«توقسان كورەيىن دەگەن جاسىم با ەدى, بىلامىق ىشەيىن دەگەن اسىم با ەدى», دەگەن ەكەن بۇرىنعىلار. دەگەنمەن قازىر توقسانىندا تولعاعان, شالقىتىپ ءسوز قوزعاعان ۇلاعات يەلەرى دە از كەزدەسپەيدى. سولاردىڭ ءبىرى, ءتىپتى ءبىرى ەمەس-اۋ, بىرەگەيى, ءالى كۇنگە دەيىن بويىن تىك ۇستاپ, سەرگەك قالپىنان اينىماي كەلە جاتقان سۇيەگى اسىل اعا, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ارداگەرى نيەتجان بەرىكوۆ دەي الامىز. ومىردەن كورگەنى مەن كوڭىلگە تۇيگەنى كوپ اعا بۋىن پەداگوگيكا وكىلىنىڭ ورنىقتى ويلارى مەن ۇتىمدى ۇسىنىستارى بۇگىنگى قوعام تىنىسىن ءدوپ باسۋىمەن دە ەرەكشەلەنە الادى.
الدەبىرەۋلەردىڭ الدىندا ەڭسەسىن ءتۇسىرىپ, جاقسى جولىنان جاڭىلىپ كورمەگەن جان بۇكىل سانالى عۇمىرىن ادامزات بالاسىنىڭ ەڭ ۇلى مىندەتى – ءبىلىم ءنارىن سەبۋگە ارناپ كەلەدى. ءوزى حات تانىعاننان باستاپ حالىقتىق جىر-داستانداردى جاتتاپ وسەدى. ۇلى اباي ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرىن قاسيەت تۇتادى. ءتىلدى تاربيە باسى دەپ ۇعىنادى. بالاڭ كەزىنەن وسىنداي ۇستانىممەن وسكەن ول بۇكىل ءومىرىن ءبىلىم بەرۋ ىسىنە ارنادى. عىلىم الەمىنە تەرەڭ بويلاپ, تاربيە جولىن تاڭدادى. ون بەس جاسىندا بايعانين اۋدانىنىڭ «اقجار» ۇجىمشارىندا ەسەپشى بولىپ ەڭبەك جولىن باستادى. سوعىس ءجۇرىپ جاتقان سول تۇستا اقشي باستاۋىش مەكتەبىندە مۇعالىم بولىپ بالالاردى وقىتتى. سودان كەيىن جارقامىس ورتا مەكتەبىندە ديرەكتور بولدى. شاكىرتتەرگە قازاق ادەبيەتى, پسيحولوگيا, لوگيكا پاندەرىنەن ءدارىس بەردى. ءوزى وقىتا ءجۇرىپ, ءوز ءبىلىمىن دە جەتىلدىرەدى.
كەيىن «قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ جارقامىس فيليالى» دەگەن اتاۋ العان وسى وڭىردەن قازاقتىڭ كورنەكتى اقىن-جازۋشىلارىنىڭ قاناتتانىپ ۇشۋى دا وسى ۇستازدىڭ ءبىر ەڭبەگى. ول جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جۇمىسىنا دا ەرتە ارالاسادى. جاستايىنان اۋىلدىق كەڭەستىڭ حاتشىسى, اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى, جاۋاپتى حاتشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى. ال 1946-1948 جىلدارى نۇرپەيىس بايعانين اتىنداعى اقتوبە مۇعالىمدەر ينستيتۋتىن ايرىقشا ديپلوممەن بىتىرەدى. وسى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن جاڭا سيپاتتاعى ەڭبەك جولى باستالادى.
