– ەرلان بياحمەت ۇلى, جالپى الەۋمەتتىڭ جاڭا الىپبيگە دەگەن كوزقاراسى قانداي؟ وڭىرلەردەگى كەزدەسۋلەردە قانداي ماسەلەلەر قوزعالدى؟
– ەڭ الدىمەن لاتىن گرافيكاسىن ەنگىزۋ ماسەلەسى قوعامىمىزدا جاپپاي سەنىم تۋعىزعانىن ايتۋىمىز كەرەك. ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى, ونىڭ ىشىندە زيالى قاۋىم وكىلدەرى, جاستار جاعى لاتىن گرافيكاسىن ەنگىزۋگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. ءبىز وڭىرلەردىڭ بارلىعىن ارالاپ شىقتىق. الماتى, شىعىس قازاقستان, وڭتۇستىك قازاقستان, اتىراۋ, اقتوبە جانە باسقا دا وبلىستاردى ارالاۋ بارىسىندا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ لاتىن گرافيكاسىنىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن جان-جاقتى تۇسىنەتىنىن بايقادىق. دەگەنمەن ءالىپبيدى ەنگىزۋدىڭ ادىستەرى مەن تاسىلدەرى جونىندە ءالى دە قارالۋى ءتيىس ماسەلەلەر بار. بۇل جايتتار الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك كوميسسيا اياسىندا شەشىلەدى دەگەن ۇمىتتەمىز.
جالپى, لاتىن گرافيكاسىنىڭ ەنگىزىلۋى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى, كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋى, ەلوردانىڭ ارقا توسىنە كوشۋى سياقتى ءىرى ساياسي وقيعالارعا بارا-بار تاريحي كەزەڭ. ويتكەنى لاتىن گرافيكاسىن ەنگىزۋ – ۇلت رۋحانياتىن جاڭا وركەنيەت پەن گۋمانيتارلىق ساپاعا جەتكىزۋدىڭ العىشارتى. بۇگىندە لاتىن گرافيكاسىن 4,5 ميلليارد ادامعا دەيىن قولدانادى. مۇنى تەك مەحانيكالىق تۇرعىداعى قارىپ تاڭبالارى ەمەس, الەمدىك وركەنيەتتىڭ قۇندىلىقتارى مەن وي-ءورىسى, مادەنيەتى دەپ قاراعان ابزال. سوندىقتان ەلىمىزدەگى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
– جالپى, قازىرگى جاھاندانۋ ۇردىستەرى جاۋلاپ العان جاڭا عاسىردا جاڭا ءالىپبيدى ناسيحاتتاۋدىڭ قاجەتى بار ما؟
– ستۋدەنتتەرگە, جاستارعا لاتىن گرافيكاسىن ەنگىزۋدى ۇگىتتەۋدىڭ, ناسيحاتتاۋدىڭ قاجەتى جوق. ماسەلەن, سەمەي قالاسىنداعى ستۋدەنتتەر قاۋىمىمەن كەزدەسكەنىمىزدە, ولار جاڭا ءالىپبيدى زاڭ جۇزىندە زاڭداستىرىپ بەرسەڭىزدەر دەگەن وتىنىشتەرىن ايتتى. ال قوعامنىڭ باسقا وكىلدەرى ەگەر لاتىن گرافيكاسىن دۇرىس, كەشەندى تۇردە, جان-جاقتى ەنگىزە الساڭىزدار, ءبىز دە, بالالارىمىز دا وسى ۋاقىتتان