«التىن جۇرەك» ۇلتتىق قوعامدىق سىيلىعى كەزەكتى يەلەرىن تاپتى
ادام جانىنا جىلىلىق سىيلاپ, جاقسىلىق جاساۋعا اسىعىپ تۇراتىن ادامدار بولادى. پەيىلى كەڭ مۇنداي جاندار بايلىعى اسىپ-تاسىپ بارا جاتقاندىقتان جومارتتىق جاسامايدى. ولاردى ءاردايىم ساۋاپتى ىستەرگە يتەرمەلەيتىن ءجايت – التىن جۇرەگى. بەيسەنبى كۇنى قازاقستانداعى اتىمتاي-جومارتتاردى ماراپاتتايتىن قايىرىمدىلىق سالاسىنداعى بىردەن-ءبىر سىيلىق – «التىن جۇرەك» سىيلىعى كەزەكتى يەلەرىن تاپتى.
ءوز ەلىمىزدەگى مەتسەناتتارعا بەرىلەتىن بۇل ماراپات بيىل 5 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. ءبىر ەرەكشەلىگى, اتالمىش سىيلىقتىڭ سالتاناتتى كەشى ءداستۇرلى تۇردە 27 قازان كۇنى وتكىزىلەدى. ايتقانداي, بيىل ۇيىمداستىرۋشىلار العاشقى مەرەيتويلارىنا ارناپ «قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» دەيتىن تاعى ءبىر اتاۋلى سىيلىقتى تاعايىنداعان. سوندىقتان دا سالتاناتتى كەشكە تۇركيا, يوردانيا جانە گەرمانيا ازاماتتارى دا قاتىستى.
مىنا قىزىقتى قاراڭىز, جاقسىلىق جاساپ, مەتسەنات دەيتىن مارتەبەگە يە بولۋ ءۇشىن اقشالى بولۋدىڭ دا قاجەتى جوق سياقتى. وسى سىيلىققا ۇمىتكەرلەر اراسىندا اق جۇرەگىمەن-اق اينالاسىنا شاراپاتىن تيگىزىپ ءجۇرگەن جاندار بار ەكەن. ماسەلەن, «جىلدىڭ قايىرىمدى ادامى» اتاعىنا يە بولعان قاليشا تۇرىسبەكوۆا 1959 جىلدان بەرى ۇزبەي دونورلىقپەن اينالىسىپ, جالپى ەسەپپەن 152 رەت قان تاپسىرعان. ونىڭ قانى تالاي ادامداردى اجالدان اراشالاپ, ءومىرىن ۇزارتقان. سوندىقتان دونوردى ماراپاتتاۋ – لايىق باعا بولدى.
ارامىزدا وزگەنىڭ بالاسىنا ءوز بالاسىنداي جانى اشىپ, بارىن ءبولىپ بەرەتىن ادامدار دا بار. «التىن ءجۇرەكتىڭ» «جەتىم بالالارعا كورسەتكەن قامقورلىعى ءۇشىن» اتاۋلى سىيلىعىنا ۇسىنىلعان جاندار اراسىنان ناتاليا سمىكوۆانىڭ جولى بولدى. ول – سەمەي قالاسىنداعى و.ءسۇلەيمەنوۆ اتىنداعى «جەتىمدەر مەن ءمۇگەدەكتەر ورتالىعى» مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى. ناتاليا حانىم 1996 جىلى ينتەرناتتار مەن بالالار ۇيلەرىنەن شىعىپ, دالادا قالعان تۇلەكتەرگە ارناپ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋ ورتالىعىن اشقان. سودان بەرى سەمەي, اياگوز, شار قالالارى مەن كوكپەكتى, ءۇرجار اۋدانىنىڭ ناۋالى اۋىلدارىنداعى بالالار ۇيلەرىنىڭ 400-دەن استام ءتۇلەگىن ومىرگە بەيىمدەگەن. قازىر ونىڭ الەۋمەتتىك ۇيىندە 62 جەتىم, مۇگەدەك بالا تۇرىپ جاتسا, 244 تۇلەكتى باقىلاۋعا الىپ وتىرعان جايى بار.
