– ەركىن ءانۋار ۇلى, ءسىزدى وسىعان دەيىن زاڭگەر-عالىم جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا باسقارۋشىلىق قىزمەت اتقارعان مامان رەتىندە تانىساق, بۇگىندە يدەولوگيا سالاسىنان كورىپ وتىرمىز. اڭگىمە باسىندا ءدىن سالاسىنداعى وزەكتى احۋالداردى ءبىر تۇيىندەپ وتسەك.
– راحمەت, وزدەرىڭىزگە ءمالىم, مينيسترلىكتىڭ بيىلعى قىزمەت باسىمدىعى ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات تۇجىرىمداماسىن جانە ء«دىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا جەكەلەگەن زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ مەن بەكىتۋگە دەيىنگى ماڭىزدى جۇمىستارعا باعىتتالىپ وتىر. بۇگىندە تۇجىرىمداما مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلدى, ونى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ماقۇلداندى. ەندى زاڭ جوباسى ۇكىمەت دەڭگەيىندە قارالۋدا.
مەنىڭ ومىرلىك تاجىريبەم وسى ەكى ۇلكەن ماڭىزدى قۇجاتتىڭ دايىندالۋىنا كىشكەنە بولسا دا سەپتىگى ءتيدى دەپ ۇمىتتەنەم. ارينە زاڭ جوباسى كەڭ قوعامدىق تالقىلاۋلاردان, سان الۋان اپروباتسيالاردان ءوتتى, ناتيجەسىندە كوپتەگەن وزگەرىستەر ەندى جانە ءاۋ باستا زاڭ ارقىلى شەشىمىن تابۋى كوزدەلگەن بىرقاتار ماسەلەلەر الىنىپ تاستالدى. جالپى, زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدە بۇل قالىپتى جاعداي. قوعام, باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان ازىرلەنۋ ساتىسىنداعى زاڭ جوباسىنا قاتىستى ۇسىنىستار كوپتەپ ءتۇسىپ جاتادى – ونىڭ كەيبىرەۋى قولداۋ تاپسا, ەكىنشى بىرەۋلەرىنە قاتىستى پىكىر قايشىلىقتارى بوي كورسەتەدى. ماسەلەن, زاڭ جوباسىنىڭ باستاپقى نۇسقالارىندا بۇگىنگى قوعام ءۇشىن وزەكتى بولىپ تابىلاتىن ەكپە, ءدىني نەكە تۋرالى تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كوزدەلگەن ەدى. دەگەنمەن ءدىني بىرلەستىكتەر, قوعامدىق ۇيىمدار مەن ازاماتتىق قوعام بەلسەندىلەرىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە ولار الىنىپ تاستالدى.
ۇكىمەتكە ەنگەن زاڭ جوباسىندا قوعام مەن بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتۋلەرى كورىنىس تاپتى دەپ تولىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ءبىز وسى زاڭ جوباسى ارقىلى مەملەكەت پەن ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەستىكتى كۇشەيتۋدى, ەل كونستيتۋتسياسىندا كورىنىس تاپقان زايىرلى مەملەكەت قاعيداتىن ىلگەرىلەتۋدى جانە ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىڭ فۋنكتسياسىن جەتىلدىرە ءتۇسۋدى ماقسات ەتتىك. وسىنىڭ ءبارى, سايىپ كەلگەندە قوعامداعى تۇراقتى ءدىني احۋالدى ودان ءارى نىعايتا تۇسەدى.
