22 قاراشا، 2017

تۇلعاتانۋ جولى

420 رەتكورسەتىلدى

ءوزى ولسە دە ورنى ۇڭىرەيە ءبىلى­نىپ، ونەگەسى ۇمىتىلماي – تالعام-تانى­مىنا جۇگىندىرمەي قويماي­تىننىڭ ارقاسىندا ەسىمى ءاردايىم اتالىپ، ارۋاعى سانادا ارقاشان جاڭعىرىپ تۇراتىن تۇلعالار سيرەك، سيرەك تە بولسا بارىنا شۇكىرشىلىك ەتۋدىڭ ءوزى بىلە-بىلگەن ادامعا ءبىر عانيبەت ەكەن. 

سويتسە دە باعالاۋ مەن تانۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇستانىم ادىلەتىن ويلاپ قاراعان كەزدە – ەكىگە جارىلعان اڭگىمەلەردىڭ قۇلا تاسقىن ەكپىنى باعىتتى مۇلدە باسقا جاققا الىپ جونەلەتىن باس اساۋلىقتى بىردەن توقتاتۋ رۋحاني تاجىريبەسى تو­لىس­قان ادامنىڭ وزىنە وڭاي سوقپايدى.

شىرىق بۇزباس شىمىرلاعان تۇنىق احۋال ۇستىندە قازاق اقساقالدارىنىڭ كوكەيگە قونىمدى سان قاتپارلى شەجى­رەلى اڭگىمەلەرى ۇلت بولمىسىنا سابىر سىيلاعانى سونشا – ۇستەمدىككە قارسى باس كوتەرۋلەر بايانىنىڭ وزى­نەن كوكىرەك كەرنەگەن وشپەندىلىك قىسىمى­نىڭ جوقتىعىنا كەيدە قايران قالا ويلاناسىڭ. كەڭەس وداعىنىڭ كوپ ۇلتتى اسكەر قۇرامى البەتتە ۇلى حالىق وكىلدەرىنىڭ سەركەلەرى; وكتەم سويلەپ وكىرەك قاعاتىنى مەن «سىنوك» دەپ قويىپ مادەنيەتتى جۇمسايتىن سىپايىسىنان – ءوز قاعاناعىن جارىپ شىققانداردى كوزبە-كوز تۇرىپ ايرىقشا كوستەڭدەتەتىپ، وزگەلەردى كورنەۋ مىسە تۇتپاي كەم سانايتىن تاكاپپار پيعىل يەلەرىنە دەيىن نەشە قيلى بەينەلەر قاسىم اقىن ايتقانداي «ەلەستەپ وتەدى الدىڭنان». مىنە، سول ۋاقىتتاردا جەتەكشى سالا وفي­تسەرىنىڭ قاتارىنا كىرە قويمايتىن قار­ا­پايىم ورىس ادامىنىڭ اسكەري ويىندار جاتتىعۋىنىڭ ساپارى ۇستىندە ايتقان اڭگىمەسى قىرىق جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە، ەسىڭنەن شىقپايتىنى تەگىن ەمەس-اۋ. ء«سىبىر حالىقتارى تۋرالى ايتقان سايىن بىرەۋلەر مىسقىلداپ، ميىعىنان كۇلەتىنى جامان. دۇنيەدە تاپ سونداي ءسابي قالپىندا قالعان جۇرتتى قولىڭا شىراق الىپ ىزدەسەڭ دە قازىر تاپپايسىڭ».

جاستاۋ كەزىمىزدە قارتاڭ نەمىس ايەلىمەن تىلدەسىپ قاپ، ءداس­تۇر، سالت جايىندا اڭگىمە قوزعاعاندا، الگى كەيۋانا ءبىر ءتۇرلى تولقىنىستى كۇيى كىدى­رىپ، سازارا قاراعان قالپى: «سىزدەردىڭ اتا­لارىڭىز بەن اجەلەرىڭىز التىن ادامدار ەدى» – دەدى دە ءسوزىن كىلت دوعاردى. «ەندىگىلەرگە قالاي قارايسىز؟» دەپ سۇرا­ماعانىمىزعا وسى كۇنگە دەيىن وكى­نەتىن جاعداي جوق ەمەس. ءبارىن وتكەرىپ العان سوڭ وپىنعاننان كەلەتىن پايدا جوقتىعىنا كوز جەتكىزگەن سايىن وتكەن مەن بۇگىنگىنىڭ اراسىنداعى تالداۋ مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيى قانشالىقتى دەگەن سۇراققا ىشتەي جاۋاپ ىزدەيسىڭ. گەرولد بەلگەردىڭ جازبالارىنىڭ جۇرەك قوزعايتىنداي شىنشىلدىعى تاپ جاڭاعى نەمىس ايەلىنىڭ مەيىرىمىنەن كەمدەۋ سوعىپ جاتقانداي كورىنەدى. ادەبيەتشى مارقۇم رافات ابدىعۇلوۆ اسكەر قاتارىندا جۇرگەندە تۇركىمەن جىگىتتەرىنىڭ ەر مىنەزدى ەرەكشەلىكتەرىن كوپكە دەيىن اۋزىنان تاستاماي ايتىپ ءجۇردى.

