قوناقتار ىشتە كورىنەدى. باسپالداقپەن كوتەرىلىپ, سولار وتىرعان تۇسقا تايادىق. نەس-اعا بايقاسا كەرەك, ىشكە ءوتۋىمىزدى نۇسقاپ, بەلگى بەردى. ەكەۋمىز جارىسا سالەم بەرىپ, كىرىپ كەلدىك. جىگىتتىڭ سۇلتانى ەكەن. ورنىنان كوتەرىلىپ, سالەمدى الدى. وزگەلەرى دە قوزعالىسىپ, شەتىنەن تۇرىپ, امانداستى. ۇستاز تانىستىرىپ جاتىر. ء«ىزىمدى باسقان شاكىرتتەرىم. ەرتەڭ-اق ءداۋ-ءداۋ جىگىت بولايىن دەپ تۇر». سودان ءجون سۇرادى. مۇستافا اعا.
- نايمانمىن
- بارەكەلدى, ونىڭ ىشىندە؟
- قاراكەرەي.
- قاراكەرەي قابانباي بابامىز عوي, ونىڭ ىشىندە.
- بايجىگىت.
- مىنە, قىزىق. ءىنىم بولدىڭ. مەن دە بايجىگىتتىڭ بالاسىمىن. ونىڭ ىشىندە؟
- مامبەت.
اعام ورنىنان اتىپ تۇردى. ءبىز دە. بەرى ۇمتىلدى. قارسى جۇردىك. تۋىسپەن وسىلاي تابىستىق.
ارادا كۇندەر ءوتتى. تابان استىندا تابىسقان تۋىستى ىزدەيتىن قايرات بىزدەن قايدان بولسىن. قايرات دەگەندە, بىردەن داڭقتى اعانى ىزدەۋگە الدەنە جىبەرمەدى. تۇرسىن اعامنىڭ ايتاتىنى بار. «توعالاق قىرسىق». سونداي بىردەڭە ەندى. جارىستىڭ بىرىندە مۇستافا اعانىڭ جانىنا باردىق. سالەمدى الىپ, قۇشاقتاعان سوڭ, قاباعىن ءتۇيدى.
- ءىنىم, مەنى رەنجىتكىڭ كەلە مە؟
- جوق, اعا!
- ەندەشە نەگە ىزدەمەيسىڭ؟ اداسىپ جۇرگەنىمىز از بولدى ما؟ اتالار ءبىرىن ءبىرى ىزدەي الماعان شىعار. بىزدىكى نە؟ ءىنىنىڭ الدىندا كىشى بولۋعا جارايمىن, مەن. ءوزىم-اق ىزدەر ەدىم, نە مەكەن-جايىڭدى, نە تەلەفون ءنومىرىڭدى بىلمەيمىن. ال, مەن الگى كەزدەسكەندە جازىپ بەرگەنمىن. ءتىپتى تەلەفون سوعۋعا بولادى عوي. ۇرسۋدىڭ باس-اياعى وسى بولسىن. ءتۇسىندىڭ بە؟
- ءتۇسىندىم.
تۇسىندىك. ىزدەدىك. اڭگىمەلەستىك. ارعى-بەرگى تاريحتى تۇستەدىك. ورتاق تانىس ادامداردى بىلىستىك. بابا قونىسىن سۇرادى. ەلدە كىمدەردىڭ قالعانىن ءبىلدى. دەرەككە قانعانداي بولدى. مالىمەتتى از بىلەتىنىمىزدى ەكەۋمىز دە ۇعاتىن ەدىك. اعا-ءىنى رەتىندە ارالاسا باستادىق. ۇيىنە باردىق. كولىگىنە وتىردىق. قىسقاسى تانىس-ءبىلىس اياسى كەڭەيدى.