– ءدىن سالاسىنا قاتىستى زاڭ جوباسىندا كورىنىس تاپقان وزگەرىستەر تۋرالى جالپى مالىمەتىمىز بار. دەسە دە, وسى زاڭ جوباسىندا كوزدەلىپ وتىرعان بىرقاتار ماڭىزدى وزگەرىستەر تۋرالى ايتا كەتسەڭىز؟
– زاڭ جوباسىندا جوسپارلانىپ وتىرعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ بارلىعى ماڭىزدى. ماسەلەن, مەن ءدىن سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قىزمەتىن باقىلاۋىن كۇشەيتۋدىڭ زاڭ جوباسىندا كورىنىس تابۋىن قۇپتايمىن. قازاقستان قوعامىندا ءدىندار ادامدار سانى جىلدان-جىلعا ءوسىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, ەكسترەميستىك جانە دەسترۋكتيۆتى يدەيالاردىڭ ناسيحاتتالۋىنا, ءدىني وشپەندىلىك پەن كۇش كورسەتۋگە شاقىرۋعا جول بەرمەۋ ءۇشىن ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ قولدانىستاعى زاڭنامالار مەن جارعىلارىن ورىنداۋ بولىگىندەگى قىزمەتتەرىنە – ءدىني ءبىلىم بەرۋگە, ءدىني ادەبيەتتەر مەن باق-تا جاريالاناتىن ءدىني ماتەريالداردىڭ مازمۇنىنا باقىلاۋ ورناتۋدى ىسكە اسىرۋ قاجەتتىلىگى ايقىن. وسىعان وراي, سالالىق زاڭعا سايكەس وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلمەك. سونىمەن قاتار زاڭنامالىق وزگەرىستەر قاتارىندا ءدىني سالادا ءجيى پايدالانىلاتىن بىرقاتار ۇعىمداردى ناقتى ايقىنداۋدىڭ كورىنىس تابۋىن وتە دۇرىس قادام دەپ بىلەمىن. ويتكەنى تەرمين ۇعىمداردى ناقتىلاپ الۋ ولاردى قولدانۋ پراكتيكاسىندا ءبىرىزدى ءتۇسىنۋدى قامتاماسىز ەتەدى. وسى تۇرعىدا زاڭ جوباسىندا ء«دىني ادەت-عۇرىپ», ء«دىني ءراسىم», ء«دىني جينالىس», «زياراتتاۋ», ء«دىني ادەبيەت» جانە ء«دىني مازمۇنداعى اقپاراتتار» تۇسىنىكتەرى كەڭىرەك اشىلدى. سونىمەن قاتار «تاكفىرشىلىك» پەن «جيحادشىلىق» كورىنىستەرىن قامتيتىن «دەسترۋكتيۆتى اعىم», «راديكالدىق ءدىني اعىم» ءتارىزدى ۇعىمدار ايقىندالىپ, انىقتاماسىن الىپ وتىر.
– قازىرگى تاڭدا باق بەتتەرىندە ءداستۇرلى ەمەس يسلامدىق اعىمداردىڭ يدەيالارىن ۇستانۋشىلاردىڭ مەشىتتەردە دورەكىلىك كورسەتىپ, مەشىت يمامى مەن جاماعاتتىڭ شىرقىن بۇزاتىن دەرەكتەر بار دەگەن اقپاراتتار وقتا-تەكتە كورىنىس تاۋىپ وتىرادى. زاڭ جوباسىندا وسى ماسەلەنىڭ رەتتەۋ جولدارى بار ما؟
– شىنىندا, دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ تەرىس يدەيالارىن ۇستانۋشىلاردىڭ مەشىتتەردە وتەتىن ءدىني راسىمدەر مەن جورالار بارىسىندا وزدەرىن وتە دورەكى ۇستايتىنىن, مەشىت يمامدارىمەن ءسوز تالاستىراتىنىن, جاماعاتتىڭ شىرقىن بۇزىپ, ناماز ورتاسىنان باسقالاردى باسا-كوكتەپ شىعىپ كەتەتىنىن جۇرتشىلىق كورىپ تە, ايتىپ تا ءجۇر. ارينە مەملەكەتىمىزدىڭ زايىرلى قاعيداتىنا سايكەس بۇل ماسەلەنىڭ مەملەكەتكە ەش قاتىسى جوق ءتارىزدى بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. دەسە دە, مەملەكەت بۇكىل ەل اۋماعىنداعى قوعامدىق ءتارتىپ پەن تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىنىڭ كەپىلى رەتىندە بۇل ماسەلەدەن ءوزىن شەت ۇستاي المايتىنى تاعى دا انىق.
ءبىزدىڭ بۇل ماسەلەدەگى ۇستانىمىمىز ايقىن: زاڭدى تۇردە تىركەلىپ, قىزمەت اتقارىپ وتىرعان بارلىق ءدىني بىرلەستىكتەر مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا بولادى. ماسەلەن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ بارلىق مەشىتتەرىنىڭ ىشكى ەرەجەلەرىندە عيماراتتاعى ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىن مىندەتتەيتىن تالاپتار بار. ەگەر جوعارىدا ايتىلعانداي ءداستۇرلى ەمەس يسلامدىق اعىمداردىڭ يدەيالارىن ۇستانۋشىلار مەشىتتىڭ ىشكى تارتىبىنە باعىنباي, دورەكىلىك كورسەتەتىن بولسا, مەشىت يمامىنىڭ پوليتسياعا جۇگىنۋىنە تولىق ەركى بار. وسى ورايدا زاڭ جوباسىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنا دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ۇستانۋشىلارىنا قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋعا جاعداي تۋدىراتىن ارەكەتتەرگە بارماۋ كەرەكتىگى تۋرالى رەسمي ەسكەرتۋ جاساۋ قۇزىرەتىن بەرۋ قاراستىرىلعانىن ايتۋ كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
