ءبىر جاعىنان بۇل رەسەيدىڭ اقش-تاعى 2016 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا وليگارحتار مەن شەنەۋنىكتەردىڭ سىرتتا جۇرگەن قاراجاتتارى ارقىلى ارالاسۋى تۋرالى كونگرەستىڭ 2018 جىلدىڭ اقپان ايىندا جاريالايتىن ەسەبىنىڭ الدىندا د.ترامپتىڭ جۇرتتىڭ نازارىن باسقاعا اۋدارىپ ءارى وتە ىقپالدى ەۆرەي قاۋىمداستىعىنىڭ قولداۋىنا يە بولۋ ءۇشىن جاساعان امالى سياقتى.
ترامپتىڭ مالىمدەمەسى اراب الەمىندە جاتقان جىلاننىڭ قۇيرىعىن باسقانداي قاتتى اسەر ەتىپ, وسى ەلدەر حالىقتارىنىڭ جاپپاي نارازىلىقتارىن تۋعىزدى. اراب مەملەكەتتەرى ليگاسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى بىرلەسىپ, د.ترامپقا تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ حالقىن «حاوسقا» ۇرىندىراتىن شەشىمىنەن قايتىپ, مالىمدەمەسىنەن باس تارتۋدى تالاپ ەتتى. ويتپەگەن جاعدايدا وسى ايماقتاعى تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىققا ارااعايىن بولىپ جۇرگەن مارتەبەسى مويىندالمايتىنى دا جەتكىزىلدى.
كوپتەگەن ەۋروپالىق, ازيالىق ەلدەردىڭ كوشباسشىلارى, ونىڭ ىشىندە رەسەي پرەزيدەنتى ۆ.پۋتين مەن تۇركيا پرەزيدەنتى ر.ەردوعان بۇۇ قارارىنا سايكەس كەلمەيتىن بۇل شەشىمگە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى دە مالىمدەمە جاساپ, يەرۋساليم قالاسىنىڭ مارتەبەسى جونىندەگى بۇۇ باس اسسامبلەياسى جانە قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قارارلارىنىڭ ساقتالۋىن قالايتىنىن جاريالادى.
يەرۋساليم قالاسى مارتەبەسىنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسى قارارىنىڭ نازارىنا قالاي ىلىگىپ ءجۇر؟ ارابشا ءال-قۇددىس دەپ اتالاتىن بۇل قالا تاياۋ شىعىستا جەرورتا جانە ءولى تەڭىز ارالىعىندا ورنالاسقان وتە ەجەلگى قالا. ول ءتىپتى ب.د.د. ءحى عاسىردا ەۆرەيلەر باسىپ العانعا دەيىن-اق قالا بولعان. ريم يمپەرياسى تاراعان كەزدەن ول ۆيزانتيانىڭ قاراماعىنا ءوتىپ, مۇندا حريستيان ءدىنى دامىعان. ال ءVىى عاسىردان ءحVى عاسىرعا دەيىن كرەسشىلەر باسىپ العان از ۋاقىتتى ەسەپتەمەگەندە 700 جىلداي ول اراب قالاسى سانالىپ, يسلام ءدىنى قاتتى وركەندەدى. يەرۋساليمدە يسلاممەن قاتار حريستيان مەن يۋدايزم دىندەرى دە دامىعان. سول سەبەپتەن بۇل قالا الەمدىك ءۇش ءدىننىڭ ورتالىعى سانالادى. بىراق سوڭعى مىڭ جىلدان استام ۋاقىتتا نەگىزىنەن مۇسىلمانداردىڭ قولىندا بولدى.
