گەوگرافيالىق تۇرعىدان جەرىمىزدىڭ باسىم بولىگى ازيادا ورنالاسقانىمەن, باتىس ءوڭىرى ەۋروپاعا جاتاتىنى اقيقات. وسىلايشا, ەلىمىز ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىرىپ كەلەدى. تىنىق مۇحيتىنا قىتاي ارقىلى شىعاتىن قازاقستان تۇركيا مەن وڭتۇستىك ەۋروپاعا كاسپي تەڭىزىندەگى كورشىسى – ازەربايجاننىڭ ارقاسىندا جاقىنداي تۇسەدى. بۇعان قوسا, جەرىمىز ارقىلى رەسەي مەن سولتۇستىك ەۋروپاعا, ال, كاسپي تەڭىزى ارقىلى يران مەن تاياۋ شىعىسقا شىعۋعا بولادى. بىزدىڭشە, ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى وركەنيەتتەر مەن قۇرلىقتاردى ءبىر-بىرىنە جالعاپ تۇرعان ىقپالدى مۇسىلمان ەلدەرى – تۇركيا مەن مىسىردىڭ گەوستراتەگيالىق جاعدايىنا ۇقساس. وسى جاعىنان ەۋروپا مەن قىتايدى قۇرلىق ارقىلى بايلانىستىرعان مەملەكەتىمىز الدىندا ايماقارالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق سالاسىندا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن تىڭ مىندەتتەر تۇر.
سونداي-اق, ورتالىق ازيا ايماعى ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقانى بەلگىلى. ورتا عاسىرلارعا دەيىن جاھاندىق ەكونوميكانىڭ كۇرە تامىرى بولىپ, مادەنيەتارالىق الماسۋدىڭ نەگىزگى ارناسىنا اينالعان تاريحي جولداردىڭ ىزىمەن بۇگىندە ايماعىمىزدا قىتايدان باستالعان «جىبەك جولى» ينفراقۇرىلىمدىق جوباسى جانە ەۋروپا – كاۆكاز – ازيا (Traceca) كولىكتىك باستامالارى شەڭبەرىندە باتىس پەن شىعىس ءبىر-بىرىنە جاقىنداي تۇسۋدە.
سونىمەن بىرگە ەكونوميكالىق جاعىنان قازاقستان مەن رەسەي نەگىزىن قالاعان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق پەن قىتايدىڭ ء«بىر جول, ءبىر بەلدەۋ» باستاماسى ءتۇيىسىپ, جاڭا جىبەك جولى جاڭعىرتىلۋمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ «نۇرلى جول» جوباسى اياسىندا لوگيستيكا, كولىك-ەنەرگەتيكا, ايماقارالىق ساۋداعا يەك ارتقان ەكونوميكالىق جانە حالىقارالىق ينتەگراتسيانىڭ وزەكتىلىگى ارتۋدا. وسى ماقساتتا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى, قورعاستاعى لوگيستيكالىق ورتالىق, «باتىس ەۋروپا–باتىس قىتاي» اۆتوجولى, قىتاي–قازاقستان – رەسەي, قىتاي–باتىس قازاقستان تەمىر جول توراپتارى تۇتاس ايماقتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا قىزمەت ەتپەك.
وسى ورايدا, جۋىردا وتكەن «استانا كلۋبىنىڭ» ءۇشىنشى وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى ن.نازارباەۆ ەۋروپا مەن ازيا تەك ءوزارا ىنتىماقتاسىپ, ەركىن ساۋدا جۇرگىزە وتىرىپ قانا ىلگەرىلەي الاتىنىن قاداپ ايتتى. بۇل ءسوزدىڭ استارىندا ۇلكەن ءمان جاتىر. ويتكەنى ەۋرازيانىڭ بولاشاعى تەڭ قۇقىلىق, ءوزارا قۇرمەت پەن حالىقارالىق قۇقىق پرينتسيپتەرىنە سۇيەنگەن ينتەگراتسياعا بايلانىستى بولماق. قازاقستان پارلامەنتىنىڭ توراعاسى ق.توقاەۆ تا ءوز سوزىندە قىتاي, رەسەي, اقش جانە ەۋروپالىق وداق سەكىلدى ءىرى قاتىسۋشىلار مۇددەلەرىنىڭ تەپە-تەڭدىگى قامتاماسىز ەتىلۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, مادەني, ءدىني جانە تىلدىك جاعىنان ءبىر-بىرىنە جاقىن حالىقتار مەكەندەيتىن پوستكەڭەستىك رەسپۋبليكالار قىتاي مەن ەۋروپا, رەسەي مەن يسلام الەمى اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋدا كوپىر ءرولىن اتقارىپ, ۇلكەن ۇلەس قوسا الادى. ەلباسى شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى گەوساياسي, گەوەكونوميكالىق جانە يدەولوگيالىق الشاقتىقتاردىڭ بارعان سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن باسا ايتتى. وسى رەتتە, باتىس پەن شىعىستىڭ, دالىرەك ايتقاندا, ورتالىق ازيا مەن قىتاي اراسىندا دوستىق مادەني جانە ەكونوميكالىق الىس-بەرىستىڭ ارتقانى قازاقستاننىڭ ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەگى ءۇشىن ماڭىزدى.