باستاپ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋگە ءازىرمىز دەستى. ياعني لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋگە قاتىستى قوعامدا كۇردەلى ماسەلە جوق. بۇل قادام قازاقستانداعى باسقا ۇلتتاردى قازاق ۇلتىنىڭ اياسىندا بىرىكتىرۋگە توتە جول سالىپ جاتقانىن ەندى بايقاپ جاتىرمىز. سونداي-اق ءومىرىمىز وزگەرىپ, ومىرمەن بىرگە كوزقاراسىمىز دا وزگەرىپ جاتىر. ايتالىق, جۋىردا ناسا اگەنتتىگىنىڭ كەپلەر زوندى پارامەترلەرى جەرگە سايكەس كەلەتىن پلانەتانى تاپتى. تابىلعان پلانەتادا جەر دە, سۋ دا, تاۋ دا بار ەكەن. ال تەمپەراتۋراسى 22 گرادۋسقا دەيىن جىلى. سونىمەن بىرگە SpaceX كومپانياسىنىڭ باسشىسى يلون ماسك 2025 جىلى مارسقا ادامداردى جىبەرىپ, الىپ كەلەتىنىن ايتتى. مۇنىڭ ءبارى ءومىرىمىز بەن بولمىسىمىزدىڭ وزگەرگەنىن كورسەتىپ وتىر. سول سياقتى لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ بالالار مەن نەمەرەلەرىمىزدىڭ باسقا ساپالىق دەڭگەيگە, بۇگىنگى تاڭنىڭ ۇردىسىنە ساي ءومىر سۇرۋىنە نەگىز قالايتىن بولادى. ويتكەنى تاريح كوشىندە قالىپ قويساڭىز, جوعالىپ كەتەسىز. سوندىقتان باعىتىمىز وتە دۇرىس. مۇنى قوعامنىڭ قولداۋى, جان-جاقتى تالقىلاۋى قۋانتادى. بۇل ازاماتتىق قوعامنىڭ بەي-جاي ەمەستىگىن, ءوز تاعدىرىن ءوز قولىنا العىسى كەلەتىنىن كورسەتەدى. سونىمەن بىرگە لاتىن گرافيكاسىن تالقىلاۋ جاناما ناتيجەلەرگە الىپ كەلىپ جاتىر. بۇل قوعامداعى پىكىرتالاستىڭ ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلۋى. ياعني ەلىمىزدەگى دەموكراتيا تەتىگىنىڭ تىكەلەي وزەگىنە اينالدى دەپ ايتۋعا بولادى. ەلىمىزدەگى ءار ادام ءاربىر كوكەيكەستى ماسەلەنى تالقىلاپ, جەكە داۋىسىنىڭ ناتيجەگە جەتۋگە ىقپال ەتەتىنىن ءبىلدى. بۇل دا قۋانتادى. ءبىز مىڭداعان ستۋدەنتپەن, الەۋمەتىك جەلىدەگى بەلسەندى توپتاردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستىك. بارلىعىنىڭ دا جاڭا الىپبيگە قىزىعۋشىلىعى جوعارى. ارينە, كەزدەسۋلەردە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر جەتكىلىكتى. لاتىن گرافيكاسىن قابىلداۋعا قاتىستى ەلباسى جارلىعىنىڭ ەكىنشى تارماعىنا ساي مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلادى. وسى كوميسسيا اياسىندا اتالعان ماسەلەلەر تاعى دا ۇشتالا, جەتىلدىرىلە تۇسەدى دەپ سەنەمىن.