نيەتجان بەرىك ۇلىنىڭ ومىرىندە اقتوبە پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسىنە باسشىلىق جاساعان جىلدارى ەرەكشە ءىز قالدىردى. باي تاجىريبە جيناقتاعان, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ماسەلەلەرىن جەتىك بىلەتىن ول العاشقى كۇننەن بىلىكتى كادرلار دايارلاۋ ىسىنە ايرىقشا ءمان بەرەدى. ەڭ الدىمەن مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە, مۋزىكا, ەڭبەك تاربيەسى بولىمدەرىن مەملەكەتتىك تىلدە جاڭادان اشادى. توعىز جىل ىشىندە 3774 مامان دايارلانىپ شىعادى. پەداگوگيكالىق ۋچيليششەنىڭ 1987 جىلى رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندى يەلەنۋى سول تىنىمسىز, جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلگەن جۇمىس ناتيجەسى بولسا كەرەك. نيەتجان بەرىك ۇلى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەنى باسقارعان تۇستا وسى وقۋ ورنى قابىرعاسىنان تۇلەپ ۇشقان جاس ماماندار ەڭ الدىمەن شالعاي اۋىلدارعا جولداما الاتىن. ولار ەلگە جاي ۇستاز بولىپ قانا بارماي, جاڭالىقتىڭ جارشىسى, زيالىلىقتىڭ ۇلگىسى بولىپ باراتىن-دى. ويتكەنى ماماندارعا ۋچيليششە قابىرعاسىندا وسىنداي تاربيە بەرىلدى.
كەيىن سول اۋىلداردا العاشقى ەڭبەك جولىن باستاعان ۇستازدار جوعارى قىزمەتتەرگە كوتەرىلدى, حالىققا تانىمال ازاماتتارعا اينالدى. سولاردىڭ بارلىعى دا وزدەرىنىڭ ۇشقان ۇيالارىن ۇمىتپاي, ماقتانىشپەن ايتىپ جۇرەدى. سونىڭ ءبارىن ەستۋ نيەتجان اعاعا ەرەكشە قۋانىش سەزىمىن سىيلايتىن. نيەتجان اعا 1989 جىلدان باستاپ اقتوبە قالاسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا قىزمەت ەتۋ جولىن قالادى. مەديتسينا ينستيتۋتىندا قازاق, ورىس, لاتىن تىلدەرى جانە تەرمينولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى. بارلىق ماماندىق بويىنشا قازاق بولىمدەرىن اشۋعا قاتىستى. وقۋ ورنىنىڭ عالىمدارى جازعان وقۋ قۇرالدارىنىڭ قازاق تىلىندەگى باسىلىمدارىنىڭ رەداكتورى بولدى. مەملەكەتتىك تىلدە ادىستەمەلىك-وقىتۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا كۇش جۇمسادى. ورىس اۋديتورياسىندا وقيتىن قازاق جاستارىنا ەتنوستىق ۇلتتىق سانانى, ۇلتتىق ەستەتيكالىق, لينگۆيستيكالىق سانانى قالىپتاستىرۋ قۇرالى رەتىندە «قازاق ءتىلى» دەپ اتالاتىن ەكى ءبولىمدى وقۋلىق جازدى.
ول ساقتاعان بايىشەۆ اتىنداعى اقتوبە ۋنيۆەرسيتەتى قابىرعاسىندا دا ايشىقتى ءىزىن قالدىردى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تىلدەر كافەدراسىنىڭ نەگىزىن قالادى. «قولدانبالى قازاق ءتىلى», «پەداگوگيكا», «جانتانۋ», «مەكتەپتانۋ» اتتى ەڭبەكتەرى بىرىنەن سوڭ ءبىرى جارىققا شىعىپ جاتتى. ەلۋىنشى جىلدارى-اق عىلىمي جۇمىستارمەن شۇعىلدانعان ونىڭ قازاق ورفوگرافياسى تۋرالى «تولىقتىرا تۇسەتىن ەرەجەلەر» اتتى عىلىمي ماقالاسى «حالىق مۇعالىمى» جۋرنالىندا باسىلعان. سودان بەرى ءتىل ءبىلىمى, پەداگوگيكا, پسيحولوگيا جانە ادىستەمە سالالارى بويىنشا 350-دەي عىلىمي جۇمىستارى مەن پۋبليتسيستيكالىق ماقالالارى ءتۇرلى باسىلىمداردا جارىق كورىپتى.
