يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگىنىڭ باسشىسىن اقوردادا سالتاناتتى راسىممەن قارسى العان ەلباسى ءوزارا اڭگىمە كەزىندە ەكىجاقتى ديپلوماتيالىق بايلانىستار مەن كەزدەسۋلەردىڭ جوعارى دەڭگەيدە ءوتىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ء«سىز ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستارىمىزدىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا كەلىپ وتىرسىز. وسى جىلدار ىشىندە ءبىز سەنىمدى ءارى دوستىق ىنتىماقتاستىق ورناتتىق. ءبىز حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا ءبىر-بىرىمىزگە قولداۋ كورسەتىپ كەلەمىز. يوردانيا قازاقستاننىڭ جاھاندىق ارەناداعى باستامالارىن قولداپ وتىر», دەدى ن.نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى, فارماتسەۆتيكا, قورعانىس سالالارى سەكىلدى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورىنداعى ءوزارا ارىپتەستىك پەن ءىس-قيمىلدىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. سونىمەن قاتار ن.نازارباەۆ يوردانيانىڭ جانە ونىڭ كورولى ىى ابداللانىڭ تاياۋ شىعىستا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ورناتۋ بارىسىنداعى ءرولىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى.
ء«سىز اكەڭىز حۋسەيننىڭ ءرولىن جالعاستىرىپ, بەيبىتشىلىك ەلشىسىنە اينالىپ وتىرسىز. قازاقستان دا ءوز وڭىرىندە وسىنداي ءرولدى اتقارۋعا تالپىنىپ كەلەدى. ءبىز – يادرولىق قارۋعا قارسى قوزعالىس كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرىمىز», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى يوردانيا كورولىنىڭ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىن جوعارى باعالاپ, وعان «يادرولىق قارۋسىز الەم جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن» حالىقارالىق سىيلىعىن تابىس ەتتى.
«بۇل – ءسىزدىڭ ەڭبەگىڭىزگە بەرىلگەن باعا. سونىمەن قاتار ءسىزدىڭ قاقتىعىس تۋىنداعاندا بىتىمگەرلىك ءرولىڭىزدى ودان ءارى جالعاستىرادى دەپ سەنەمىز. ءسىزدىڭ ەلىڭىز استانا پروتسەسىنە بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ كەلەدى. يوردانيا ءبىر ميلليوننان استام سيريالىق بوسقىندى قابىلدادى. سىزدەر سيرياعا قارجىلىق جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتىپ وتىرسىزدار. بۇكىل الەم وسىنى باعالاۋعا ءتيىس», دەدى ن.نازارباەۆ.
ءوز كەزەگىندە يوردانيا كورولى ءىى ابداللا ن.نازارباەۆقا قازاقستانعا شاقىرعانى ءۇشىن العىس ايتىپ, تابىستالعان ماراپاتقا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. ءىى ابداللا ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ سەنىمگە نەگىزدەلگەنىن ايرىقشا اتاپ ءوتىپ, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ حالىقارالىق قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋدەگى ماڭىزدى رولىنە توقتالدى.
ء«بىز ءسىزدىڭ الەمدى ودان ءارى جاقسارتۋ جانە قاۋىپسىز ەتۋ ماقساتىنداعى ءرولىڭىزدى وتە جوعارى باعالايمىز. ءسىزدىڭ كوشباسشىلىعىڭىز بارشامىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى», دەدى يوردانيا كورولى.
ءسوز سوڭىندا يوردانيا كورولى ءىى ابداللا ءوز حالقىنىڭ اتىنان ن.نازارباەۆقا بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى مەن كورسەتىپ وتىرعان قولداۋى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
ەكەۋارا كەلىسسوزدەن كەيىن يوردانيا كورولى مەن قازاقستان پرەزيدەنتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا ارنالعان بريفينگ وتكىزدى. كەزدەسۋدى قورىتىندىلاعان ەلباسى قازاقستان مەن يوردانيا اراسىنداعى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ دامۋ قارقىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«ەڭ الدىمەن يوردانيا كورولى II ابداللا يبن حۋسەينگە مەنىڭ شاقىرتۋىمدى قابىل الىپ, قازاقستانعا كەزەكتى رەسمي ساپارىمەن كەلگەنى ءۇشىن شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. ءبىز يوردانيانى تاياۋ شىعىستاعى, جالپى اراب الەمىندە ماڭىزدى رولگە يە بولىپ وتىرعان حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بەلدى مۇشەسى رەتىندە قاراستىرامىز. كەلەسى جىلدىڭ اقپان ايىندا ەكى ەل اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعانىنا 25 جىل تولادى. سونىڭ قارساڭىندا كەزدەسىپ وتىرعانىمىزدىڭ ءمانى وتە ۇلكەن. شيرەك عاسىردا ەلدەرىمىز ءتۇرلى سالالارداعى بايلانىسىن دامىتىپ, دوستىق جانە سەنىم قارىم-قاتىناسىن ورناتتى. بۇل كورول II ابداللانىڭ قازاقستانعا دەگەن ىستىق ىقىلاسىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسقان ۇلكەن كەلىسىم», دەدى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ.
ەلباسى الداعى ۋاقىتتا قازاقستان مەن يوردانيا اراسىنداعى بارلىق باعىتتاعى مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا نيەتتى ەكەنىن جەتكىزدى. ن.نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ يوردانيا مەن ونىڭ حالقىن جاقىن ءارى باۋىرلاس ەل رەتىندە سانايتىنىن مالىمدەدى. سونداي-اق قازاقستان پرەزيدەنتى حالىقارالىق سالاداعى ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىنە توقتالدى.
«كوپتەگەن حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەر بويىنشا ءبىزدىڭ ۇستانىمدارىمىز ۇقساس. يوردانيا حالىقارالىق قوعامداستىقتا جوعارى بەدەلگە يە بولىپ, لايىقتى قۇرمەتكە بولەندى. سونىڭ ارقاسىندا تاياۋ شىعىستا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك ورناتۋ جولىندا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. مىسالى, يوردانيا 1 ميلليون 300 مىڭ سيريالىق بوسقىندى قابىلداپ, پالەستينا مەن يزرايل اراسىنداعى تۇيتكىلدەردى بەيبىت جولمەن شەشۋگە ۇلەس قوسقانىن اتاپ وتۋگە بولادى», دەدى ن.نازارباەۆ.
بۇدان بولەك, ن. نازارباەۆ يوردانيا تاراپىنا استانادا وتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى مەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ءبىرىنشى سامميتىنە بەلسەندى قاتىسقانى ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
سونىمەن بىرگە قازاقستان پرەزيدەنتى كورول ءىى ابداللامەن وتكىزگەن ەكىجاقتى كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىلارى تۋرالى مالىمدەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەل باسشىلارى مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناستىڭ, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى. ەلباسى يوردانيا كورولىمەن بولعان كەلىسسوزدى مازمۇندى ءارى جەمىستى دەپ باعالادى.
«كۇن تارتىبىندە تۇرعان وڭىرلىك, ساياسي ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستىق. اتاپ ايتقاندا, سيرياداعى شيەلەنىس, يراكتاعى جاعداي, قاتار توڭىرەگىندەگى داعدارىس جانە باسقا پروبلەمالار تۋرالى وي بولىستىك.
سيريا داعدارىسى – قازىرگى ۋاقىتتاعى ەڭ ءىرى شيەلەنىستىڭ ءبىرى. قازاقستان بۇل قاقتىعىستى شەشۋگە باعىتتالعان بارلىق باستامالاردى قولدايدى. استاناداعى كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە سيرياداعى زورلىق-زومبىلىق ايتارلىقتاي ازايىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ بەيبىت ومىرگە ورالۋىنا مۇمكىندىك تۋدى», دەگەن ن.نازارباەۆ استانا كەلىسسوزى ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەپ, حالىقارالىق قولداۋعا يە بولعانىن مالىمدەدى.
مەملەكەت باسشىسى يوردانيانىڭ استانا پروتسەسىندەگى ءرولىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ, ونىڭ باقىلاۋشى ەل رەتىندە سيرياداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا زور ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار ن.نازارباەۆ ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋ بارىسىنا توقتالدى.
«تاسىمالداۋ باعاسى ەكسپورت جانە يمپورت وپەراتسيالارىنا اسەر ەتىپ وتىر. سوعان وراي ءتيىمدى كولىك-لوگيستيكا ارنالارىن جەتىلدىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى اڭگىمە وربىتتىك. ءبىز قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران جانە ازەربايجان – گرۋزيا – تۇركيا باعىتتارى بويىنشا اشىلعان تەمىر جولدى پايدالانۋ مۇمكىندىگىن قاراستىردىق», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جولىنداعى بىرقاتار ەكونوميكالىق ماڭىزدى باعىتتاردى اڭگىمەلەپ بەردى. ەلباسىنىڭ سوزىنە سايكەس, اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءتيىمدى ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇمكىندىك مول.
«قارىم-قاتىناسىمىزدى نىعايتۋ ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ الەۋەتى زور. مىسالى, قازاقستان يوردانياعا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن مال ونىمدەرىن جەتكىزسە, يوردانيا قىس جانە كوكتەم ايلارىندا ءبىزدىڭ ەلگە كوكونىس پەن جەمىس ەكسپورتتاي الادى», دەدى ن.نازارباەۆ.
ەلباسى ەكىنشى ماڭىزدى باعىت رەتىندە فارماتسەۆتيكا سالاسىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسى يوردانيانىڭ «حيكما» كومپانياسى الماتى قالاسىندا فارماتسەۆتيكا زاۋىتىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى. ەكى ەل اراسىندا باسىمدىق بەرىلەتىن ءۇشىنشى باعىت – ەنەرگەتيكا سالاسى. ن.نازارباەۆ يوردانيانىڭ دا قازاقستان سەكىلدى بالامالى ەنەرگەتيكا كوزدەرىن دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن ەسكەرىپ, سەرىكتەستىك ورناتۋعا مۇمكىنشىلىك قاراستىرىلاتىنىن ءسوز ەتتى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى اسكەري-تەحنيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ونىڭ سوزىنە ساي, قازاقستان مەن يوردانيانىڭ بۇل سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتاتىن العىشارتتارى بار. ن.نازارباەۆ وسى باعىتتا ءوزارا بايلانىستاردى ودان ءارى جالعاستىرۋ جۇمىستارى ارنايى ۇكىمەتارالىق كوميسسياعا جۇكتەلگەنىن ايتتى.
بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى ەكى ەلدىڭ ارناۋلى قىزمەتتەرى الداعى ۋاقىتتا حالىقارالىق تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ ماقساتىندا بىرلەسىپ جۇمىس اتقاراتىنىن جەتكىزدى.
ءوز كەزەگىندە ءىى ابداللا قوناقجايلىق كورسەتكەنى ءۇشىن قازاقستان پرەزيدەنتىنە تاعى دا العىس ايتىپ, بۇگىن تاپسىرىلعان ماراپات بارشا يوردانيا حالقىنىڭ ەڭبەگىنە بەرىلگەن باعا ەكەنىن جەتكىزدى.
«بۇل ماراپاتتىڭ اتاۋى مەن ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وزەكتى حالىقارالىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ ماسەلەسى بويىنشا قازاقستاننىڭ جاھاندىق ۇستانىمى بار. قازاقستان – جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كوشباسشىسى», دەدى يوردانيا كورولى.
يوردانيا كورولى ءىى ابداللا قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن جاھاندىق بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جولىندا اتقارىپ وتىرعان شارالارىنا نازار اۋداردى. بۇدان بولەك, يوردانيا كورولى استانادا سيريا ماسەلەسى بويىنشا ءوتىپ جاتقان كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەلەرىمەن ءبولىسىپ, قازاقستاننىڭ الەمدىك تەرروريزممەن جانە ءدىني ەكسترەميزممەن كۇرەس جۇرگىزۋگە بارىنشا كۇش سالىپ وتىرعانىن ايتتى. ءسوز سوڭىندا ءىى ابداللا ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ نىعايا ءتۇسىپ, بۇدان دا جوعارى دەڭگەيگە جەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
يوردانيا كورولى ءىى ابداللانىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرقاتار قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ولار:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگى اراسىنداعى ادامداردى ۇستاپ بەرۋ تۋرالى كەلىسىم;
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگى اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى كەلىسىم;
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگى اراسىنداعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ءوزارا كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىم;
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ازاماتتىق قورعانىس, توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم;
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى تەرروريزمگە, ۇيىمداسقان قىلمىسقا, ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ, پسيحوتروپتىق زاتتاردىڭ, ولاردىڭ پرەكۋرسورلارىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا جانە قىلمىستىڭ وزگە دە تۇرلەرىنە قارسى كۇرەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ
ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
