– وتكەن عاسىردا حالقىمىزدىڭ باسىنان زاماننىڭ قانداي قيىندىقتارى وتسە, وسى №2 جىتىعارا قازاق ورتا مەكتەبى دە سونىڭ بارلىعىمەن بەتپە-بەت كەلدى. بىراق جابىلىپ قالمادى, ورگە ۇمتىلا بەردىك. پەداگوگتار ۇجىمى ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعاراتىن ۇيىمشىل ەدى عوي. وزگە ۇلتى كوپ جىتىعارا اۋدانىنداعى, قالاسىنداعى قازاقتىڭ ناعىز قارا شاڭىراعى بولدى دەسەم, ءبىر وتىرىگى جوق. مەكتەپ ءۇشىن جانىمىزدى سالا ەتكەن ەڭبەگىمىز قازاق ءتىلىمىز, ۇلتتىق ءدىلىمىز ءۇشىن كۇرەس ەكەن عوي, – دەيدى ءبىلىم سالاسىنىڭ ارداگەر قارياسى ءجاميلا جانۇزاققىزى.
اتالمىش مەكتەپ 1927 جىلى اشىلادى. حالقىمىزدىڭ باسىنا ناۋبەت تونگەن 30-شى جىلداردىڭ ىشىندە مەكتەپكە دە وڭاي بولمايدى. ودان كەيىن سوعىس باستالعاندا ۇستازدار دا, تۇلەكتەر دە مايدانعا اتتانادى. مەكتەپتىڭ 1938 جىلعى 12 تۇلەگى ۇستازى شۇعاي قىستاۋباەۆقا ەرىپ, مايدانعا اتتانادى. سولاردىڭ اراسىندا ون بوزداق تۋعان جەرگە قايتىپ ورالمايدى, سۇيەگى ۇرىس دالاسىندا قالدى.
وتكەن عاسىردىڭ 50-ءشى جىلدارى قازاق دالاسىندا تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ, قازىرگى «قوستاناي مينەرالدارى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باستاۋى بولعان اسبەست كومبيناتى ىرگە تەپكەن جىلدارى جىتىعارانى ورمانداي ورىس قاپتاپ, قازاقتار ازشىلىق بولىپ شىعا كەلەدى. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وبلىستارىندا قازاق مەكتەپتەرى جابىلا باستاعاندا, №2 قازاق ورتا مەكتەبىنە دە تىقىر تايانادى. سوندا مەكتەپ ۇستازدارى ەشكىمنەن كومەك سۇراماي, وبلىستاعى قازاق اۋىلدارىنا اتتانادى. ءار اۋداننان بالا جيناپ, اتا-انالارعا ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, ورىس مەكتەپتەرىندە وقىپ جۇرگەن قازاق بالالارىن اۋىستىرىپ, اۋپىرىممەن ونىڭ جابىلۋىنا جول بەرمەيدى.
– سول ورىس مەكتەبىنەن اۋىستىرىلعان وقۋشىنىڭ ءبىرى مەن ەدىم, قازىر العىسىمدى ايتىپ وتىرامىن. قازاق مەكتەبىندە وقىپ, كوشتەن قالعان جوقپىز, قايتا انا تىلىمىزگە سۋسىنىمىز قانىپ وستىك, – دەيدى مەكتەپتىڭ 1960 جىلعى تۇلەگى, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ىرىكتەگەن دارىگەرلەردىڭ وندىعىنا كىرگەن بەلگىلى بالالار دارىگەرى ماريا كەنەنباەۆا.
مەكتەپتىڭ مەرەيتويىنا كەلگەن وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, بەلگىلى جىرشى قاسىمحان الدابەرگەنوۆ, جاڭىلسىن جاكەنوۆا, جاڭىلسىن جاندىروۆا, ناۋرىزباي المۇحامبەتوۆ سەكىلدى ارداگەر ۇستازداردىڭ قايسىسىن اڭگىمەگە تارتساق تا, ولار مۇعالىمدەر ۇجىمىنىڭ بىرلىگىن الدىمەن اۋىزعا الدى.
– وسى توڭىرەكتەگى جالعىز قازاق مەكتەبى بولعان سوڭ با, ءبىزدىڭ ۇجىمدا نامىس الدىڭعى ورىندا تۇراتىن. ءبىر مۇعالىمنىڭ اشىق ساباعى وتەتىن بولسا, سونىڭ جۇمىسىنا بارلىعىمىز كىرىسىپ, تىلەكتەس بولىپ جۇرەر ەدىك, – دەيدى جاڭىلسىن جاندىروۆا اپاي.
