بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى ءرولى مەن ىقپالىن, بەلسەندى ءىس-قيمىلىن كورسەتەدى. تاياۋدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن «استانا كلۋبىنىڭ» ءۇشىنشى وتىرىسى ەلوردانىڭ ساياسي ديالوگ جۇرگىزۋگە ىڭعايلى, الەمدىك اۋقىمداعى كۇردەلى ماسەلەلەردى قوزعاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بەدەلدى دە بەرەكەلى ورتالىق ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ قازاققا بەرگەن ءبىر جەتىستىگى دە وسى بولدى. سونىڭ ارقاسىندا قازىر قازاق حالقى وقشاۋلانعان شاعىن توپ ەمەس, الەمنىڭ ايتۋلى, تانىمال حالىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. اشىق ديالوگتار مەن پىكىر الماسۋلاردى كوزدەگەن جيىندار دا ءجيى وتكىزىلۋدە. 2015 جىلى قۇرىلىپ, بەلگىلى ساياسي, ەكونوميكالىق ساراپشىلار, ديپلوماتتار, بيزنەس كوشباسشىلارى مەن ساياساتتانۋشىلاردىڭ باسىن قوسۋدى ماقسات ەتكەن «استانا كلۋبى» دا سونىڭ ءبىرى. كلۋبتىڭ باس ۇيىمداستىرۋشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى مەن ونىڭ جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتى. كلۋب سەرىكتەستەرى – CarnegieEndowment, DGAP, كاسمو جانە رەسەيدىڭ حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى كەڭەسى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى كوپىر ىسپەتتەس بولۋى «استانا كلۋبى» ءۇشىن زاماناۋي الەمنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا ارنالعان تاۋەلسىز, بەيتاراپ جانە اشىق الاڭ ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كلۋبتىڭ العاشقى وتىرىسى 2015 جىلدىڭ 9-11 قاراشاسى ارالىعىندا ءوتىپ, وعان باتىس ەۋروپا, رەسەي, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا ەلدەرىنەن 50-گە جۋىق الدىڭعى قاتارلى ينتەللەكتۋالدى جانە ساياسي ەليتا وكىلدەرى, سونداي-اق, قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىلىعى, ەلدەگى ساراپشىلار قاۋىمداستىقتارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. بۇل كلۋبتىڭ باسقا جيىنداردان ايىرماشىلىعى – عالامدىق وتكىر پروبلەمالاردى بيىك, ادامي, ادىلەتتى تۇرعىدان باعالاۋعا ارنالعان. ەگەر مەديا-فورۋم سياقتى جيىندار الەمدىك پروبلەمالارمەن بەتپە-بەت كەلەتىن مەديا ماماندارىنىڭ ماسەلەلەرىن العا شىعارىپ, كاسىبي دۇنيەلەردى كوبىرەك قاۋزاسا – «استانا كلۋبىنىڭ» تاقىرىپتارى ءبىر كاسىپتىڭ شەڭبەرىمەن شەكتەلمەي, دۇنيە پروبلەمالارىن اۋقىمدى ماسشتابتا قاراستىرادى.
2016 جىلدىڭ 14-16 قاراشاسى ارالىعىندا وتكەن كلۋبتىڭ ەكىنشى وتىرىسىنا ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, ءۇندىستان, يران, قىتاي, رەسەي, اقش, تۇركيا, وزبەكستان, فرانتسيا, جاپونيا سەكىلدى جالپى سانى 21 ەلدەن 60-قا تارتا بەدەلدى ساياساتكەرلەر مەن الدىڭعى قاتارلى ساراپشىلار قاتىستى. سونىمەن بىرگە شارانىڭ جۇمىسىنا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋى – ونىڭ بەدەلىن ارتتىرا ءتۇستى.
ەۋرازيا كەڭىستىگى مەن الەمدە 2016 جىلى تۋىنداعان سىن-قاتەرلەر ساياساتكەرلەردەن ءوزارا سەنىم مەن سىيلاستىققا نەگىزدەلگەن كوزقاراسپەن ورتاق ىمىرانىڭ جولىن تابۋدى تالاپ ەتتى. سونىمەن بىرگە پروبلەمالار مەن تەكەتىرەستەردىڭ سىرى شىنشىلدىقپەن مويىندالعاندا عانا پروگرەسكە قول جەتكىزۋگە بولادى.
قازاقستاننىڭ ءوزى وسىنداي ساياسات ۇستانۋىنىڭ ارقاسىندا قازىر الەمدىك قوعامداستىقتى مويىنداتىپ, حالىقارالىق قاتىناستا بولىپ جاتقان كوپتەگەن وتكىر داعدارىستاردى شەشۋدە دەلدال بولىپ وتىر. ەكىنشى جيىندا وسى جانە باسقا ماسەلەلەر تالقىلانىپ, پىكىرلەر مەن ۇسىنىستار ءبىلدىرىلدى.