ال ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن «ستاندارت تسەمەنت» جشس ماراپاتتالدى. بۇل كومپانيا ءوز قاراجاتىنا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى سايرام اۋدانى تاسكەسكەن اۋىلىندا 240 ورىندىق جاڭا ۇلگىدەگى مەكتەپ سالىپ, بالالار يگىلىگىنە بەرگەن. جوبا سوماسى 214 190 839 تەڭگەنى قۇراعان. بۇل كۇندەرى دە بۇل كومپانيا مەكتەپكە قاجەتتى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ وتىرادى ەكەن.
مۇگەدەك جاندارعا قارايلاسقانى ءۇشىن «مەري كەي (قازاقستان)» جشس «التىن جۇرەك» يەگەرى اتاندى. كوسمەتيكالىق ونىمدەر ساتۋمەن اينالىساتىن اتالمىش كومپانيا دا بىرقاتار قايىرىمدىلىق شارالارىن جۇزەگە اسىرعان.
سپورتتى دامىتۋ دا وزەكتىلىگىن ەش جويماق ەمەس. «نۇر دالا» جشس قۇرىلتايشىسى ەسەي وركەن دەگەن ازامات 32 ميلليون تەڭگە بولاتىن ءوز قاراجاتىنا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ماشات اۋىلىندا ەڭ ءىرى سپورت كەشەنىن سالىپ, كوپتىڭ يگىلىگىنە بەرگەن. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا 1 ميلليون تەڭگە قوسسا, ماشات اۋىلىنداعى مەشىتتى ءجوندەتۋگە 1,5 ميلليون تەڭگە بولگەن. سونىمەن ەسەي وركەن دە «سپورتتى دامىتىپ, قولداعانى ءۇشىن» «التىن ءجۇرەك» سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتاندى.
ارداگەرلەردى ارداقتاعان جاندار دا سىيلىقتان قالىس قالعان جوق. «جاقىپ» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى جۇماباي جاقىپ سوڭعى جىلدارى ۇلى وتان سوعىسى مەن ەڭبەك ارداگەرلەرىنە ايتارلىقتاي كومەكتەسىپ كەلە جاتقانى ايتىلىپ, جانى ىزگى جۇماباي دا ابىرويعا بولەندى.
«جىل مەتسەناتى» اتاعى استاناداعى «ENRC Kazakhstan» جشس-عا بەرىلدى. ۇستىمىزدەگى جىلى بۇل كومپانيا باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەندەرگە 50 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي كومەك كورسەتكەن. بيىل دا وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەرگە, سۇلتانوۆ اتىنداعى وبلىستىق اۋرۋحاناعا 311 ميلليون تەڭگە بولگەن. ارداگەرلەر مەن مادەنيەت سالاسىنا دا قارايلاسىپ كەلەدى.
جاقسى ىسكە جارشى بولىپ, كوپتى جومارتتىق جاساۋعا ۇندەپ جۇرگەندەر اراسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا بار ەكەن. «التىن جۇرەكتىڭ» اقپاراتتىق قولداۋشى اتاۋلى سىيلىعىنا «قازاقستان» تەلەارناسىنداعى «جان جىلۋى» باعدارلاماسى يە بولدى. بۇل باعدارلامانىڭ جەتىمدەردى جەبەپ, كومەككە مۇقتاجدارعا قولداۋ كورسەتىپ, اۋىر ناۋقاسقا شالدىققان بۇلدىرشىندەرگە قاراجات جيناپ كەلە جاتقانىنان كورەرمەندەر دە حاباردار بولسا كەرەك.
«جىل ۇيىمى» نوميناتسياسى بويىنشا «التىن قىران» كومپانيالار توبى ماراپاتتالدى. بۇل كومپانيا قازاق ءتىلىن قولداۋ ءۇشىن «ديسنەي» شىعارعان «تاچكي-2» ءمۋلتفيلمىن دۋبلياجداۋ ىسىنە, رەسۋرستىق, كادرلىق جانە قارجىلاي كومەك كورسەتكەن.
