بەكەم بىرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتەتىن ۋاقىت كەلدى.
نامىس تۋرالى ناقىل ءسوز, ۇزدىك ويدىڭ ءيىرىمى ومىرمەن وزەكتەس بولىپ كەلەدى. ايتالىق, حالقىمىز «ەردى نامىس, قوياندى قامىس ولتىرەدى» دەيدى. وي كەمەڭگەرى ءابىش كەكىلباەۆ «ەلىڭ تەڭەلمەي تۇرىپ, ءوزىڭ تەڭەلمەيتىنىڭدى ۇقتىراتىن قۇدىرەت – نامىس» دەپ تولعايدى. ال ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىنداعى «ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى» دەگەن سۇڭعىلا ءسوزى بىرلىككە باستايتىن باعدارشام. بۇل ادامدىق ارلى اسىل قاسيەتتىڭ, الماس قىلىشتاي كۇش-قۋاتتىڭ رۋحاني قاينارى ۇلتتىق نامىس بيىگىنە جەتەلەيدى. ءيا, ءوزىڭنىڭ تۋعان ۇياڭ – اۋلەتىڭدى عانا ەمەس, وتانىڭدى دوڭگەلەنگەن دۇنيەنىڭ وزىقتارىمەن يىق تەڭەستىرۋگە, بويىڭدى تىك ۇستاۋعا جەتكىزەتىن تۇعىر – «اققا قۇداي جاق» اتتى ادالدىقتان ارتىق ەشتەڭە جوق. دەگەنمەن جار جاعالاتىپ جىعاتىن, ۇلتتى ۇياتقا قالدىراتىن جالعان نامىس شىلاۋىنا شىرمالىپ قالاتىنىمىز بار.
الماتىعا ءبىر ساپارىمدا قونىس تويعا قۇتتى بولسىن ايتىپ, كەشتەتىپ شىعىپ تاكسيگە وتىردىم. بيىك ەكى ءۇيدىڭ اراسىنداعى تارلاۋ جولمەن ۇلكەن داڭعىلعا بۇرىلۋعا 2-3 مەتردەي قالعاندا قارسى بەتتەن شىعا كەلگەن دجيپ بۇرىلىپ, الدىمىزعا توقتاي قالدى. ەكى ماشينا قاراما-قارسى تۇردى دا قالدى. جۇرگىزۋشىگە «قايتەسىز, شەگىنۋىن سۇرايسىز با؟» دەپ ەدىم: «اپا, دجيپ رولىندە وتىرعاندار مەنىكىندەي شاعىن كولىك كورسە, جول بەرگەندى نامىس كورەدى. ۇلكەن جولدىڭ ۇستىندە, وڭعا, سولعا بۇرىلۋعا بولمايتىنىن كورە تۇرا, ارتىڭا تۇسسە, بيپىلداتىپ, تىقسىراتىنى بار. كۇتەمىن», دەگەنى. كوڭىلىمە قورقىنىش كىردى. «توبەلەس بولىپ كەتپەي مە؟» دەپ سۇرادىم. «قورىقپايمىن, قارۋىم بار» دەدى جۇرگىزۋشى. زارەم ۇشتى. ماشينادان شىقتىم دا, الدىمىزدا تۇرعان كولىكتىڭ تەرەزەسىن اقىرىن قاقتىم. تەرەزە تومەن سىرعىپ اشىلدى. قاراسام, ەكى قاراكوز جىگىت وتىر. الدىڭعى ەكى ورىندىقتىڭ ارقاسىنا سۇيەنىپ بالا تۇر. ءسال شەگىنۋلەرىن سۇرادىم. سول جاقتاعى جىگىت ماعان قارادى دا, جۇرگىزۋشىگە «شەگىن» دەگەندەي يشارا جاسادى. دىتتەگەن جەرىمە جەتكەنشە, وقتاۋ جۇتىپ العانداي كۇي كەشتىم. پرەزيدەنتتىڭ ۇندەۋىندەگى «استامشىلىق پەن كەردەڭدىككە جول بەرمەۋ» دەگەن وسى ەكەن عوي. ويلانعان سايىن ەكى ورىندىق ورتاسىندا ءماز بولىپ كۇلىپ تۇرعان بالا بەينەسى كوز الدىما كەلە بەرەدى. «سول تار جولدا توبەلەسىپ, ارتى اتىسقا ۇلاسسا, بەيكۇنا ءسابي مەن ءبىزدىڭ كۇيىمىز نە بولار ەدى؟ بۇل نە؟ ءوزىمىزدى ءوزىمىز مەنسىنبەۋشىلىككە قالاي جەتتىك؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەدىم. فيلوسوف امانگەلدى ايتالىنىڭ ءبىر ماقالاسىندا «ۇلتتىڭ رۋحانيلىعى تاريحي جاعدايلارعا دا بايلانىستى. كەيدە ۇلتىنا جاعىمسىز باعا بەرۋ, كەمسىتۋ وتارلانعان ۇلت وكىلدەرىنە ءتان. ءوزىمىزدى ءوزىمىز قومسىنۋشىلىق پەن ءوزارا سىيىسپاۋشىلىق, ءون بويىمىزعا ءسىڭىپ قالعان قىرعيقاباقتىق رۋحاني جاڭارۋدى, تازارۋدى قاجەت ەتەدى», دەگەنىن وقىعان ەدىم. سوندا وتارلانعان ۇلت وكىلدەرىنە ءتان ءوزارا سىيىسپاۋشىلىق, مەنسىنبەۋشىلىك تاۋەلسىز ەل جاستارىنا قالاي جەتكەن؟..
ورىس تىلىندە «نامىس» ءسوزىنىڭ بالاماسى جوق ەكەن. «چەست – ابىروي», «گوردوست – ماقتانىش», «ستىد – ار», «سوۆەست – ۇيات» سوزدەرىنىڭ ءبارى «نامىس» ۇعىمىنىڭ جيىنتىق ءمان-ماعىناسىن جەتكىزە المايدى. پاتريوت, پاتريوتتىق تا تولىق ماعىناداعى بالاما بولا المايدى.
سوندىقتان ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «قازاقشا وقىماي, قازاق وزىنە كەرەك عىلىم ۇيرەنبەيدى» دەگەن ءتامسىلى رۋحانيات مايەگى انا تىلىندە ەكەنىن نۇسقاعانداي... مادەنيەتتىڭ ءوزى وسى ءبىر رياسىز جاقسى كورۋدە, ەل مەن جەرىڭە دەگەن ەرەكشە سەزىمدە جاتىر.
سايراش ابىشقىزى,
ءباسپاسوز ارداگەرى
