ءالى ەسىندە, مەكتەپتىڭ سوڭعى سىنىبىندا وقىپ جۇرگەن كەزى. ساباقتان ۇيگە كىرە بەرگەنى سول ەدى, تانىس داۋىسقا قۇلاعى ەلەڭ ەتە قالدى. بىردەن تانىدى, شىمكەنتتە تۇراتىن اناسىنىڭ جالعىز اعاسى. كىرە جارقىلداي امانداستى:
– بالام, اناڭ كەشىكتى عوي, مەكتەپتەن كەلەتىن ۋاقىتى بولماپ پا ەدى؟
– اسىعىس پا ەدىڭىز؟ قونا-جاتىپ كەتپەيسىز بە؟ انام بۇگىن اتا-انالار جينالىسىن شاقىرعان, كەشىگەتىن شىعار. قالاساڭىز قازىر شاقىرىپ كەلەيىن.
– قاراعىم, سويتە قويشى. اسىعىس جۇمىسپەن ءجۇر ەدىم.
سومكەسىن قويدى دا, كيىمىن دە شەشپەستەن مەكتەپكە قاراي اياڭدادى. اناسى مەكتەپتە مۇعالىم, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرەدى. ءارى توعىزىنشى سىنىپتىڭ جەتەكشىسى. «بۇگىن اتا-انالار جينالىسىن شاقىردىم, مەنى كۇتپەڭدەر», دەگەن بولاتىن.
مەكتەپكە كىرىپ اناسىنىڭ سىنىبىنا جاقىندادى. اپاسىنىڭ تانىس داۋسى, رەنجىپ جاتقان سياقتى ما قالاي؟ كىبىرتىكتەپ ەسىكتىڭ اۋزىندا تۇرىپ قالدى.
– كەشىرىڭىز ءسىزدى رەنجىتكىم كەلگەن جوق. جاسۇلاننىڭ تاربيەسىن ەكەۋلەپ قولعا الماساق بولمايدى. قاي جەردە تارتىپسىزدىك جاسالسا, سونىڭ باسى-قاسىندا جاسۇلان جۇرەدى. تالاي ۋادەسىن دە بەردى, بىراق ەشقانداي قورىتىندى شىعار ەمەس.
– ءسىز-اق تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتىپ. بالالىقپەن ازىن-اۋلاق بۇزاقىلىق جاساعان شىعار. سوعان بولا مەنى باسقا اتا-انالاردان بولەك الىپ قالىپ. بالالاردىڭ ءبارى مەنىڭ جاسۇلانىمداي-اق بولسىن.
اشۋلى ايەل ەسىكتى قاتتى اشتى دا جۇلقىنا شىعىپ كەتتى .
ارتىنشا جابىرقاۋ ءجۇزدى اناسى دا شىقتى.
– سەن ءالى قايتپاپ پا ەدىڭ؟
– ۇيگە قالادان ەسەن اتام كەلدى. اسىعىس كورىنەدى. سىزگە جولىقپاقشى.
– ولاي بولسا, ءجۇر قايتايىق.
اناسى ءۇنسىز ويلانىپ كەلەدى. جاسۇلاننىڭ اناسىمەن سويلەسكىسى كەلگەن. ءۇمىت ارتىپ وتىرعان جالعىز بالاسى ەكەن. تاربيەسىن قولعا الايىق دەگەنىمەن ەش تۇسىندىرە المادى. بالانىڭ قارنى توق, كيىمى ءبۇتىن بولسا بولدى دەپ ءۇستىرت ويلايتىن ادامدار مىنا زاماندا بارشىلىق. قانشا قىمبات بولسا دا اپەرگەن كيىمنىڭ توزاتىنىن, تاڭەرتەڭ تاماق ىشكەن بالانىڭ تۇستە قارنى اشاتىنىن, ال دۇرىس بەرىلگەن تاربيە بالانىڭ ومىرىنە ازىق ەكەنىن ويلاعىسى دا كەلمەيدى. اناسى وسى جايتتى قامىعا باياندادى.
ءومىر اركىمدى ءوز اعىسىنا سالدى. بۇل دا اناسىنىڭ جولىن قۋىپ جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىردى. تۇرمىس قۇردى. ءبىر ۇل, ءبىر قىزى بار. بالالىق شاعى – بال داۋرەنى وتكەن ءوز وتباسىنا بۇگىندە ءوزى قوناق.
