كورنەكى سۋرەت
بۇگىنگى كۇنى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ اپتا سايىنعى وقۋ جۇكتەمەسىن ەرەسەكتەردىڭ جۇمىس جۇكتەمەسىمەن سالىستىرۋعا بولادى. بۇل – ۇيگە بەرىلەتىن تاپسىرمانى ەسەپكە الماعانداعى شىققان قورىتىندى. مىسالى, ورتا مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى اپتاسىنا 39 ساعات وقىسا, ال مۇعالىمدەر ودان ءسال ارتىق, ياعني 40 ساعات جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەرەسەكتەردە كەزدەسەتىن سوزىلمالى شارشاۋ, ۇيقى قانباۋ, قىسىم, پسيحوەموتسيونالدى اۋىتقۋ سەكىلدى سيندرومدارعا بالالار ءجيى شالدىعاتىن بولدى.
اتا-انالار ازىرلەگەن وقۋ جوسپارى بويىنشا ورىس مەكتەبىندەگى باستاۋىش سىنىپتاردىڭ اپتا سايىنعى وقۋ باعدارلاماسى 4 ساعاتقا, ورتا جانە جوعارى سىنىپتاردا 5-6 ساعاتقا دەيىن تومەندەتىلدى. مۇنداي وڭتايلاندىرۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلماق؟
ەڭ اۋەلى 1-دەن 11-سىنىپقا دەيىن 3 ساعات وتكىزىلەتىن دەنەشىنىقتىرۋ قىسقارتىلماق. اتا-انالاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل تىم كوپ, سوندىقتان دەنەشىنىقتىرۋعا ەكى ساعاتتى ارناۋدى ۇسىندى. سونداي-اق قازاق ءتىلى مەن قازاق ادەبيەتىن باستاۋىش سىنىپتا ءبىر ساعاتقا, ال ورتا جانە جوعارى سىنىپتاردا اپتاسىنا بەس ساعاتتىڭ ورنىنا ءۇش ساعات وقىتىلۋ كەرەك دەگەن وي ايتىلدى. ال 8-بەن 11-سىنىپتاردا قازاقستان تاريحىن اپتاسىنا ءبىر ساعات قانا وتكىزۋ كەرەك ەكەن.
باسقا ساباقتارعا كەلسەك, اتا-انالار باستاۋىش سىنىپتارداعى «ساۋاتاشۋ», «ادەبي وقۋ», «قازاق ءتىلى» جانە «جاراتىلىستانۋ» پاندەرىن ءبىر ساعاتقا قىسقارتپاق.
5-9 سىنىپتاردا ماتەماتيكا, جاراتىلىستانۋ جانە كوركەم ەڭبەك, ال جوعارى سىنىپتاردا ينفورماتيكا جانە اعىلشىن ءتىلى ءبىر ساعاتقا كەم وقىتىلادى.
«وسىلايشا بارلىق ءپان وقۋ جوسپارىندا قالادى. ءبىز اسا ماڭىزدى ەمەس تاقىرىپتاردى قىسقارتتىق. بۇل – اسپاننان الا سالعان نارسە ەمەس, اتا-انالاردىڭ ابدەن تالقىلاپ شىعارعان قورىتىندىسى. ولار ورىس مەكتەپتەرىندەگى وقۋ جوسپارىن تاپتىشتەپ قاراپ, ناتيجەسىندە سىزدەرگە وسىنداي ۇسىنىس جاساپ وتىرمىز», دەدى اتا-انالار قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى سوفيا ەۆدوكيموۆا.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنا يگى باستامامەن تانىسۋ ءۇشىن مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن مۇعالىمدەر, پسيحولوگتار, ءتىپتى مەكتەپ ەسەپشىلەرى دە شاقىرىلدى. جينالعانداردىڭ بارلىعى ءبىر اۋىزدان دەنەشىنىقتىرۋ ساعاتىن قىسقارتۋدى قولدادى. وعان قوسا, پەداگوگتار جوعارى سىنىپتارداعى العاشقى اسكەري دايىندىق ساباعىن دەنەشىنىقتىرۋمەن بىرىكتىرىپ وقىتۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى.