1991 جىلى پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دارەجەسىن قورعادى. «قولىمدى مەزگىلىنەن كەش سەرمەدىم» دەگەن جوق, الپىستان اسقاندا دا بەلگىلى ءبىر ناتيجەلەرگە جەتۋگە بولاتىنىن ناقتى ىسپەن دالەلدەدى. قاي كەزدە كورسەڭىز دە ونىڭ جۇزىنەن ىزگىلىك لەبى ەسىپ تۇرادى. بۇل كىسىنىڭ باستى بايلىعى — شاكىرتتەرى, ولاردىڭ ۇزبەي جولدانىپ جاتاتىن جۇرەكجاردى لەبىزدەرى.
وقىپ كورىڭىز. اتاعى الىسقا جايىلعان اكادەميك, بۇگىندە ءوزى دە سەكسەننىڭ سەڭگىر قىرىنا شىققان نازارباي بليەۆ «چەحوۆ ايتقانداي, نيەتجان اعانىڭ ىشكى جان دۇنيە سۇلۋلىعى, سىرتقى كوركەمدىگى بىزدەردى ۇنەمى رۋحتاندىرۋشى, تابيعي جانە ادامي قاسيەتتەرى بىزگە دەم بەرۋشى ەدى», دەپ جازىپتى. بۇگىندە الماتىدا تۇراتىن عالىم اعا سوناۋ ارتتا قالعان جىلدارداعى شاكىرتتىك كەزەڭنىڭ اسەرىن ءالى ۇمىتپايدى. قازاقتىڭ كورنەكتى اقىندارى وتەجان نۇرعاليەۆ پەن ءسابيت بايمولدين كەزىندە ء«بىز, بايعانيندىك ءبىر توپ اقىن-جازۋشىلار ۇستازىمىز نيەتجاننىڭ ادامي-قازاقي كۇپىسىنەن شىقتىق» دەپ قولتاڭبالارىن قالدىرىپتى. ال تاعى ءبىر تالانت يەسى ەسەنباي دۇيسەنباەۆ ء«بىزدىڭ رۋحاني دا, ادەبي دە كوشباسشىمىز نيەتجان اعا عوي», دەگەن ەكەن. قارىمدى قالامگەر توبىق جارماعامبەتوۆ ءتىپتى وزگەشە تولعانىپتى. ول 1966 جىلى ءوزىنىڭ ۇستازىنا «نازىك بۇلتتار» كىتابىن ۇسىنا وتىرىپ, ونىڭ العاشقى بەتىنە «ىسىنەن, مىنەزىنەن, قىلىعىنان, بىلىمىنەن ۇلگى الا, ۇيرەنە وسكەن ارداقتى ۇستازىم, كوڭىلگە مەدەۋ, جانعا قۋات بولعان اياۋلى, اسىل اعام ناكەمە العاشقى كىتابىمدى سىيعا تارتامىن», دەپ جازىپتى.
نيەتجان اعانىڭ مەملەكەت تاراپىنان العان اتاق-دارەجەسى دە از ەمەس. ەڭبەك قىزىل تۋ جانە «قۇرمەت بەلگىسى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى. ولاردان باسقا 15 مەدال كەۋدەسىنە تاعىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا قانشاما قۇرمەت گراموتالارى مەن العىس حاتتار بار.
ۇستاز اعانىڭ اتاعى الىسقا جايىلعان دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل كىسىنىڭ الدىنان ءتالىم العان شاكىرتتەرى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ءتۇرلى جاۋاپتى قىزمەتتە ءجۇر, بيىكتىك پەن باقىتتىڭ ءوزى دە سول ەمەس پە؟! ءتۇيىپ ايتقاندا, ەركەلىكتى كوتەرمەيتىن, ءومىردىڭ تالاي قيىندىقتارىمەن بەتپە-بەت كەلىپ, شار بولاتتاي شىڭدالعان نيەتجان بەرىك ۇلىنىڭ عۇمىرى تەرەڭ عيبراتقا تولى. «تۇساۋىم جوق اياقتا, سۇيەنبەيمىن تاياققا» دەگەن ءار قاعيدانى ۇستانعان ەسىمى ەلگە ەلەۋلى ازامات قاشاندا حالقى مەن ەل-جۇرتىنىڭ ورتاسىندا كىسىلىك پەن كىشىلىك قالپىنان اينىماعان اقساقال ابىرويدىڭ اسقاق بيىگىندە .
نۇرمۇحانبەت دياروۆ, جۋرناليست
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
