وزبەكستان باسشىلىعى ورتالىق ازيا, رەسەي, قىتاي, باتىس ەۋروپا ەلدەرىمەن قاتار ءتىلى مەن مادەنيەتى ۇقساس, ءدىنى ءبىر جانە توقسان جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان تۇركيامەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىر.
تۇركيا وزبەكستان تاۋەلسىزدىگىن العاش مويىنداعان مەملەكەت. ەكى ەل اراسىندا ماڭگى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق كەلىسىمگە قول قويىلعان. باسىندا وزبەكستان ەكونوميكالىق دامۋدىڭ تۇركيالىق ۇلگىسىن قابىلداعىسى كەلگەن. الايدا قوس ەلدىڭ بۇرىنعى باسشىلارى اراسىندا ساياسي ماسەلەلەرگە بايلانىستى ءوزارا سەنىم السىرەپ, بىلتىرعا دەيىن تۇيتكىلدەر شەشىمىن تاپپاي كەلگەن ەدى.
2016 جىلدىڭ سوڭىندا ر.ت.ەردوعان مەن ش.ميرزيوەۆتىڭ سامارقانداعى جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋىنەن كەيىن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس وزگەرىپ, توڭ ءجىبي باستادى. ەكى ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى, سونداي-اق استانا مەن بەيجىڭدەگى سامميتتەردە كەزدەسىپ, ءوزارا سەنىم نىعايىپ, ۇكىمەتتەر باسشىلارى مەن مينيسترلەر, كاسىپكەرلەر دەڭگەيىندەگى قاتىناستار تۇراقتى قارقىن الدى. تاشكەنتتە تۇركيا-وزبەكستان بىرلەسكەن ەكونوميكالىق كوميسسياسى وتىرىسى, ءبىر جىلدا ءۇش بيزنەس-فورۋم ءوتتى.
وزبەك تاراپى تۇرىك كاپيتالى ءۇشىن ءارتۇرلى قولايلى جاعداي جاساۋعا دايىن ەكەندىگىن مالىمدەدى. تاشكەنت تۇركيانىڭ ءوندىرىس جانە كاسىپكەرلىك تاجىريبەسىنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. 2016 جىلى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 1,242 ملرد دوللاردى قۇرادى. تۇركيا وزبەكستاننىڭ سىرتقى ساۋداسىندا 5-ءشى سەرىكتەس ەل بولىپ تابىلادى. 2017 جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا ەكىجاقتى ساۋدا 30 پايىزعا ءوسىپ, 710 ملن دوللارعا جەتتى. سوڭعى جارتى جىلدا ەلدە 20 تۇرىك كومپانياسى تىركەلىپ, تاعى 53 فيرما تىركەۋگە ءوتىنىش بەرىپتى. قازىر وزبەكستاندا تۇرىك ينۆەستورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن 441 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. تۇركيانىڭ وسى كەزگە دەيىن وزبەكستانعا جاساعان ينۆەستيتسيا كولەمى 1 ملرد اقش دوللارىن قۇراعان. تۇركياداعى كەزدەسۋلەردىڭ ناتيجەسىندە پرەزيدەنتتەر ەكى ەلدىڭ قاتىناسىن جاڭا دەڭگەيگە شىعارعان بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. وزبەكستان اۋىل شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, تۋريزم, تەكستيل سياقتى سالالاردى جانداندىرۋ ءۇشىن تۇركيادان كەلەتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. تۇركيا وزبەكستانعا تەحنيكا, ەلەكتروندى بۇيىمدار, جيھاز-جابدىق, جارتىلاي دايىن ونىمدەر, كولىك, تەكستيل, ازىق-ت ۇلىك, ال وزبەكستان تۇركياعا پلاستيك ونىمدەر, مىرىش, ماقتا ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى.
تاشكەنت ورتاق جوبالارعا تۇركيانىڭ ەڭ ءىرى كومپانيالارىن تارتۋدى ماقسات تۇتادى. تۇرىكتىڭ «Ziraat» بانكى وزبەكستاننىڭ UTBANK بانكىنىڭ اكتسيالارىن تولىق يەلەنىپ, 200 ملن دوللار قاراجاتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قۇيۋى مۇمكىن. وزبەكستاننىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەت بانكى ساۋدا جوبالارىن قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا «Türk Eximbank» بانكىمەن 44 ملن اقش دوللارىنا تەڭ ەكسپورت-نەسيە تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى.
ىستانبۇلداعى بيزنەس-فورۋمدا جول ينفراقۇرىلىمىن, ءىرى ەنەرگەتيكالىق (وڭدەۋ زاۋىتى) نىسانداردى سالۋ, تەكستيل, ەلەكتر جابدىقتار, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى, لوگيستيكالىق ورتالىقتار سالۋ بويىنشا جالپى قۇنى 2-3,5 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 30 بىرلەسكەن جوبا تۋرالى كەلىسىلىپ, 22 قۇجاتقا قول قويىلدى. وزبەكستان پرەزيدەنتى ەكىجاقتى ساۋدا-ساتتىقتى 5-6 ملرد دوللارعا شىعارۋ مۇمكىندىگىن مالىمدەدى. سوڭعى جارتى جىلدىڭ ىشىندە ەكى ەل اراسىندا قۇنى 2 ملرد دوللارعا تەڭ كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان.
