ەلباسىمىزدىڭ ءومىر جولىنا ۇڭىلسەك, دنەپرودزەرجينسك قالاسىنداعى №8 تەحنيكالىق ۋچيليششەدە مەتاللۋرگ ماماندىعىن يگەرىپ جۇرگەندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىلىم الۋمەن شەكتەلىپ قالماي, سپورتتا دا ايتارلىقتاي تابىسقا جەتكەنىن ۋكراينانىڭ جانە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشىسى لەۆ ەجەۆسكي ۇلكەن تەبىرەنىسپەن ەسكە الادى. ءبىرىنشىنىڭ باپكەرى استاناعا كەلگەندە ارنايى جولىعىپ, ءبىراز اڭگىمەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ ەدىك.
«مەن كيەۆتىڭ دەنە تاربيەسى ينستيتۋتىن بىتىرگەننەن كەيىن دنەپرودزەرجينسك قالاسىنداعى مەتاللۋرگيا زاۋىتىنىڭ سپورت كلۋبىندا جاتتىقتىرۋشى بولىپ جۇمىسقا كىرىستىم. 1958 جىلى وسىنداعى تەحنيكالىق ۋچيليششەگە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ جولداماسىمەن ءبىر توپ جاس وقۋعا كەلگەن. ءبىر كۇنى جاتتىعۋ جۇرگىزىپ جاتقانىمدا زالعا دەنەسى تىعىرشىقتاي ءبىر جاپ-جاس جىگىت كىرىپ كەلدى. كوپ كىدىرمەي-اق ماعان جاقىندادى دا «ماعان وسىندا كۇرەسپەن اينالىسۋعا بولا ما؟», دەپ سۇرادى. مەن اتى-ءجونىن سۇراپ ەدىم «اتىم – نۇرسۇلتان, فاميليام – نازارباەۆ, قازاقستاننان كەلدىم. وسىنداعى تەحنيكالىق ۋچيليششەدە وقيمىن», دەپ تاق-تۇق جاۋاپ بەردى. «بۇرىن كۇرەسپەن اينالىستىڭ با؟», دەپ ەدىم, «اكەمنىڭ ۇيدە ۇيرەتكەنى بولماسا, كاسىبي تۇرعىدا شۇعىلدانعان جوقپىن», دەدى. سودان مەن جاتتىعۋ جاساپ جۇرگەندەردىڭ اراسىنان نيكولاي ليتوشكونى شاقىرىپ الىپ: «كوليا, مىنا جىگىت كۇرەسپەن اينالىسقىسى كەلەدى ەكەن, بايقاپ كورشى», دەپ بەلدەستىرىپ جىبەرگەن ەدىم. قالاي بولعانىن ءوزىم دە اڭداماي قالدىم, ءاپ-ساتتە نۇرسۇلتان مەنىڭ ليتوشكومدى شالىپ جىقتى. شالقاسىنان ءتۇسىردى. زال ءىشى سىلتىدەي تىندى. ليتوشكو قىزاراقتاپ, ىزاعا بۋلىعىپ تۇر. مەن سودان نۇرسۇلتاندى ارقاسىنان قاعىپ: «جارايسىڭ, سىناقتان ءوتتىڭ, ەندى ساعان ەسىك اشىق» دەگەنىم ەسىمدە», دەگەن لەۆ رۋدولفوۆيچ اڭگىمە باسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەگەر كۇرەسپەن كاسىبي تۇرعىدا اينالىسا بەرگەنىندە ۇلكەن بەلەستەردى باعىندىراتىن بالۋان بولاتىنىن ۇعىندىرعانداي بولدى.
– مەن مىنانى ەرەكشە ايتقىم كەلەدى, – دەپ ءسوزىن جالعاستىرعان باپكەر. – «قابىلەتتى ادام قاي ىستە بولسا دا قارىمدى بولادى». وسى ءسوزدى نۇرسۇلتانعا قاراتىپ ايتار ەدىم. ونى العاش كورگەنىمدە بۇرىن سپورتپەن اينالىسقان ەكەن دەپ ويلاعان ەدىم. بۇلشىق ەتتەرى بۇلت-بۇلت ەتىپ, دەنە ءبىتىمىنىڭ تىعىرشىقتاي بولعانى, جانارىنان وت كورىنۋى ونىڭ تابيعاتىنان كۇشتى, تالانتتى ەكەنىن ءبىلدىرىپ تۇردى, – دەپ ەلباسىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرىن دە باعالاپ وتكەن ەدى.