اينالاسىنداعى جانداردىڭ مۇڭى مەن مۇقتاجىنا بەي-جاي قاراي المايتىندار بولسا, بۇل ىستەن مادەنيەت سالاسىنىڭ وكىلدەرى دە قالىس قالماق ەمەس. «ونەر مەن قايىرىمدىلىق» سىيلىعى ەسترادا ءانشىسى ايجان نۇرماعامبەتوۆاعا بەرىلدى. بۇل سىيلىقتان ۇمىتكەرلەر قاتارىندا انشىلەر ەرلان كوكەەۆ پەن مايرا ءىلياسوۆالاردىڭ بولعانىن ايتا كەتەلىك.
سالتاناتتى كەشتىڭ ستسەناريىن ازداپ باسقا ارناعا بۇرعان ءسات گەرمانيادان الىپ-ۇشىپ جەتكەن ۆيلفريد شتايننىڭ ساحناعا كوتەرىلۋى بولدى. ول قازاقستاننىڭ وركەندەۋىنە قوسقان سىيلىعى ءۇشىن ماراپاتتالدى. بۇل سىيلىققا ءتۇركيانىڭ نەيروحيرۋرگيا پروفەسسورى مەمەت وزەك پەن يوردانيا ازاماتى ادەل شاديد تە ۇسىنىلعان بولاتىن.
وسىدان 10 جىل بۇرىن پروفەسسور ۆيلفريد قازاقستانعا قۇرىلىس سالاسىنداعى كاسىپكەر رەتىندە كەلگەن. سودان بەرى گەرمانيا ازاماتى تالاي يگى ىسكە ورتاقتاسىپ, پروفەسسور نۇرلان باتپەنوۆ باسقاراتىن تراۆماتولوگيا جانە ورتوپەديا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا ءارتۇرلى دياگنوستيكالىق قۇرال-جابدىقتاردى سىيعا تارتىپ, قازاقستاندىق ورتوپەد دارىگەرلەردىڭ گەرمانيادا ءوتكەن سەمينارلارى مەن كونگرەستەرىنە قاتىسۋىن قارجىلاندىرىپ وتىرعان. 50-گە تارتا ايەل ادامدار مەن جاس بالالاردىڭ ءوز ەلىندە ەمدەلۋ اقىسىن تولەپ كەلگەن. سوڭعى مىسال, 13 جاسار ديانا الپەشتىڭ نەمىس كلينيكالارىنا تولەۋى ءتيىس قاراجاتتىڭ قوماقتى بولىگىن شتاين ءوز موينىنا الىپتى.
كوپشىلىكتىڭ الدىنا شىعا بەرمەيتىن نەمىس پروفەسسورى ساحنادا تولقىپ سويلەپ, «التىن جۇرەك» سىيلىعىنىڭ ءوز ومىرىندە ماڭىزى بولاتىندىعىن جانە بۇل ماراپاتتى كوزى ءتىرى, 90 جاستان اسقان اناسىنا ارنايتىندىعىن جەتكىزدى.
قالاي دەسەك تە, اينالاسىنا شاپاعاتىن شاشۋ ارقىلى باقىتقا كەنەلىپ, ابىرويعا بولەنىپ جۇرگەن جانداردىڭ وسىناۋ تىرلىگى كوپكە ۇلگى. ال «التىن جۇرەك» ۇلتتىق قوعامدىق سىيلىعى جۇلدە تاراتۋمەن شەكتەلگەن جوق. ءاربىر اتاۋلى سىيلىق يەسى ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ايتۋلى ونەر يەلەرى ساحنادان ءان, بي, كۇيدەن شاشۋ شاشىپ, بەكزات مۋزىكاعا بولەدى.
ايناش ەسالي.
الماتى.
–––––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەنوۆ.