جازعى دەمالىسقا شىعا سالا اناسىنىڭ جاعدايىن سۇراۋعا ۇيىنە كەلگەن. ەسىكتەن كىرە بەرگەندە ەكى كوزى دومبىعىپ ءىسىپ كەتكەن ايەل ۇيدەن شىعىپ كەلەدى ەكەن. ءجۇزى تانىس سياقتى. ارتىنان اناسى كورىندى. لەزدە ءبارى ارقا-جارقا بولدى دا قالدى. ەسەن-ساۋلىق سۇراسقاننان كەيىن جاڭاعى ۇيدەن شىققان ايەلدىڭ كىم ەكەنىن سۇرادى.
– قىزىم, ەسىڭدە مە, بىلمەيمىن, سەندەردەن ءبىر سىنىپ تومەن وقىعان جاسۇلان دەگەن بالا بار ەدى عوي. سول جاقىندا ۇرلىق جاساپ تۇرمەگە تۇسكەن. اناسىنا كەزىندە قانشا ەسكەرتىپ ەدىم. وزىمە كىنا ارتىپ تىڭداماپ ەدى. ەندى سول ىسىنە وكىنىپ, كەشىرىم سۇراپ كەلىپتى. سول كەزدە ءسىزدى تىڭداعانىمدا باسقاشا بولار ەدى دەپ وكسيدى. جانىم اشيدى-اق, بىراق قولدان كەلەر نە امال بار...
تاربيە. كوزبەن كورىپ قولمەن ۇستاپ بولمايتىن, بەلگىلى ءبىر جۇيە مەن قاعيداعا دا سىيمايتىن ۇعىم.
گرەك فيلوسوفى ەپيكتەت «كۇللى عاجايىپتىڭ ىشىندەگى ەڭ تاماشاسى جاقسى تاربيەلەنگەن ادام», دەپتى. ەندەشە بالانى قالاي تاربيەلەۋ كەرەك. كەيبىر عالىمدار بالانى انا قۇرساعىندا-اق تاربيەلەۋدى ءجون كورەدى. دۇرىس تا شىعار. سوندا بالا قۇرساقتا جاقسى تاربيە كورمەدى نەمەسە بالالىق شاعىندا دۇرىس تاربيە بەرەر ادام بولمادى دەپ قول سىلتەي سالۋىمىز كەرەك پە؟!
بالا ويناۋ كەرەك, كۇلۋ كەرەك, ساباق وقۋى كەرەك. ءبارى دە كەرەك. بىراق ءار نارسەدە شەكتىك دەگەن ۇعىم قولدانىلۋى كەرەك. بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ساباق وقۋ, ءۇي جۇمىسىنا كومەكتەسۋ كەرەك. ءبىر-ەكى ساعات كومپيۋتەر الدىندا وتىرسىن. تاڭەرتەڭگىلىك ۋاقىتتا سپورتپەن شۇعىلدانسىن. دوستارىمەن ارالاسسىن. بارىنە سىرتتاي قاداعالاۋ قاجەت.
مىنە, وسىلايشا كۇندەلىكتى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ءارتۇرلى جۇمىسپەن اينالىسقان بالانىڭ تاربيەسىز بولىپ ءوسۋى مۇمكىن ەمەس. «تاربيەسى جامانعا جاقسى ۇستازدان پايدا جوق», دەيدى سايف ساراي.
ادام بالاسىنا ءبىلىم ەمەس, ەڭ الدىمەن تاربيە كەرەك ەكەنىن «تاربيەسىز بەرگەن ءبىلىم قۇمعا سىڭگەن سۋمەن تەڭ», دەپ ءال-فارابي دە راستاعان. دەمەك, بۇل تۇرعىدا ۇستازدار قاۋىمىنا ارتىلار جۇك پەن اتقارىلار مىندەتتىڭ زور ەكەنىن باسا ايتقىمىز كەلەدى.
جاقسىكۇل سۇلەيمەنوۆا,
№21 جالپى ورتا
مەكتەبىنىڭ بەيىندى وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى
تۇركىستان