وسىناۋ قابىلداۋ مەن پايىمداۋ بارىسىنداعى قۇبىلىسقا ءۇڭىلۋ ەرەكشەلىگى سان الۋان، سويتسە دە وزگەنىڭ جۇرەك ءلۇپىلىن قالت قالماي قاپىسىز سەزىنۋ جوراسى جالپى ادامزاتقا ورتاق كۇردەلى ماسەلە مە دەيسىڭ. قازاقستاندا تۋىپ-ءوسىپ، الماتى ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىر­گەن اناتولي يۆانوۆ كەيىننەن ورىس­تىڭ اتاقتى جازۋشىسىنا اينالدى. ورىس ورتاسىنىڭ قايشىلىقتارىن تەرەڭ بارلاعان قولتاڭباسىنان قۇددى باس­قا قان ارالاسپاعانداي سەزىم جاھانى ۇلت­تىق ەركىندىككە تولى. وتباسىلىق ۇستا­نىم­دارداعى اتتەگەنايلارعا دەيىن قام­تىلۋىنىڭ سىرىندا – ەشقانداي شاك كەلتىرە المايتىن تۇتاس ورىس كەڭىستىگى دە، ءوتىپ جاتقان ورنى قازاق جەرى ەمەس پە ەدى. مۇنشالىقتى كەسەك پولوتنوعا قازاق كەيىپكەرىنىڭ سۇرانباستان ەلەنبەي قال­عان سەبەبىن زەرتتەۋ شارت ەمەس تە شىعار، سويتسە دە ويلاندىرماي قويمايدى. 

ورىس قاۋىمىنىڭ الەۋمەتتانۋ عى­لىمى ءوز جۇرتىنىڭ جومارت جاراتىلى­سىن ايتىپ، جاساعان جاقسىلىعىنىڭ قاي­تارى­مى ازدىعىن توقتاۋسىز قاۋزاۋعا اۋەس­تەۋ. سولتۇستىك كورشىمىزدىڭ مۇحيتقا با­را­بار ادەبيەتى مەن ونەرىنەن ءنار الىپ، رۋ­حاني سۋسىنداماعان حالىق دۇنيەدە كەم­دە-كەم. الەمنىڭ ۇلى سانالاتىن جۇ­ر­ت­­تارى تۇگەل دەن قويىپ جازۋشىلا­رىن ءوز تىلدەرىنە اۋدارىپ، ساحنالاپ، كينو ءتۇسىرىپ، ورىس تاقىرىبىن جالپى ادامزاتتىق دارەجەگە كوتەرۋدەن تانعان ەمەس. بۇلار وعان ءسۇيسىنىپ تاڭىرقاۋدىڭ ور­­نىنا كەزەكتەگى اتقارىلعان شارۋا رە­تىن­­دە قاراپ، ەلەڭ قىلىپ قويمايتىن ادەت­تەرى. ۇلتتىڭ ۇلىلىعى دەگەننىڭ ول­شەم انىق­تاماسىن كۇندە شولىپ جۇر­مەگەن سوڭ بۇگىنگى ىقپال ءورىسىن ويشا ەسەپتەپ، دولبارلاي سالاتىن سياق­تى­مىز.

بۇ جۇرتتىڭ دۋالى اۋىز­دارىن بىلاي قويعاندا، قاتارداعى تەلە­جۇر­گىزۋشىنىڭ ءوزى ۇزەڭگى باۋىن التى قارىس قىپ كەرىپ، سويلەگەن كەزدە دۇ­نيەنىڭ تۇتقاسى قۇددى قولىندا تۇر­عان­داي شىرەنەتىنىن بايقايسىڭ. وسى نىعىزدىقتىڭ اسەرى استانا مەن الماتىنىڭ تورىندە ۇيىمداستىرىلعان كەزدەسۋ جارنامالارىنىڭ رايىنان سەزە­سىڭ، سەزەسىڭ دە ىشىڭنەن تىنعاننان باس­قا امالىڭ قالمايدى. ۇلكەندى-كىشىلى سايا­سي شوۋلاردىڭ بارىسىندا قازاقستان دامۋىن كەمسىتىپ، كەكەتكەن كەزدە الدى­نا جان سالمايتىن بۇلار شايلىعى مەن سۋلى­عىن ايىرۋعا كەلگەندە شىرا­يىن جاق­سارتا قالاتىنىن قايتەرسىڭ. ەسكى­نىڭ كەگىن قوزدىرۋدىڭ قيعىلىعىنان گورى ۇلت رەتىندە ءوزىمىزدى سىيلاتۋدىڭ ءجونى مەن جولىن ىزدەستىرۋدى كۇن تارتىبىنە ەنگىزگەن دۇرىس سياقتى. 

جۇماباي شاشتاي ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان» 

سوڭعى جاڭالىقتار

تاۋەلسىزدىك – تۇعىرىم

ايماقتار • كەشە

كۇلكى كەرۋەنى № 25

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار