2000-جىلداردىڭ باسىنا دەيىن باق-تىڭ قاي تۇرىندە بولسىن نەگىزىنەن جۋرناليستيكانى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىعان نەمەسە قولعا قالام ۇستاۋعا ءبىر تابان جاقىن ماماندىق يەلەرى جۇمىس ىستەدى. كەيىننەن ءتۇرلى فاكتورلاردىڭ جيىنتىق اسەرىنەن وتاندىق تەلەارنالاردا وزگە كاسىپتىڭ ماماندارى قىزمەت ەتە باستادى. ون جىل بۇرىن ەلىمىزگە ونلاين مەديا كەلگەندە جۋرناليستەرگە دەگەن سۇرانىس كۇرت ارتىپ, قانداي دا شاراعا بارىپ, جاڭالىق ازىرلەي الاتىننىڭ ءبارى ءتىلشى اتانۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. ونىڭ ۇستىنە قوعام ءومىرى كۇردەلەنىپ, سالالىق تاقىرىپتار تەرەڭدەي ءتۇستى دە, كلاسسيكالىق جۋرناليستيكا مەكتەبىنىڭ وكىلدەرى ول ماسەلەلەردى قاجەتتى دەڭگەيدە قامتۋعا ءاردايىم دايىن بولا بەرمەي, سول سالانىڭ ماماندارىن تىلشىلىككە بەيىمدەۋ قاجەتتىگى تۋدى. وزگە سالادان كەلگەندەر باق-تا جاپ-جاقسى كارەرا جاساپ, جاڭا كاسىپتەگى سەنىمدىلىگى ارتقان سوڭ, جۋرناليستيكانى ارنايى وقىتۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق دەگەن پىكىر بىلدىرە باستادى.
وسى ورايدا جۋرناليستيكا فاكۋلتەتتەرىندە وقۋ ساپاسىنىڭ تومەندەۋىن, ەكىنىڭ ءبىرى ءتىلشى اتانا الاتىن جاعدايدىڭ پايدا بولۋىن جانە جۋرناليستيكانى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقىتۋ-وقىتپاۋدىڭ ءۇش بولەك ماسەلە ەكەنىن اتاپ وتكىمىز كەلەدى. ەگەر دە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەندەر جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كوڭىلىنەن شىقپاسا, ماسەلە وقۋ ورنىنىڭ بىلىكتى مامان ازىرلەۋدەگى السىزدىگىندە. ال ەگەر ءاربىر ماماندىق يەسى وپ-وڭاي ءتىلشى بولا الادى دەسەك, بۇل ەلىمىزدەگى جۋرناليستيكانىڭ تومەن دەڭگەيىن نە بولماسا ءبىزدىڭ جۋرناليستيكا تۋرالى تۇسىنىگىمىزدىڭ دۇرىس ەمەستىگىن بىلدىرسە كەرەك.
الەمدىك دەڭگەيدە جۋرناليستيكا مەكتەپتەرى ءالى دۇركىرەپ تۇر جانە ولارعا وقۋعا ءتۇسۋدىڭ تالاپتارى وزگە ماماندىقتارعا قاراعاندا وتە جوعارى. اقش-تاعى جۋرناليستيكا مەكتەپتەرىنىڭ وقىتۋشىلىق قۇرامىن قارايتىن بولساڭىز, پروفەسسورلارىنىڭ كوپشىلىگى New York Times, Washington Post سەكىلدى گازەتتەرگە تۇراقتى ماقالا جازىپ, رەداكتور جۇمىسىن قاتار الىپ جۇرەدى. ولاردىڭ قاتارىندا الەمگە ايگىلى پۋليتسەر پرەمياسىن جەڭىپ العاندار دا از ەمەس.
ال بىزدەگى جاعداي قالاي؟ ۋنيۆەرسيتەت بەكىتكەن جالاقى مەن وقۋ باعدارلاماسى مەديانىڭ بەلدى ماماندارىن قىزىقتىرا المايدى. باق سالاسىندا قىزمەت ەتۋدىڭ قارجىلاي تابىسى ۇستازدىقتان جوعارى تۇرعاندا, وقىتۋشىلىق قۇرامنىڭ «قالدىقتى پرينتسيپ» بويىنشا قالىپتاساتىنى بەلگىلى. سونداي-اق جالاقىسى ونسىز دا از وقىتۋشىعا اكىمشىلىك جۇمىستاردى جەگىپ, وتاندىق ءبىلىم جۇيەسىنە ءتان قاعازباستىلىقپەن «كومىپ» تاستايدى.
جۋرناليستيكانى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقۋدىڭ ماڭىزدى نەدە؟ جۋرناليستيكا پالەنشە تۇگەنشەنى ۇردى نەمەسە پالەن مەكەمە ءبىر شارا وتكىزدى دەپ حابارلاما بەرۋمەن شەكتەلمەيدى. جاساندى ينتەللەكت دامىعان زاماندا مۇنداي جۇمىستى روبوتتىڭ ءوزى دە اتقارا الادى. ەكران الدىندا سۋفلەردەگى ءماتىندى وقيتىن ديكتورلار دا جۋرناليستيكانىڭ ۇزدىك كورىنىسى ەمەس. ناعىز جۋرناليست ەلدە جانە جاھاندا بولىپ جاتقان وقيعالاردى وقىرمان مەن كورەرمەنگە ماسەلەنىڭ ءمانىن اشىپ, حالىققا ءمالىم دە بەيمالىم وزەكتى تاقىرىپتاردى كوتەرەدى. ونداي ماماندار ءسوز بوستاندىعى مەن جۋرناليستىك ەتيكانىڭ اراسالماعىن, جۋرناليستيكا جانرلارىن, اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگىن تەكسەرۋ جولدارىن ءبىلىپ, مازمۇندى ءارى ۇعىنىقتى ءماتىن جازا الۋى قاجەت. وسىنىڭ ءبارىن مەڭگەرىپ, جۋرناليستيكانى كونتسەپتۋالدى دەڭگەيدە وقىعان ادام عانا جۋرناليستيكانى دامىتا الادى. ال وزگە سالادان كەلگەن مامانداردىڭ كوبى شابلوننان شىعا الماي, جۋرناليستيكاعا تونگەن زاماناۋي قاۋىپ-قاتەرلەردى جويا الماي, سالانى دامىتۋعا قاۋقارسىز كەلەدى.
وقۋ ورىندارىنىڭ ساپاسىز جۇمىسى ءۇشىن ماماندىقتى وقىتۋدىڭ قاجەتى جوق دەيتىن بولساق, جالعىز جۋرناليستيكا ەمەس, كوپتەگەن ماماندىقتى تۇبەگەيلى جابۋ كەرەك بولادى. «ەكونوميكا» ماماندىعىن وقىپ, بىردەن مىقتى ەكونوميست, «زاڭدى» وقىپ, دەرەۋ سۇرانىسقا يە زاڭگەر اتانعاندى كوردىڭىز بە؟ ولار جىلدارعا سوزىلعان تاجىريبە بارىسىندا ءپىسىپ-جەتىلەدى. ەندەشە وقۋ ورنىن بىتىرە سالا كەرەمەت مامان بولماعانى ءۇشىن ەكونوميكا نەمەسە زاڭ فاكۋلتەتتەرىن جابۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىستى نەگە ايتپايمىز؟! جۋرناليستيكانىڭ وزگە ماماندىقتان ايىرماشىلىعى – ونىڭ ءاردايىم جۇرتتىڭ نازارىندا بولۋى. ەگەر ء«تورتىنشى بيلىك» ماماندارىن ۋنيۆەرسيتەتتىك دەڭگەيدە وقىتپاساق, جۋرناليستيكاعا قويىلاتىن جاڭا مىندەتتەردى ورىنداي الماي, ونسىز دا جاعدايى ناشار ءباسپاسوزدى اياقاستى ەتۋىمىز ابدەن مۇمكىن. وتاندىق جۋرناليستيكادا بىرقاتار ماسەلەلەر بار جانە ولاردى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتتەرىن جابۋ ارقىلى شەشە المايمىز. كەرىسىنشە, ءباسپاسوز ماماندارىن ازىرلەۋ جۇمىستارىن قايتسەك كۇشەيتەمىز دەگەن سۇراق قويعان ابزال.
دارحان ومىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
