وعان قوسا «اكەلەر مەن بالالار» ماسەلەسى دە, ەكى ۇرپاق اراسىنداعى تۇسىنبەۋشىلىك تە اينالىپ كەلىپ ادامزاتتىڭ الدىنان شىعا بەرەدى. ونلاين ءبىلىمنىڭ ادامدار اراسىندا تەز تارالماۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار: ينتەرنەتكە قوسىلۋ مۇمكىندىگىنىڭ جانە قازىرگى زامانعا ساي تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ بولماۋى, اقشانىڭ تاپشىلىعى, ينتەرنەت جىلدامدىعىنىڭ تومەن بولۋى, تاعى سول سياقتى كوپتەگەن ماسەلەلەر, وعان قوسا ماڭىزدى سەبەپ رەتىندە ادام بويىنداعى قۇندىلىقتاردىڭ ءومىر تالابىنا سايكەس كەلمەۋىن دە اتاپ وتۋگە بولادى.
ياعني بەلگىلى ءبىر تارتىپپەن ءومىر ءسۇرىپ, اقپارات پەن ءبىلىمدى الۋ جولدارى مەن تاسىلدەرىن بويىنا سىڭىرگەن ادامدار وڭايلىقپەن جاڭانى قابىلداي بەرمەيدى. قالاسا دا وعان تەز بەيىمدەلۋ, ءوز بويىندا جاڭا ادەتتى قالىپتاستىرۋ وڭاي ەمەس. وسىدان كەلىپ بيزنەس نەمەسە باسقا دا سالالاردى دامىتۋ بارىسىندا ادام الەۋەتىن, ونىڭ شاما-شارقىن ءبىلۋ, زەرتتەۋ, ورىندى قولدانۋ ماڭىزى العا شىققان.
قازىرگى تاڭدا بيزنەس قۇرىلىمداردا كەڭىنەن قولدانىلىپ جۇرگەن «ۇرپاقتار تەورياسىنىڭ» نەگىزىن قالاعان ۋيليام شتراۋس پەن نەيل حوۋۆ ۇرپاقتاردىڭ ەرەكشەلىگى مەن ايىرماشىلىعىن زەرتتەپ قانا قويماي, ءتۇرلى ۇرپاقتار ۇستاناتىن قۇندىلىقتاردىڭ وزگەشە بولاتىنى جانە ولاردى تۋدىراتىن سەبەپتەرگە, اتاپ ايتقاندا, ساياسي-الەۋمەتتىك جاعدايلارعا, قوعامنىڭ تەحنيكالىق دامۋ دەڭگەيىنە جانە سول زاماننىڭ ماڭىزدى وقيعالارىنا توقتالادى. ولاردىڭ 1991 جىلى «ۇرپاقتار» («Generations») اتتى كىتابى جارىق كورگەن.
بۇل كىتاپتا اقش تاريحى 1584 جىلدان باستاپ ءتۇرلى ۇرپاقتار ءومىربايانى رەتىندە سيپاتتالادى. ال 1997 جىلى شىققان ء«تورتىنشى وزگەرىس» («The Fourth Turning») كىتابىندا اتتارى اتالعان اۆتورلار ۇرپاقتار تەورياسىن جالعاستىرىپ, اقش تاريحىنداعى قايتالاناتىن مىنەز-ق ۇلىق مودەلدەرى تۋرالى جازادى.
اۆتورلار ءبىر ۇرپاققا شامامەن 20 جىل ارالىعىندا دۇنيەگە كەلگەن ادامداردى توپتاستىرادى, سوندا ءبىر ۇرپاقتى بەلگىلى ءبىر تاريحي كەزەڭدە ءومىر ءسۇرۋ, ورتاق كوزقاراس, مىنەز-ق ۇلىق, ۇقساس قىلىقتار ىسپەتتى فاكتورلار بىرىكتىرەدى.
تاريحتا ءار 20 جىل ارالىعىندا دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاقتىڭ وزىنە ءتان اتاۋى مەن ەركەشەلىكتەرى بار ەكەنى ايتىلادى.
1943-1963 جىلدار ارالىعىندا دۇنيەگە كەلگەن «بەبي-بۋم» ۇرپاعى.
1963-1983 جىلدار ارالىعى – «ح ۇرپاعى».
1983-2003 جىلدار ارالىعى – «Y ۇرپاعى».
2003 جىلدان كەيىن دۇنيەگە كەلگەندەر «Z ۇرپاعى», ولار تۋرالى بىرنارسە ايتۋ ءالى ەرتەرەك. ولار ءۇشىن باستى قۇندىلىقتار نە بولاتىنىن ناقتى ەشكىم ايتا المايدى, ويتكەنى قازىرگى كەزدە ۋاقىت تا, تەحنولوگيالار دا وتە جىلدام وزگەرىپ جاتىر.
ەگەر ادامنىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 80 جىل دەسەك, وندا ونىڭ ءومىرى 20 جىلدان تۇراتىن 4 كەزەڭگە بولىنەدى: بالالىق شاق, جاستىق شاق, ورتا بۋىن, كارىلىك. ءومىرىنىڭ ءار كەزەڭىندە ادام باسقا ۇرپاقتىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ارالاسىپ جاتادى, كەيبىرىنىڭ اراسىندا انىق الشاقتىق بولۋى دا, بولماۋى دا مۇمكىن.
«ۇرپاقتار تەورياسى» تەك اعىلشىن-امەريكالىق تاريحقا نەگىزدەلىپ جاسالسا دا, دۇنيە جۇزىندە تانىمال بولىپ وتىر. زەرتتەۋشىلەر الەم ەلدەرىندە ۇرپاقتاردىڭ ۇستاناتىن قۇندىلىقتارى بىردەي دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. دەگەنمەن بۇل تەوريانىڭ قارسىلاستارى دا بار. ولاردىڭ باس-
تى كەلىسپەۋشىلىگى بۇل تەوريا ادامدار تۋرالى جالپىلاما ايتادى, ياعني ولاردىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىگىن, تەمپەرامەنتىن, جەكە سەبەپتەرى مەن سەنىمدەرىن, الەۋمەتتىك باسىمدىلىقتى ەسكەرمەيدى دەپ ەسەپتەيدى.
ءتۇرلى پىكىرلەرگە قاراماستان, ءار ۇرپاقتىڭ كاسىبي دەڭگەيى جوعارى ماماندارىنىڭ تەك وزدەرىنە ءتان قۇندىلىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى بار ەكەنى ءسوزسىز, سولاردى ەسكەرە وتىرىپ جۇمىس جاعدايىن ۇيىمداستىرسا, ادامداردىڭ جۇمىس ونىمدىلىگى ارتىپ, پايدا مەن تابىسى جوعارى بولار ەدى, ال ەڭ باستىسى, ءوز جۇمىسىن قۋانىپ جانە بەرىلىپ ىستەيتىن ادامدار دا كوبىرەك بولار ەدى دەگەن وي كەلەدى.
باقىتگۇل سالىحوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ
كانديداتى