ەلىمىزدىڭ نىعايۋى ءۇشىن ەۋروپا مەن قىتاي جالپى دامۋ زاڭدىلىعى شەڭبەرىندە تىعىز مادەني جانە ەكونوميكالىق ءتيىمدى قاتىناستى دامىتقانى قاجەت. اسىرەسە ءىرى كورشى ەلدەردەگى الەۋمەتتىك-ساياسي جاعدايدىڭ جاقسى بولعانى ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن بەيبىت دامۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى. وسى ورايدا قازاقستان كورشىلەس ەلدەرگە ەكونوميكا, قاۋىپسىزدىك پەن ديالوگ جونىندە بىرىكتىرۋشى كۇن ءتارتىبىن ۇسىنىپ وتىر.
ال الەۋمەتتىك-ساياسي دامۋ كەلەشەگى تۇرعىسىنان شىعىسقا ءتان وزىندىك قوعامدىق ۇيىمداسۋ ءتارتىبى مەن باتىسقا ءتان ءتيىمدى باسقارۋ مەحانيزمى اراسىنان ەلىمىز وزىنە ساي كەلەتىن تۇستارىن قابىلداپ, وزىنە بەيىمدەپ, دامىعان ەلدەر جولىمەن جۇرە الادى. وسى رەتتە, قازاقستاننىڭ الەمدەگى يدەولوگيالىق بولىنۋدەن جانە قيتۇرقى گەوساياسي-اقپاراتتىق ويىننان ءوزىن الىس ۇستاپ, ۇزاق مەرزىمدى ۇلتتىق مۇددەسى ءۇشىن وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي زاڭ ۇستەمدىگىن نەگىزگە الىپ, دامۋىنا مۇمكىندىك مول.
وسىلايشا, ادىلدىككە ۇمتىلعان قوعامدىق جۇيە نىعايىپ, ساياسي دامۋدىڭ تابيعي, ۇتىمدى ۇلگىسىن جەتىلدىرۋگە بولادى. ويتكەنى ساياسي ءار-الۋاندىلىق پەن باسەكەلەستىك – قوعامنىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىنىڭ كەپىلى. بۇل رەتتە اتا زاڭىمىز بويىنشا قۇقىقتىق مەملەكەت بولىپ تابىلاتىن قازاقستان جالپى ادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا, اسىرەسە قۇقىقتىڭ ۇستەمدىگىنە ارقا سۇيەي الادى.
قازاقستان باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى الەمدىك قوعامداستىقتاعى ءوز ورنىن نىعايتا ءتۇسۋ بولسا, وسى باعىتتا كوپجاقتى ەكونوميكالىق-مادەني ينتەگراتسيا جۇزەگە اسىرىلۋمەن بىرگە «بولاشاق» ءبىلىم باعدارلاماسى ارقىلى الەمگە اشىق, كاسىبي بىلىكتى ماماندار تاربيەلەنىپ, قازاق ءتىلى لاتىن الىپبيىنە كوشىرىلۋدە. بىزدىڭشە, الداعى كەزەڭدە جاھانداعى قوعامدىق, ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەردى بىردەي پايدالانۋ, ۇيلەسىمدى دامۋ جولىن تاڭداعان مەملەكەتتەر ۇتادى. قازاقستان سول جاڭاشىل ەلدەردىڭ قاتارىنان تابىلاتىنىنا سەنىم مول.
جانات مومىنقۇلوۆ,
ساراپشى