بىردە ماقانشىعا كەلىپتى. ەلگە. ارتىنشا ءبىر جەتكەن ەكەنبىز. ەستىگەن بەتتە ىزدەدىك. ول كەزدە ماقانشى اۋدان ورتالىعى. «ەمىل» اتالدى-اۋ دەيمىن, جالعىز قوناق ءۇي بار ەدى. سوندا ورنالاسىپتى. سالىپ, ۇرىپ جەتتىك. قاقپاسىندا كۇزەت تۇر. ميليتسيانىڭ ءبىرى. تانىعان سوڭ ىشكە وتكىزدى. استىڭعى قاباتتان تۇسىنگەنىمىز, ۇستىڭگى بولمەلەردىڭ بىرىندە. دەرەۋ كوتەرىلدىك. مۇندا دا كۇزەت. ميليتسيا توقتاتتى. ءجونىمىزدى ايتتىق. دۇرىس تۇسىنبەدى. كەرى بۇرىلۋعا كوندىرگىسى كەلدى. العان بەتتەن قايتامىز با؟ سول كەزدە تورگى جاقتان داۋىستار ەستىلدى. ءبىر توپ ادام بەرى كەلە جاتقان سياقتى. تورگە تامان ديۆان قويىلعان ەكەن, سوندا وتىرا كەتتىك. ساقشى سىمداي تارتىلدى. مارتەبەلى مەيماندارعا كورسەتىلگەن قۇرمەتى. تاياۋ تۇستان وتە بەرگەندە, ەڭ مارتەبەلىسى بىزگە نازار اۋدارىپ, تۇردى دا قالدى. قاراپ, ءۇنسىز وتىرا بەردىك. وكپەمىز بار ەدى. ساقشىعا.
- مىناۋ مەنىڭ ءىنىم عوي؟ اۋ, سالەم قايدا؟
- سالەممەن كەلگەن ەدىم. مىنالار كىرگىزبەگەن سوڭ, سالەم كەرى قايتتى. مەن وسىندا وتىرمىن.
- تۇرساڭشى ەندى
- نەگە؟
- اعاڭا سالەم بەرمەيسىڭ بە؟
قاسىنداعىلار دا اڭىرىپ قالدى. ءبىز جايباراقات وتىرا بەردىك. اعام قاسىما كەلىپ, قاپسىرا قۇشاقتادى. اكىمگە تانىستىرىپ جاتىر.
- ءىنىم عوي. وكپەلەپ وتىر. ەندى كىرگىزە سالمادى ما؟ ءاي, ساقشىلار-اي. اعاسىنا كەلگەن عوي. جارايدى ەندى, اشۋىڭدى بەر ماعان.
- اعا, سىزگە دە وكپەم بار؟
- مىنە, قىزىق؟ نە ءۇشىن؟
- نە ءۇشىن بولعاندا, مەن ءىنى سانايسىز. ءۇيىم وسىندا ەكەنىن بىلەسىز. ۇلكەن كىسى, اپام ءوز شاڭىراعىندا...
- كەشىر, كەششىر. سەنىكى دۇرىس. مەنىكى نە؟ قۇرمەت پەن دۇرمەككە دانىككەندىك پە؟ دۇرىس ايتاسىڭ, ءىنىم. انامىزعا سالەم بەرىپ, ساعىنىشتى باسىپ, سودان كەيىن دە ەلدى ارالاۋىم كەرەك ەدى, يا؟ قاتەلىك كەتتى. باستا, ۇيگە. اعالار, ىقىلاس-قۇرمەتتەرىڭىزگە راحمەت. باستىعىم كەلدى. ەندى وسى كىسىنىڭ قول استىنا كوشەمىن. قازىر ۇيگە بارامىز. مال جايلا دەي مە, قورا-قوپسىعا كومەكتەس دەي مە, بۇيرىعىن كۇتەم. كەتتىك, ءىنىم.
تۇردىق. تۇردىق دا, اعانىڭ الدىنا ءتۇسىپ, ەسىككە بەتتەدىك. اۋدان اكىمى ەسىن ەندى جيعان سەكىلدى. جۇگىرىپ كەلىپ, ءبىزدى توقتاتتى. ءمان-جايدى ۇعىنسا كەرەك.
