13 جەلتوقسان، 2017

ەلۋدەن كەيىنگى ءومىر

277 رەت كورسەتىلدى

قازىرگى قوعامىمىزدا قىزىقتى وزگەرىستەر ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىر­ازى ادام جاسىنا دا قاتىستى.

كەيبىر ادامداردىڭ تۇرىنە قا­راپ، ونىڭ جاس شاماسىن ايى­رۋ مۇم­كىندىگىنەن قالىپ بارا جاتقان­دايمىز. ءتۇرلى جاعدايلارعا وراي جاڭا ادامدارمەن تانىسۋعا تۋرا كەلەدى. باسىندا تۇرىنە قاراپ ەلۋ جاستىڭ ول جاق، بۇل جاعىندا بولار دەپ تۇراسىڭ. جاسىن سۇراعان كەزىڭدە بارىپ، جەتپىسكە كەلىپ قالعاندىعىن ەستىپ، تاڭعالاسىڭ. وعان ىشتەي قى­زىعا قارايسىڭ. سوڭعى كەزدەرى مىنە، وسىنداي جاعدايدى ءجيى باستان كە­شىرىپ ءجۇرمىز.

 ەلۋ جاستان اسقان ءومىردىڭ وعان دەيىنگى ومىردەن قانداي ايىرماشىلىعى بار؟ بىلاي قاراعاندا، ەشقانداي ايىرماشىلىعى جوق سەكىلدى. ءومىر دەگەن ۇلى اعىن سول بۇرىنعىسىنشا اعا بەرەدى. تەك ۋاقىتتىڭ ءجۇرىسى بۇرىنعىعا قاراعاندا كوپ جىلدامداعانىن سەزى­نەسىڭ. كوپ جاعدايدا، مۇرنىڭا سۋ جەتپەي جۇرەدى. تويعا بارۋدىڭ قىزىعى ازايا تۇسەدى. كوڭىلگە الاڭ كىرەدى. ءوزىڭ ءۇشىن ەمەس، بالا-شاعاڭ، ۇرپاعىڭ ءۇشىن الاڭداي باستايسىڭ. وسى جاعداي اقىر اياعىندا جاستىق شاقتان داستۇرىڭە ەنگەن كوپتەگەن قىزىقتارعا شەكتەۋ قويۋعا الىپ كەلەدى ەكەن. ءسويتىپ قارتتىققا دايىندالا باستايسىڭ. جۇمىستان كەيىن ۇيگە جەتۋگە اسىعاسىڭ. جەكە با­سىڭدا بىرىنەن ءبىرى اينىمايتىن كۇندەر باستالادى. بىراق كوپتەگەن ادامدار ەلۋ جاستان اسقانىمەن قازىرگى ءومىر وزگەرىستەرىنە بايلانىس­تى، جوعارىدا ايتقانىمىزداي، جاس قالپىندا قالىپ بارا جاتقان جوق پا؟ بۇدان كەيىن ولار نە ىستەۋى كەرەك؟

ءبىر وكىنىشتىسى، بۇل سۇراقتىڭ جاۋابى ازىرگە ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا جوق. قوعامدى قويىپ، ءتىپتى بۇعان ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ءوزى دايىن ەمەس. ويت­كەنى مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىندا 50 جاس­تان اسقان ادامداردى قىزمەت بابىندا ءوسىرۋ تاجىريبەسىنىڭ ءوزى قالىپ بارادى. اينالاڭا قاراساڭ – كىلەڭ جاستار. جاستىق شىركىن ۇشقىر عوي. جاڭالىق اشقىسى كەلىپ تۇرادى. ءومىردى وزگەرىسكە باستاعىسى كەلەدى. بۇكىل الەم بويىنشا العاندا، قازىرگى قوعامنىڭ جەدەل وزگەرىس ۇستىندە ەكەندىگىن ەسكە الساق، جاستاردى وسى تۇرعىدان قولداۋعا بولاتىنداي. بىراق ءبىزدىڭ قوعامدا وسى جاستىقتىڭ ۇشقارىلىعىمەن جاسالىنعان جارتىكەش رەفورمالار، اياقتالماي قالعان دۇنيەلەر دە از ەمەس قوي. كورشىمىز دانا قىتايدا جاسى 35-كە تولماعان جاستار مەملەكەتتىك قىزمەتتەگىلەردىڭ 26 پايىزىن عانا قۇرايدى ەكەن، سونىڭ وزىندە تومەنگى ورىنداۋشىلىق قىزمەتتەردە. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، مۇندا ۇلكەن ءمان بار. ء«ومىردىڭ الدى – ىستىق، ارتى – سۋىق، الدى – ويىن، ارت جاعى مۇڭعا جۋىق» دەپ اباي اتامىز دا تەگىن ايتپاعان. مەملەكەتتىك قىزمەت سالالارىنداعى ۇلكەن شارۋالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا زامانعا ساي ءبىلىمى بار ۇشقىر ويلى جاستارمەن قاتار، قوعام مەن زامان وزگەرىستەرىن باستان وتكەرگەن، جەكە ادام مەن ونىڭ تىرشىلىك پروبلەماسىن، وتباسى جاعدايىن جاقسى تۇسىنۋگە بەيىم، ومىرگە دەگەن كوزقاراسى ابدەن قالىپتاسقان بايسالدى جاستاعى ازاماتتاردىڭ جۇمىس تاجىريبەسى دە اسا قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز.