– 90-شى جىلدارى مەكتەبىمىزگە تاعى دا قاۋىپ ءتوندى, بارلىعى 70 بالا عانا قالدى. سونىمەن ۇستازدار نامىستى قولدان بەرمەي, تاعى دا اتقا قوندى. اۋىلداردى, ءتىپتى وزگە اۋدانداردى ارالادىق, تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. سونىڭ ارقاسىندا 1992 جىلى تەك ءبىرىنشى سىنىپقا عانا 60 بالا كەلىپ وتىردى. وقۋشى سانى بىرتە-بىرتە كوبەيىپ, 2005 جىلى 620 بولدى. مەكتەپ تارلىق ەتىپ, ءبىلىم ساپاسى تومەندەيتىن بولعاندىقتان, اۋدان باسشىلارى ەكىنشى قازاق ورتا مەكتەبىن اشتى, – دەيدى مەرەيلى مەكتەپتى كوپ جىل باسقارعان ناۋرىزباي الماعامبەتوۆ.
1973 جىلى مەكتەپ ديرەكتورى مۇسا شوجانوۆتىڭ كوپ ىزدەنىسىمەن مەكتەپ تە, ونىڭ ينتەرناتى دا جاڭا عيماراتقا كوشەدى, كابينەتتىك جۇيە, تاعى دا كوپتەگەن جاڭالىقتار ەنگىزىلەدى.
– مەكتەپتە ۇستازدىق ەتكەن ءار كۇنىم قۋانىشقا تولى بولاتىن. وقۋشىلارىمنىڭ مەنى رەنجىتكەن كۇنى بولماپتى. سونىڭ بارلىعى دا جەردە قالعان جوق, ءبىر-ءبىر ماماندىق يەسى, تاماشا ادامدار بولىپ قالىپتاستى, – دەيدى ارداگەر ۇستاز جاڭىلسىن جاكەنوۆا.
ء«سىزدىڭ وقۋشىلاردىڭ بۇگىنگى بالالاردان ايىرماشىلىعى نەدە دەپ بىلەسىز؟» دەگەن ساۋالىمىزعا, ۇستاز كوپ ويلانعان جوق.
– ول كەزدە بالالار بيازى بولاتىن. ولاردىڭ بويىنان ۇلتتىق مىنەز ارىلماعان ەدى-اۋ...– دەپ جاۋاپ بەردى.
– ءبىزدىڭ كەزىمىزدە ۇلكەن ۇزىلىسكە شىعىسىمەن وقۋشىلار سىنىپ-سىنىپ بولىپ تۇرا قالىپ ءان ايتاتىنبىز. سونداي ءداستۇر بولدى. پاتريوتتىق اندەر. قانداي كەرەمەت ەدى! ءبىزدىڭ سىنىپتا ءار ەكى بالا جارىسىپ وقيتىنبىز. مەنىڭ باسەكەلەسىم جاقسىلىق ىسماعۇلوۆ دەگەن سىنىپتاسىم ەدى, – دەپ ەسكە الادى ماريا كەنەنباەۆا.
توقسان جىل ىشىندە مەكتەپتى ەكى مىڭنان اسا تۇلەك بىتىرگەن ەكەن, سونىڭ الپىستان استامى «التىن مەدال», كەيىننەن «التىن بەلگى » يەگەرلەرى اتانعان. سول ۇزدىك وقۋشىلاردىڭ ءبىرى بەرلين يريشەۆ – قازاقستاننىڭ فرانتسياداعى ەلشىسىنىڭ كەڭەسشىسى, ابدراحمان بەگالينوۆ – التىن كەنىن ءوندىرۋ ادىستەرىن وندىرىسكە ەنگىزگەن ءىرى عالىم, اقىلبەك شاياحمەت – ەلىمىزگە تانىمال اقىن. ءبىلىم ۇياسىنىڭ ماقتانىشتارىن وسىلاي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. مەكتەپ ارداگەرلەرىن, ۇجىمىن اۋدان اكىمى اباي ىبىراەۆ قۇتتىقتادى. «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنى 23 ميلليون تەڭگە قارجى ءبولىپ, مەكتەپتىڭ بارلىق تەرەزەلەرىن پلاستيككە اۋىستىرىپ, 5 ينتەراكتيۆتى تاقتا الىپ بەرىپتى.
مەكتەپ تۇلەگى, جاس ءانشى جۇماحان جانىبەكوۆ, مەكتەپتىڭ ءۇشىنشى سىنىپ وقۋشىسى, بيىل وتكەن «بالا داۋسى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ جۇلدەگەرى ياسمين ايۋپوۆا ءبىلىم ۇياسى مەرەيتويىن انگە بولەدى. شارا سوڭىندا مەكتەپتى باسقارۋ ءىسىن قولىنا العان ايزادا ديۋكوۆا باستاعان ۇستازدار مەن وقۋشىلار بۇكىل ساحنانى الىپ تۇرىپ, ءبىلىم وشاعىنىڭ گيمنىن شىرقادى. بۇل نامىستى, بىرلىكتى جوعارى ۇستايتىن مەكتەپتىڭ ىشكى ءداستۇرىنىڭ جوعالماعانىن ايتىپ تۇرعانداي ەدى.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى,
جىتىعارا قالاسى