1947 جىلدىڭ 29 قاراشاسىنداعى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىندا پالەستينا جەرىنىڭ اراب پەن ەۆرەي مەملەكەتتەرى ءۇشىن ەكىگە بولىنۋىنە بايلانىستى يەرۋساليمدى بريتان مانداتى اياقتالعان سوڭ ۇيىم ءوزىنىڭ باقىلاۋىنا الاتىندىعى ايتىلعان. وسىدان كەيىن ەكى جىلعا سوزىلعان اراب-يزرايل سوعىسى باستالىپ, يەرۋساليمنىڭ شىعىس بولىگى ارابتارعا, باتىس بولىگى ەۆرەيلەرگە تيەسىلى بولىپ ءبولىندى. ال 1949 جىلدىڭ 5 جەلتوقسانىندا ءيزرايلدىڭ پارلامەنتى (كنەسسەت) قالانىڭ باتىس بولىگىن ەلدىڭ استاناسى دەپ جاريالاپ, بارلىق مەملەكەتتىك جانە وكىمەتتىك مەكەمەلەردىڭ وسىندا كوشەتىنىن جاريالادى. وسى شەشىمنىڭ ءوزى ءالى كۇنگە بىتپەي كەلە جاتقان اراب-ەۆرەي داۋىنىڭ ءبىر ۇشى.
1967 جىلعى التى كۇندىك اراب-ەۆرەي سوعىسىندا يزرايل يەرۋساليمدى تۇگەلدەي باسىپ الدى. بۇل ارابتاردىڭ ەۆرەيلەرگە دەگەن وشپەندىلىگىن ءتىپتى تەرەڭدەتىپ, ەكى حالىقتىڭ اراسىنداعى جىكتى اشا ءتۇستى. ارينە, بۇۇ مەن الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نەگىزگى بولىگى يەرۋساليمدى ءيزرايلدىڭ استاناسى دەپ مويىندامايدى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ءوزىنىڭ 1967 جىلعى 22 قاراشاداعى قارارىمەن ءيزرايلدى يەرۋساليمنىڭ باسىپ العان اۋماعىنان شىعۋىن تالاپ ەتتى. بىراق يزرايل بۇل قارارعا قۇلاق اسقان جوق. 1980 جىلدىڭ 22 شىلدەسىندە قارارعا قوسىلماعان ەلدەردىڭ باسشىلارى وزدەرىنىڭ التىنشى كونفەرەنتسياسىندا يەرۋساليمنىڭ ەۆرەي مەملەكەتى باسىپ العان اۋماعى پالەستينانىڭ اجىراماس بولىگى دەگەن شەشىم شىعارعان ەدى. وعان قارسى كنەسسەت 30 شىلدەدە يەرۋساليمدى ء«يزرايلدىڭ استاناسى» دەگەن زاڭ قابىلدادى. ال بۇۇ باس اسسامبلەياسى 1996 جىلدىڭ 4 جەلتوقسانىندا الەمنىڭ قاسيەتتى قالاسىن ءيزرايلدىڭ جەكە-دارا مەنشىكتەپ, ءوزىنىڭ زاڭىمەن باسقارۋى دۇرىس ەمەس, سوندىقتان ونىڭ زاڭدىق كۇشى جوق دەگەن ماعىنادا قارار قابىلدادى. بۇعان دا باعىنباعان يزرايلگە قارسى بۇۇ باس اسسامبلەياسى 2004 جىلى ارناۋلى, ونىنشى توتەنشە سەسسياسىندا يەرۋساليمنىڭ باسىپ الىنعان اۋماعىندا ەۆرەي وكىمەتى قابىلداعان بارلىق شەشىمدەردىڭ زاڭدى كۇشى جوق دەپ تابىلسىن دەگەن بۇرىنعى قاراردى بەكىتتى. سونىمەن بىرگە وسى قاراردا شىعىس يەرۋساليمنىڭ پالەستينا حالقىنا تيەسىلى ەكەندىگى دە ايتىلعان.
ال اقش اكىمشىلىگىنىڭ يەرۋساليمگە قاتىستى بۇل ارەكەتى ادىلەتتىڭ اق جولىنان اتتاۋ ەكەنى كورىنىپ تۇر.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