- اينالايىن, اعاڭنىڭ ساعان دەگەن قۇرمەتى قانداي! ءبارىن ەندى ءتۇسىندىم. ارينە, مىندەتتى تۇردە ۇيگە بارۋى ءتيىس. ۇلكەن انامىزعا سالەم بەرەدى. ول ءسوزسىز. بىراق مەن دە سەنىڭ اعاڭمىن عوي. اعاڭ رەتىندە ۇلكەن ءوتىنىش ايتايىن. اناۋ, قارابۇلاق, جاربۇلاق مۇستافا اعاڭدى كۇتىپ وتىر. ولار دە سەندەردىڭ تۋىستارىڭ, اق ساقالدى قارتى دا كۇتۋدە, اق سامايلى انالار دا كۇتىپ وتىر. جول الىس, قازىر شىقپاساق جەتە المايمىز. امانگەلدى اعاسىن ۇيىنە الىپ كەتتى دەسەك, قالاي قابىلدايدى ولار؟ ءوزىڭ دە ەل بالاسى بولىپ كەلە جاتىرسىڭ. مۇمكىن اقىلعا كەلەرسىڭ, ەگەر كەلىسسەڭ ەرتەڭ كەشكە اعاڭدى قايتارىپ بەرەمىز. مال جايلاتاسىڭ با, باقشا قوپسىتاسىڭ با, ەركىڭدە. ءبىز دە ەرىپ, مازالارىڭدى المايمىز. ماقۇل ما؟
- بىلاي بولسىن. اعانىڭ ءسوزىن ايتىپ جاتىرسىز عوي. بارىڭىزدار. اعامدى ەلدەن قىزعانبايمىن. قايتا, بارسىن, كورسىن, كەزدەسسىن. ول جاقتا دا شىنىندا دا شەجىرەگە جۇيرىك, تاريحقا جاعىن اقساقالدار بار. اقپاراتقا قانىقسىن, ارعى-بەرگى تاريحىن ۇعىپ قايتسىن. ال, ەرتەڭ مۇستافا اعام سىزدەردى قوناققا شاقىرادى. ماقانشىداعى ۇيىندە كۇتەدى. اعا-جەڭگەلەرى, اپا-جەزدەلەرى قازىردەن باستاپ دايىندىققا كىرىسەدى. شاقىرۋشى مۇستافا وزتۇرىك. ەشكىمنىڭ قالۋعا قاقىسى جوق. دۇرىس پا اعا؟
اعام ك ۇلىمسىرەپ تۇر ەكەن.
-دۇرىس. شەشىمدى ءىنىم ايتتى. ەرتەڭ كەشكە ماقانشىداعى ۇيىمدە كۇتەمىن. ءبارىڭىز كەلىڭىزدەر. ەستىدىڭىزدەر عوي. ءبارىڭىز دە. ال, ءىنىم شەشەمە سالەم ايت. تۋىستارىما جەتكىز, دايىندالسىن, ەرتەڭ قوناق كۇتەمىز.
ولار جولعا شىقتى. ءبىز ۇيگە تارتتىق. كەلە, اپام بيجامالعا جاڭالىقتى جەتكىزدىم. بۇرىن دا ەستىگەن. قۇسايىن ءتايجىنىڭ نەمەرە ءىنىسى ەكەنىن. كابەننىڭ ۇلى ەكەنىن. تۋماتاي ەكەنىن. وتىنشى ءبيدىڭ ۇرپاعى ەكەنىن. ءبىر مامبەتتىڭ بالاسى ەكەنىمىزدى. مۇعالىم ءماۋلىتحان اعامىزدى شاقىرىپ, كەلۋىمىز كەرەك ەكەن. ەندى سول ۇيگە قاراي زىتتىق.
كەلدى. كەلدى دە كۇلدى.
- تاتە, مۇستافانىڭ تيتتەي دە ۋاقىتى جوق. الدارىنان شىققانان كەيىن الداي سالعان عوي. قايداعى دايىندىق؟
- ءاي, ايتىپ وتىرعان جوق ەمەس پە؟ قويىڭنىڭ سەمىزىن سوي, جاقسى دايىندىق كورىڭدەر.
- ۋاقىتى جوق, دەيمىن. باعدارلاماسىن بىلەمىن عوي. كەلە المايدى.
- ايتتى دەگەن وسى. ەرتەڭ ءتۇس اۋا ۇيىڭە بارامىن. دايىندىعىڭ دۇرىس بولسىن.
- جارايدى, ءبىز عوي دايىندالامىز. بىراق كوپ دابىرا ەتپەڭدەر. كەلمەي قالىپ, مەسەلىڭ قايتپاسىن.
كەلەسى كۇننىڭ تاڭى اتتى. مۇعالىم اعانىڭ ءۇيى ابىر-سابىر. كورشىلەر قۇلاقتانعان, تۋىستار ەستىگەن. اعامىز اكىمشىلىكتەن سۇراسا كەرەك. «ۋاقىت جاعى تاپشى», - دەپتى. الىستان كەلگەندەردە كۇدىك پايدا بولدى. ەرتە جارىقتا ەلىنە جەتۋدى ويلادى. جاقىنداعىلار ءالىپتىڭ ارتىن باقتى. بالكىم داڭقتى سپورتشىمەن ديدارلاسۋدىڭ ءساتى تۇسەر. اعامىز استى قازاننان ءتۇسىرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. «تىم بولماسا, كورشى بولىپ, تۋىس بولىپ, نەسىبەنى ورتاعا الايىق». اپام قولداعان جوق. قاس قارايا كوشە باسىنان كوپ كولىكتىڭ جارىعى كورىندى. قوناقتار سولار ەدى...