– لاتىن گرافيكاسىنا كوشكەن مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسى قانشالىقتى ەسكەرىلمەك؟
– قازىر تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ باسىم بولىگى, ونىڭ ىشىندە كورشىلەس وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان مەملەكەتتەرى لاتىن گرافيكاسىن قولدانادى. ولاردىڭ تاجىريبەسىنىڭ وڭ جاعىن دا, كەمشىن تۇستارىن دا ەسكەرۋىمىز كەرەك. تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ ءبىر گرافيكالىق كەڭىستىكتە بولۋى تىلدىك جاقىنداسۋىمىزعا ىقپالىن تيگىزەدى. ويتكەنى قازاقستان ءوز تاريحىندا وتارلانۋ كەزەڭىن باستان كەشكەن ەل. وسى وتارلانۋ ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە, ماسەلەن, قازاق پەن نوعاي ءبىرتىلدى حالىق بولاتىن بولسا, جاڭا گرافيكا بويىنشا ەكى حالىققا ەكى ءتۇرلى تاڭبالار ەنگىزىپ, ورتاق ءتىلىمىزدى ءبولىپ جىبەردى. ءدال وسىنداي ساياسات باۋىرلاس تۇركىتىلدەس حالىقتار اراسىندا دا جۇرگىزىلدى. سوندىقتان دا تىلدەرىمىز بولەكتەندى. ءتىل بولەكتەنگەن سوڭ ويلاۋ مادەنيەتى دە بولەكتەنەدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇگىندە لاتىن گرافيكاسىن ەنگىزۋ تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ سالت-ءداستۇر, مادەنيەت, رۋحانيات سالاسىن جاقىنداستىرۋعا زور ىقپال ەتەدى. بولاشاقتا بىرەگەي مادەني كەڭىستىك جاساپ, گۋمانيتارلىق سالادا جۇدىرىقتاي جۇمىلۋعا العىشارت بولادى. ويتكەنى دۇنيەدە كوپتەگەن گەوساياسي وزگەرىستەر بولىپ جاتىر. جاڭادان ءىرى ساياسي, ەكونوميكالىق ورتالىقتار پايدا بولۋدا. الەمدە قىتايدىڭ ءرولى ارتتى. ەۋروپادا تۇراقتىلىق ساقتالماي تۇر. مىنە, وسىنداي اينىمالى زاماندا ءبىزدىڭ تۋىستارمەن بىرگە بولۋىمىز وتە ماڭىزدى, ولارمەن يىق تىرەسىپ جۇرسەك, كەلەشەككە دە دۇرىس قاراي الامىز. بۇل رەتتە گۋمانيتارلىق بىرەگەيلىك الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بىرلىككە الىپ كەلۋى ىقتيمال. سەبەبى ەلىمىز ءارى قاراي دامۋى ءۇشىن الەۋەتى زور, سونداي-اق مادەنيەتى جاقىن ەلدەرمەن ساۋدا-ساتتىق جاساۋى كەرەك. مىنە, وسى ورايدا وزبەكستان, تۇرىكمەنستان, ازەربايجان, تۇركيا سياقتى ەلدەرمەن ينۆەستيتسيالىق قارىم-قاتىناسىمىزدى ارتتىرساق, ەكونوميكامىز جاقىنداي ءتۇسۋى ىقتيمال. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-قارجىلىق الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلەدى.
سونىمەن بىرگە ءبىز تەحنولوگيا مەن نوۋ-حاۋ داۋىرىندە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. دۇنيە جۇزىندەگى تەحنولوگيا مەن نوۋ-حاۋدىڭ جاڭا بۋىنى مەن ءونىمى لاتىن گرافيكاسىندا, لاتىن پسيحولوگياسىندا قالىپتاسادى. جاستار بولاشاققا دۇرىس قادام باسىپ, وتاندىق عىلىمدى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن دە وسىنداي تۇبەگەيلى وزگەرىس قاجەت. مۇنى كەڭىرەك قاراستىراتىن بولساق, بالالارىمىز سمارتفون مەن گادجەت ارقىلى لاتىن گرافيكاسىنا قازىر دە ەنىپ كەتكەنىن بايقايمىز. سونداي-اق تسيفرلى تەحنولوگيالار زامانىنا كەلە جاتىرمىز. ونىڭ ءبارى لاتىن ارپىندە. سوندىقتان وزىق, ينتەللەكتۋالدى ۇلت بولۋىمىز ءۇشىن لاتىن گرافيكاسىن قابىلداۋ قاجەتتىلىگىن قوعامنىڭ بارلىق بۋىنى ءتۇسىنىپ وتىر.
اڭگىمەلەسكەن
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