وزبەك تاراپى يمپورتتى الماستىرۋ جانە ەكسپورتقا نەگىزدەلگەن ازيا ۇلگىسىندەگى جاڭا ەكونوميكا قۇرۋدى كوزدەپ وتىر. ەكسپورتتى تۇرلەندىرۋ ءۇشىن وزبەكستان جوعارى قوسىمشا قۇنى بار تاۋارلار ءوندىرىپ, ونەركاسىپ, ەلەكتر ونىمدەرى, پوليمەر, مىس, تەرى, مينەرال, قۇرىلىس, توقىما, كوكونىس, وڭدەلگەن ونىمدەر شىعارۋعا مۇددەلى. اسىرەسە وبلىستارداعى ءىرى ەكونوميكالىق ايماقتاردا شەتەلدىك كاپيتال ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالىپ, تۇركيانىڭ ءىرى بيزنەس ورتالىعى قۇرىلادى. ۆاليۋتا جۇيەسىنىڭ ليبەرالداندىرىلىپ, ۆيزا جۇيەسىنىڭ وڭتايلاندىرىلۋى دا بەكەر ەمەس.
ساپاردىڭ الدىندا ش.ميرزيوەۆ تۇرىك كاسىپكەرلەرى ءۇشىن ۆيزا ماسەلەسىن جەڭىلدەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپ, مۇنىڭ تەك العاشقى قادام ەكەنىن ايتتى. بۇدان بىلاي وزبەكستانعا بيزنەس نەمەسە تۋريزم ماقساتىندا باراتىن تۇرىك ازاماتتارى شاقىرۋسىز ءبىر ايلىق تۋريستىك ۆيزا نەمەسە ءبىر جىلدىق ۆيزانى ءۇش-اق كۇندە الا الاتىن بولادى. ەسەپتىك كەزەڭدە تۇركياعا بارعان وزبەك تۋريستەرىنىڭ سانى 40 مىڭعا جەتىپ, ال تۇركياعا كەلگەن وزبەك ازاماتتارى 100 مىڭنان اسقان.
تۋريزم سالاسىنا 300 مىڭنان 10 ملن دوللارعا دەيىن ينۆەستيتسيا سالاتىن تۇرىك كاسىپكەرلەرىن 3-7 جىل سالىقتان بوساتۋ كوزدەلىپ وتىر. تاشكەنت قالاسىندا قۇنى 1 ملرد دوللار بولاتىن «Tashkent City» ساۋدا-ىسكەرلىك ورتالىعى قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ مىندەتى تۇرىكتىڭ «Tabanlıoğlu Architects» فيرماسىنا تاپسىرىلىپ, جوبا تۋريستەردى تارتۋدى ماقسات تۇتادى. «Demir Grup» فيرماسى اتالعان كەشەندە تۋريستىك ايماقتى سالۋعا كىرىسپەك. وسى ماقساتتا «Inter Turizm» وزبەك-تۇرىك بىرلەسكەن تۋريزم ورتالىعى قۇرىلاتىن بولدى. تۇرىك تاراپى 2018 جىلى ىستانبۇل-سامارقان اراسىندا اۋە قاتىناسىن اشۋعا دايىن. تاراپتاردىڭ ماقساتى ءدىني ءتۋريزمدى دامىتۋمەن قاتار, سامارقان باعىتىنداعى تۋريستىك جوبالاردى بىرلەسىپ اتقارۋ. تۇرىكتەردىڭ قوناقۇي بيزنەسىن باسقارۋ تاجىريبەسى وزبەكتەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان سياقتى. ياعني وزبەكتەر تۇرىكتەردەن تۋريزم مەن ءوندىرىستى ۇيرەنۋگە نيەت تانىتىپ, بىرلەسىپ جوبالار جاساماقشى. تاشكەنت تۇرىكتەردىڭ كومەگىمەن تۋريزم سەكتورىنىڭ نەگىزىن نىعايتىپ, دامىتۋعا مۇددەلى.
قورعانىس سالاسىندا «Nurol Makina» مەن «UzAuto» اراسىنداعى اسكەري-تەحنيكالىق كەلىسىمگە سايكەس وزبەكستاندا مىڭعا جۋىق «Ejder Yalçın 4x4» ساۋىتتى كولىكتەرى شىعارىلاتىن بولدى. 2018 جىلدار باستاپ وزبەك اسكەريلەرى تۇركيادا بىلىمدەرىن شىڭدايتىن بولدى.