ال ەندى قوعامعا كەلسەك، 50 جاس­تان كەيىن ادامدى ومىرگە دايىنداۋ تاجىريبەسى ءبىزدىڭ الدىمىزداعى اعا ۇرپاق وكىلدەرىندە بولماعان ەكەن. ويت­كەنى بىزدە وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلۋ جاس­تان كەيىنگى ءومىر قارتتىق جاس نەمەسە قارتتىق الدىنداعى جاس، ياعني قارتتىققا دايىندالۋ كەزەڭى دەپ ەسەپتەلىپ كەلگەن. بىزدەگى بارلىق ادەبيەتتەر وسى ۇس­تانىمعا ورايلاس جاسالىنعان، كينولار دا سوعان سايكەس تۇسىرىلگەن. قوعامنىڭ ءوزى ەلۋ جاستان اسقان ادامدى كوپ دۇنيەدەن شەكتەپ تاستاعان. 

مىنە، وسىنداي جاعداي سالدارىنان مىڭداعان ادامدار 50 جاستان اسقاننان كەيىن ومىرگە قانداي وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت ەكەندىگىن بىلمەي دال بولۋدا. بۇعان اركىم وزىنشە جاۋاپ بەرۋگە تىرىسادى نەمەسە جاۋاپ بەرگىسى دە كەلمەي بۇرىنعى ءومىر اعىسىمەن كەتە بەرەدى. ال قازىرگى زامان وزگەرىستەرىنە سايكەس 50 جاستان اسقان ادامنىڭ مورالدىق، ازاماتتىق بەينەسى مەن مىنەز-قۇلقى، قوعامداعى ورنى قانداي بولۋ كەرەك؟ مۇنى ءبىز بىلمەيمىز.
«ەلۋ جاستان اسقاننان كەيىن ءوز قىزىعىڭمەن ءومىر ءسۇر، ءومىردىڭ راحاتىن كورۋگە ۇمتىل نەمەسە الدىمدا تاعى ءبىر ءومىر بار دەپ ەسەپتەپ، ءوزىڭدى بارىنشا جەتىلدىرۋگە تىرىس»، دەيدى كەيبىر زامانداستارىمىز.

رەسەيلىك بەلگىلى پسيحولوگ ەۆگەني چۆالۋن 56 جاسىندا تاعى ءبىر ينستيتۋت ءبىتىرىپ، ماماندىعىن وزگەرتكەنىن، قازىر ءوزىنىڭ جوعارى سۇرانىسقا يە پسيحولوگ ەكەندىگىن ايتا كەلە، ء«بارى دە ەلۋدەن اسقاننان كەيىن الدىڭىزدا بەلگىلى ءبىر جوسپاردىڭ بولۋ-بولماۋىنا كەلىپ تىرەلەدى، قازىرگى كەزدە ناعىز ءومىر 50-دەن اسقاننان كەيىن باستالادى»، دەيدى.

«ون بەس جاسىمدا وقۋعا ىنتام ارتتى، وتىزىمدا قالىپتاستىم، قىرىقتا كۇماننان ارىلدىم، ەلۋىمدە اسپاننىڭ ء(تاڭىردىڭ) ءامىرىن ءتۇسىندىم، الپىسىمدا قابىلەتىم اشىلدى، تەك جەتپىسكە كەلگەندە جۇرەگىمنىڭ قالاۋىمەن ءومىر سۇرە باستادىم»، دەگەن ەكەن ۇلى كونفۋتسي.
دەمەك، ەلۋ جاستان كەيىنگى ءومىردىڭ ارعى جاعى كۇن بە، جوق، الدە ءتۇن بە؟ مۇنىڭ جاۋابى ءار ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى بولسا كەرەك.

سۇڭعات الىپباي،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ەسىل وزەنىنە جاڭا كوپىر سالىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 15:16

شىعىس قازاقستان «جاسىل» ايماقتا

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

دوللار ارزانداپ، مۇناي قىمباتتادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:36

قىركۇيەكتە حالىق ساناعى باستالادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:47

بۇگىن ەلىمىزدە قاتتى ىستىق بولادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:05

بەكىرەگە قويىلعان بەلگى

ايماقتار • بۇگىن، 07:45

«COVID-19» سپەكتاكلى قويىلدى

ونەر • بۇگىن، 07:43

ەركىن جۇرگىڭ كەلسە، ەكپە سالدىر

مەديتسينا • بۇگىن، 07:22

شابان قيمىل شاڭ قاپتىرماسىن

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:20

نە ەكسەڭ، سونى ورارسىڭ

قازاقستان • بۇگىن، 07:17

«استانا» ۇزاپ بارادى

فۋتبول • بۇگىن، 07:07

ۇقساس جاڭالىقتار