ء«وزىن ءوزى تانۋ ءپانى باسقا ادامداردى تۇسىنۋگە, ءوز مۇمكىندىكتەرىن تانىپ-بىلۋگە ۇيرەتەدى, ياعني ءپاننىڭ مىندەتى – رۋحاني تاربيە بەرۋ. قازىرگى جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى بويىنشا دا جالپى ادامزات قۇندىلىقتارى وقىتىلادى جانە ول بارلىق پاندەردە قاراستىرىلعان. ءتىپتى فيزيكا مەن ماتەماتيكا ساباقتارىندا ادامگەرشىلىك تۋرالى ايتامىز, توپتىق جۇمىس ىستەۋ كەزىندە باسىمدىق ءبىرىن-ءبىرى تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بەرىلەدى. سوندىقتان بۇل ءپاندى 10-11 سىنىپتىڭ وقۋ باعدارلاماسىنان مۇلدەم الىپ تاستاۋعا بولادى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى ول باستاۋىش سىنىپتان باستاپ وقىتىلادى», دەدى استانا قالاسىنداعى №67 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ ديرەكتورى گۇلجانات ءابدىرامانوۆا.
تەك قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن, ورىس ادەبيەتى مەن قازاقستان تاريحىن قىسقارتۋ تۋرالى ۇسىنىستار مۇعالىمدەر تاراپىنان قولداۋ تاپپادى.
«مەن بۇل باستامانى, ارينە قولدايمىن. بىراق ورىس مەكتەپتەرىندەگى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىن بەس ساعاتتان ءۇش ساعاتقا ازايتۋ كەرەك دەگەنمەن كەلىسپەيمىن. اعىلشىن ءتىلىن اپتاسىنا ءۇش ساعات وقيمىز, سوندا ءبىز مەملەكەتتىك ءتىلدى شەت ءتىلىنىڭ دەڭگەيىنە دەيىن ءتۇسىرىپ تاستايىن دەپ تۇرمىز», دەدى استانا قالاسىنداعى №76 مەكتەپ-ليتسەيى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرنۇر ومارحانوۆ.
«ورىس ادەبيەتىن قىسقارتۋدى قولدامايمىن. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا كىتاپتان الشاقتاپ كەتكەن جاستار ءتىپتى بولماسا مەكتەپتە كلاسسيكالىق شىعارمالاردى وقيدى. سونىمەن قاتار قازاقستان تاريحىن دا قىسقارتۋعا بولمايدى. ويتكەنى بالالار ءوز تۋعان جەرلەرىنىڭ تاريحىن بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن بىلۋلەرى كەرەك», دەدى استانا قالاسىنداعى №69 مەكتەپ-گيمنازياسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايناش ابسادىقوۆا.
ورىس مەكتەپتەرىنىڭ ۇلگىسىندە كورسەتىلگەن جۇكتەمەنى ازايتۋ يدەياسى قازاق مەكتەپتەرىندە ءتالىم بەرەتىن مۇعالىمدەردىڭ دە كوڭىلىنەن شىقتى. ولار ادام, قوعام, قۇقىق ءپانىن قازاقستان تاريحىمەن, سونداي-اق ورىس ءتىلى مەن ورىس ادەبيەتىن بىرىكتىرۋ تۋرالى ويلارىن ايتتى. ال كەيبىرى ورىس مەكتەپتەرىندەگى ورىس ءتىلى ءپانىن قىسقارتۋ كەرەك دەدى.
«مەن ورىس ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى رەتىندە ايتارىم, ون ءبىرىنشى سىنىپتا بۇل ءپاندى ەكى ساعات وقىتۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى نەگىزگى باعدارلامانى ءبىز 1-9 سىنىپتاردا وقىتىپ قويامىز. كەرەك دەسەڭىز ورفوگرافيا, پۋنكتۋاتسيا, سينتاكسيستى وقىتۋ ءۇشىن ءبىر ساعات قالدىرايىق. بىراق ورىس ادەبيەتىن وقىتۋعا ەكى ساعات كەرەك. ويتكەنى وقۋشىلار مەملەكەتتىك قورىتىندى اتتەستاتتاۋ كەزىندە ەسسە جازۋعا دايىندالۋلارى كەرەك», دەدى مۇعالىم مارينا گريشينا.
وسىلايشا, پەداگوگتاردىڭ قولداۋىنا يە بولعان اتا-انالار قاۋىمداستىعى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە وقۋ باعدارلاماسىنىڭ قىسقارتىلعان نۇسقاسى بەكىتىلگەن رەسمي حات جولدادى.
گۇلجازيرا سايلاۋوۆا
استانا