وزبەك باق وكىلدەرى تۇركيا ساپارى تۋرالى جان-جاقتى اقپارات تاراتتى. سىرتقى الەمگە ەندى عانا اشىلىپ جاتقان وزبەكستاننىڭ پرەزيدەنتى تۇركيانى «حالىقارالىق ارەناداعى سەنىمدى جانە ماڭىزدى سەرىكتەس» دەپ اتادى. تۇركيانىڭ گەوساياسي ورنالاسۋىن ءتيىمدى پايدالانعىسى كەلەتىن تاشكەنت تۇركيانىڭ ەۋروپا وداعىمەن بايلانىستارىنا جانە مۇسىلمان الەمىندەگى ورنىنا ايرىقشا ءمان بەرەدى. سوندىقتان باتىسقا تاۋار جەتكىزۋ ماقساتىندا تۇركيامەن دوستىق قاتىناستاردى دامىتۋ وزبەكستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەسىنە تولىق سايكەسەدى.
وزبەكستان – قىتاي, رەسەي ەلدەرىمەن, كاسپي سياقتى ماڭىزدى ايماقتارمەن شەكارالاسپايتىن تەڭىزگە جابىق ەل. الايدا وزبەكستان ۇلى جىبەك جولىندا ءاردايىم ماڭىزدى مادەني ءرول اتقارعانىن ەسكەرسەك, وزبەكستان مەن تۇركيانىڭ قىتاي-ەۋروپا جولىنداعى ۇلكەن نارىقتار ەكەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. قىتاي-قىرعىزستان-وزبەكستان تەمىر جول ءدالىزىن جوسپارلاعان تاشكەنت تۇرىكمەنباشى كەمەجايى ارقىلى باتىس ەلدەرىنە جۇك تاسىمالداۋدى ارتتىرۋدى قالايدى.
وسى ماقساتتا وزبەكستان پرەمەر-ءمينيسترى ا.اريپوۆ جۋىردا باكۋدە اشىلعان «باكۋ-تبيليسي-كارس» تەمىر جولىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستى. الدىمەن ناۆوي-تۇرىكمەنباشى تەمىر جول ۋچاسكەسى اياقتالۋى قاجەت. بىزدىڭشە, تاشكەنت تۇرىكمەنستان-ازەربايجان-تۇركيا ارقىلى باتىس نارىعىنا شىققىسى كەلەتىن سياقتى. وسىلايشا وزبەكستان كاسپي, كاۆكاز بەن تۇركيانىڭ كولىكتىك مۇمكىندىكتەرىنە اشىق قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. وسى رەتتە «باكۋ-تبيليسي-كارس» تەمىر جولى وزبەكستان مەن تۇركيانىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستارىنىڭ نەگىزگى جول تورابىنا اينالۋى مۇمكىن. تۇركيا تاراپى ەكى ەل اراسىندا قاتىنايتىن جۇك كولىكتەرى ءۇشىن قولايلى قوزعالىس جۇيەسى تۋرالى تاشكەنتكە ۇسىنىس جاسادى.
الەمدە گاز قورى جونىنەن جەتىنشى ورىنعا يە وزبەكستان ورتالىق ازيا گازىن ازەربايجان مەن گرۋزيا ارقىلى تۇركياعا, ودان ءارى ەۋروپاعا جەتكىزۋ ءۇشىن وڭتۇستىك گاز دالىزىنە قوسىلۋعا مۇددەلى ەكەنىن ءبىلدىرىپ وتىر.
سىرتقى ساياساتتا ەكىجاقتى قاتىناستار مەن پراگماتيزمدى نەگىزگە العان ش.ميرزييوەۆتىڭ تۇركياعا جاساعان ساپارى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى سالالارىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. وزبەكستان باسشىلىعى جاڭا رەفورمالار ارقىلى ساياسي ىقپالىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلدىڭ جىلدام ەكونوميكالىق دامۋىن كوزدەگەندىكتەن كەز كەلگەن ءىرى مەملەكەتتەردىڭ ينۆەستيتسياسىنا مۇقتاج بولىپ وتىر. سوندىقتان اتالعان ساپاردى تاشكەنتتىڭ شەتەلمەن بايلانىستاردى دامىتۋ جوسپارى رەتىندە قاراستىرعان ءجون. ازىرگە قول قويىلعان قۇجاتتار ىنتىماقتاستىققا جاڭا قارقىن بەرەدى دەگەن ءۇمىت باسىم. تۇركيا مەن وزبەكستاننىڭ جاڭا قارىم-قاتىناسى ورتالىق ازياعا دا بەلگىلى دەڭگەيدە اسەر ەتەتىن بولادى. بىزدىڭشە, تۇركى الەمىندە بەلسەندىلىك پەن ىقپالداستىقتىڭ ارتقانى ايماعىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەگى مەن بىرلىگى تۇرعىسىنان ءتيىمدى.
جانات مومىنقۇلوۆ,
ساراپشى