«ول ەڭ ءبىرىنشى جارىسقا قاتىسقاندا «مەن قاشان شىعامىن, مەن قاشان شىعامىن…», دەپ ءوزىن-ءوزى قايراپ, ءوزىن-ءوزى جەڭىسكە جىگەرلەندىرىپ ءجۇردى. وزىنە سونداي سەنىمدى بولدى. مىنە, وسىنداي جەڭىسكە دەگەن قۇشتارلىقتىڭ ناتيجەسى بولار, نۇرسۇلتان العاشقى بەلدەسۋىن تاماشا وتكىزىپ, جەڭىمپاز اتاندى. بۇل جەڭىس ونى وتە شابىتتاندىرىپ جىبەردى دەسەم بولادى. سودان كەيىنگى جارىستاردا دا جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزە ءبىلدى. ول كۇرەستىڭ ەكى ءتۇرىن قاتار مەڭگەردى. كلاسسيكالىق جانە ەركىن كۇرەستە بەلدەسە بەرەتىن. ەكى جىلدىڭ ىشىندە ۋكراينانىڭ سپورت شەبەرى اتاعىنىڭ ءنورماتيۆىن ورىندادى. جالپى, نازارباەۆتىڭ مىنەزىنەن العان بەتىنەن قايتپايتىن قايسارلىق, ەرىنبەيتىن ەڭبەكقورلىق, كوشباسشىلىق قاسيەت كورىنىپ تۇراتىن. مەن سول كەزدە-اق ونىڭ قابىلەت-قارىمىنا قاراپ, كەلەشەكتە وتە تانىمال تۇلعا-قايراتكەر بولادى دەپ ويلايتىنمىن. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەگەر شىنىمەن دە تاعدىرىن كاسىبي سپورتقا بۇرىپ, كۇرەسپەن تۇبەگەيلى اينالىسقاندا, ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتەر ەدى. كەم دەگەندە الەم چەمپيونى بولۋى مۇمكىن ەدى دەپ ويلايمىن. ولاي دەيتىنىم, ول شىن مانىندە, قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا, ناعىز كۇرەسكەر جىگىت ەدى. كىلەمدە دە, ونىڭ سىرتىندا دا كوشتىڭ باسىندا بولۋعا ۇمتىلاتىن. ويتكەنى ونىڭ بويىندا جەڭىمپاز رۋحى بار», دەپ ءسوزىن ساباقتاي ءتۇستى تانىمال باپكەر وتكەن كۇندەردى ەسىنە الا وتىرىپ.
تابيعاتىنان اقجارقىن كوڭىلدى, اڭگىمەشىل لەۆ ەجەۆسكي ءار سۇراعىمىزعا وتە ىجداعاتپەن جاۋاپ بەردى.
– باپتاعان شاكىرتىڭىز پرەزيدەنت بولعانىن ەستىگەندە قانداي سەزىمدە بولدىڭىز؟
– قانداي سەزىمدە بولۋىم مۇمكىن؟! ارينە, قۋاندىم. ءبىر كۇنى سول باياعى نۇرسۇلتانمەن كۇرەسەتىن نيكولاي ليتوشكو جۇگىرىپ كەلىپ ء«سۇيىنشى» سۇرايدى. «كەرەمەت جاڭالىق», دەپ قويادى. سودان ول: «نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق كسر-ءى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولدى. ۋرا!», دەپ مەنى قۇشاقتاي الدى. ءسويتىپ ءبىز وسى «كەرەمەت جاڭالىقتى» اتاپ ءوتىپ, وزىمىزشە ءبىر كىشىگىرىم مەيرام جاسادىق. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعاندا تىپتەن قۋاندىق. مەن جوعارىدا ءبىر سوزىمدە ايتىپ كەتتىم عوي, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ناعىز كوشباسشى دەپ. ول تابيعاتىنان سولاي جاراتىلعان, جان-جاقتى دارىندى ادام.
– ەسىڭىزگە ءتۇسىرىپ كورىڭىزشى پرەزيدەنت پەن باپكەردىڭ كەزدەسۋى قالاي بولدى؟
– شىنىمدى ايتسام, نۇرسۇلتان نازارباەۆتى وقۋ بىتىرگەننەن كەيىن ۇزاق جىلدار كورگەن جوقپىن. ال ەندى كەزدەسۋ جايىندا ايتسام, 1994 جىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۋكرايناعا جاساعان ساپارى بارىسىندا دنەپرودزەرجينسك قالاسىنداعى ءوزى وقىعان ۋچيليششەگە ارنايى كەلدى. ۋچيليششە ۇجىمى بۇل كەزدەسۋگە وتە مۇقيات دايىندالدى. مارتەبەلى قوناقتى ۇلكەن زالدا كۇتىپ تۇردىق. سول جولى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەنى بىردەن تاني قويمادى. دوسى بولىپ كەتكەن نيكولاي ليتوشكو «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, تانىماي قالدىڭىز با, بۇل ءبىزدىڭ باپكەرىمىز لەۆ رۋدولفوۆيچ», دەگەندە بارىپ ەسىنە ءتۇستىم. سول كەزدە بارىپ اقجارقىن كۇلكىسىنە سالىپ, مەنى قۇشاقتاي الدى دا, اماندىق-ساۋلىعىمدى سۇراي جونەلدى… بالۋان-شاكىرتىمدى پرەزيدەنت بولعاندا وسىلايشا جولىقتىردىم. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سول جولى مەنى قازاقستانعا قوناققا شاقىردى. مەن بولسام, 1996 جىلى الماتىعا كەلدىم. ايتىپ جەتكىزۋىم قيىن. قۇرمەتتەپ كۇتتى. كەرەمەت ريزا بولدىم. سودان بەرى قازاقستانعا ءجيى كەلىپ تۇراتىن بولدىم, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەگەن ەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى باپتاعان ۋكراين باپكەرى لەۆ ەجەۆسكي.
عالىم قوجابەكوۆ,
جۋرناليست
استانا