ال جۋىردا, «استانا كلۋبىنىڭ» ءۇشىنشى وتىرىسى بولىپ, ول «ۇلكەن ەۋرازيا – 2027: تەكەتىرەس نەمەسە سەرىكتەستىك» اتتى تاقىرىپپەن ءوتتى. ءۇشىنشى رەت وتكىزىلىپ, داستۇرگە اينالىپ كەلە جاتقان جيىننىڭ جۇمىسىنا الەمنىڭ ۇزدىك «اقىل-وي ورتالىقتارىنىڭ» ساراپشىلارى مەن ەڭ بەدەلدى ساياساتكەرلەر قاتىسىپ, استانادا باس قوستى. «Chathamhouse» ەرەجەسى بويىنشا وتكىزىلگەن شارادا جاھاندىق ۇدەرىستەردى تالقىلاۋ مەن ەۋرازيانىڭ بارلىق ەلدەرىنە اسەر ەتىپ جاتقان ەڭ ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ شەشىمى قانداي بولماعى تۋرالى ويلار مەن پىكىرلەر ورتاعا سالىندى. سونىمەن قاتار بولاشاققا باعدار جاسالىپ, قازىرگى بولىپ جاتقان ۇدەرىستەردىڭ 10 جىلدان كەيىنگى كەلەشەگىن كورۋگە تالپىنىس جاسالدى. 27 ەلدەن كەلگەن 60-قا جۋىق بىلىكتى ماماندار ورتاعا سالىنعان تاقىرىپ بويىنشا سان ءتۇرلى پىكىرلەرى مەن كوزقاراستارىن, بولجامدارى مەن بايىپتارىن ورتاعا سالدى.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە «جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بۇگىنگى الەمگە جەتىسپەي تۇرعان بىرلىك, تۇتاستىق پەن تولەرانتتىلىقتى تۋىنداتۋعا تالپىنامىز. قازاقستاندىق ديپلوماتيا ديالوگقا, مامىلەگە, ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك تۇسىنىگىنە نەگىزدەلگەن. مۇنىڭ ءبارى سيريا ماسەلەسى بويىنشا بىتىمگەرشىلىك ارەكەتىمىزدەن, يادرولىق قارۋعا قارسى باستامالارىمىزدان, كۇن تارتىبىندەگى مادەنيەت, وركەنيەت جانە الەۋمەتتىك –ەكونوميكالىق ماسەلەلەردەگى داعدىمىزدان انىق بايقالادى. قازاقستان قازىر بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اۋىسپالى مۇشەسى, 2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا ەلىمىز كەڭەسكە توراعالىق ەتەدى. سوعان بايلانىستى الەمدە بولىپ جاتقان وتكىر وقيعالاردى ەسكەرەمىز», دەگەن ەدى پرەزيدەنت ءوزىنىڭ سوزىندە. ودان ءارى ن.نازارباەۆ تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستەردىڭ پارمەندى بولماي وتىرعانىن سىنعا الىپ, 2016 جىلى عانا 104 ەلدە تەراكتىلەر بولعانىن اتاپ ءوتتى. «ايماقتىق جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە ارنالعان قازىرگى جۇيە ەسكى ماسەلەلەردى شەشىپ, جاڭا تۇيتكىلدەردىڭ تۋىنداۋىنا توقتاۋ سالا الماي كەلەدى», دەدى ول. الەمدىك كوشباسشى ەلدەردىڭ قارۋ-جاراق شىعىندارىنىڭ دا جىل سايىن ءوسىپ وتىرعانىن ايتقان ن.نازارباەۆ سول كەزدە ادام ومىرىنە قاجەتتى رەسۋرستاردىڭ شەكتەۋلى بولۋىنا لايىقتى كوڭىل ءبولىنىپ وتىرماعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە ول يسلام اتىن جامىلعان سودىرلار ارەكەتىنىڭ اسقىنداپ بارا جاتقانىنا پارمەندى توقتاۋ بولۋى كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ءوزىنىڭ سوزىندە ول عالامدىق ەكولوگيالىق پروبلەمالار, كوشى-قون ماسەلەلەرى جانە ت.ب. تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. وسىنىڭ ءبارى تىڭداۋشىلارعا وي سالىپ, قىزۋ پىكىرلەر مەن ۇسىنىستاردىڭ تۋىنا تۇرتكى بولدى. قاتىسۋشىلار وسىنداي پايدالى ديالوگ الاڭدارىنىڭ ءجيى بولىپ تۇرعانىن قالايتىنىن ءبىلدىردى.
سايىپ كەلگەندە, قازىرگى قازاقستان دوستىقتى تۋ ەتكەن يگى باستامالارىمەن الەمدىك قوعامداستىق الدىندا ابىروي-بەدەلگە يە بولىپ كەلە جاتقان, الەمگە ايتارى بار مەملەكەت. مۇنى «استانا كلۋبىنىڭ» باسقوسۋى تاعى ءبىر مارتە دالەلدەپ بەردى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