اعام الدىمەن كىردى. قاقپادان. تۋىستارىمەن امانداستى دا, قاقپاعا قايتا ۇمتىلدى. قوناقتارىن قارسى الۋ ءۇشىن. بارىمەن قايتا امانداسىپ, قۇراق ۇشىپ ءجۇر. ءبارىن تورگە وزدىردى. اپام سويلەدى:
- شىراعىم, مۇستافا-اۋ, قوش كورىپ وتىرمىز. اللاعا شۇكىر. مەنىڭ بالامنىڭ مەسەلىن قايتارماعانىڭا راحمەت. ۇلىق بولساڭ, كىشىك بول دەگەن بابالارىڭ. كىشى بولۋعا ۇمتىلعانىڭ قۋانتادى, مەنى. سەن دە مەنىڭ بالامسىڭ, ەندى ءوزىڭ دە تورگە شىعا عوي.
- قادىرلى شەشەم, ءسىزدىڭ نۇرلى ءجۇزىڭىزدى كورگەنىمە قۋانىشتىمىن. جاڭا عانا قۇشاعىڭىزعا باسىپ, انالىق مەيىرىمىڭىزدى توكتىڭىز. يا, مەن ءسىزدىڭ بالاڭىزبىن. الىستان كەلگەن. امان ءىنىم. ول شاقىرعان شىعار, بىراق مەن ءوزىم كەلدىم. ءوز ۇيىمە. ماقانشىداعى ۇيىمە. جالعىز كەلگەن جوقپىن. قوناق شاقىردىم. سىزدەن رۇقسات سۇراماستان. ويتكەنى ءسىزدىڭ رۇقسات بەرەتىنىڭىزگە سەندىم. انالار بالاسىنىڭ تىلەگىن جەرگە تاستاي ما؟ سوندىقتان كەشىرىڭىز, رۇقسات سۇراماعانىما. سودان كەيىن. ءوزىم ەل ارالاپ كەتتىم. ويتكەنى اعا-جەڭگەلەرىم مەن اپا-جەزدەلەرىمە سەندىم, ولار مەنەن دە جاقسى دايىندالاتىنىن ءبىلدىم. مەن تورگە شىقپايمىن. تورگە شىعاتىن قۇقىم جوق. تاباق تاسيىن, ساماۋرىن كىرگىزەيىن. قۇرمەتتى قوناقتارعا قىزمەت جاسايىن. وسىنىڭ بارىنە دايىنمىن. راس, مۇنداعى حالقىم دا الاقانىنا سالدى. قۇرمەتتەدى. وعان ريزامىن. بىراق قازىر ءوز ۇيىمدەمىن. ەندى تورىمە وتىرىپ السام, قالاي بولادى شەشە؟ مىنا قوناقتار نە ويلايدى؟ سوندا قۇرمەتكە سەمىرىپ كەتكەنىم بولماي ما؟ شەشەم وتىرادى, توردە. ال, ءبىز قوناقتارعا قىزمەت كورسەتەمىز, ءاي جەزدە نە تۇرىس, باستاڭىز قانە؟
- اينالايىن بالام-اي, قانداي جاقسى وسكەنسىڭ! تاربيەڭ قانداي جاقسى! جاقسىنىڭ تۇقىمىسىڭ عوي, تەگىڭە تارتقان ەكەنسىڭ! ارينە, ءۇي ەگەسى تورىنە شىقپايدى. كۇتىڭدەر, قانە, قوناقتاردى!
تاماشا ءبىر وتىرىس بولدى. ءان ايتىلدى, كۇي شەرتىلدى. اڭگىمە اقتارىلدى, سىر شەرتىلدى. مۇستافا اعا كەتەر كەزىندە اپامنىڭ قۇشاعىندا تۇرىپ, «ەگەر امانىڭىز ۇيلەنىپ جاتسا مەنى قۇدالىققا قوسىڭىز, وزگە اعالارىمنىڭ الدىنا تۇسكەنىم ەمەس, سىزدەن رۇقسات سۇراعانىم», - دەدى.
- باراسىڭ, بالام, باراسىڭ! بارعاندا دا باس قۇدا بولىپ باراسىڭ!
اللا تاعالانىڭ قالاۋى وزگەشە بولدى. ارداقتى اعا ءبىز اياقتانباي تۇرىپ, دۇنيەدەن وزدى. يمانىڭىز سالامات بولسىن!
امانگەلدى سەيىتحان
