اڭىزدىڭ اقيقاتقا اينالعانى, اقيقاتتىڭ الدىنا بەتپە-بەت كەلگەنىڭنىڭ كۋاسى بولاسىڭ. وزگە ايتسا كۇمان قالىپتاسار, ءوزىڭ كورسەڭ كۇماننان تازارار شاعىڭ وسى. مەن سياقتى قارا تابان پەندە مىنانداي قاسيەتتى جەردى باسۋعا لايىق پا, – دەپ ويلايسىڭ. ەكى ءۇن, ەكى وي ءبىر-بىرىمەن ىشتەي باسەكەلەسىپ, تورعا تۇسىرەردەي تورۋىلدايدى دا تۇرادى.
ءبىرى – قىرىن قاراپ تاكاپپارلىق تانىتسا, ءبىرى – اڭسارى اۋىپ وزىنە شاقىرىپ قولدايتىنداي. ءبىرى – سەنىم مەن كۇش-قايرات بەرسە, ءبىرى – كۇش-جىگەرىڭدى قۇم ەتىپ, قۇر سۇلدەرىڭدى قالدىرىپ, بولمىسىڭنان كىنا تابۋعا قۇمارتاتىنداي. وسى ەكىۇداي سەزىممەن الپارىسقان جۇمىرباستى پەندەنىڭ قاسيەتتى ماديناعا تابانى العاش تيگەندە جاڭاعى سۇڭقىلداپ كەۋدەڭدى باسىپ, جانالقىمعا العان ءۇن ءبىرجولا وشەدى. كىرشىكسىز جانىڭا يەلىك ەتكەن پاك سەزىم ءتانىڭدى ءوزى بيلەپ, كۇش-قۋات سىيلايدى.
ء«ال-ءماسجيد ءان-ءناباۋي» – مۇحاممەد س.ع.س مەشىتى. عاجاپ!!! مەشىتتىڭ كەڭدىگى, بيىكتىگى, جانىڭدى تەبىرەنتەر قۇران اياتتارى قانداي كوركەم. سۇيىكتى پايعامبارىمىزدىڭ ءجۇزىن كورگەن ساحابالارى مەن ءوز ءداۋىرىنىڭ ادامدارى قانداي باقىتتى ەدى. ال بىزدەرگە پايعامبارىمىزدىڭ قابىرىنە قاراپ تۇرىپ, ء«اسسالامۋ الايكا يا راسۋلاللاھ» دەپ سالەم بەرۋ باقىتى عانا بۇيىرىپتى. «ۋا, اللا! وعان جانناتتاعى بيىك ورىن جانە جوعارعى مارتەبە بەر دە, ءوزىڭ ۋادە ەتكەن ماقتالىنعان ماقامعا جەتكىز. ۋا, اللا! ونىڭ ۇمبەتى ءۇشىن وعان ساۋاپتىڭ ەڭ ابزالىن جاز» دەپ دۇعا ەتىپ, وڭ جاعىنا جىلجىپ, قاسىندا جاتقان جان-جولداسى, ەكىنشى قابىردەگى ءابۋ باكىرگە: ء«اس-ءسالامۋ الايكا يا ءابا باكر» دەپ, تاعى وڭعا جىلجىپ, حازىرەتى ومارعا: ء«اس-ءسالامۋ الايكا يا ومار» دەپ سالەم بەرەسىڭ... بۇل – مۋستاحاب (ياعني ۇنامدى ءارى اللاعا جاقىنداتاتىن امال).
باقيع – قابىرستان. بۇل جەردە ساحابالار جەرلەنگەن, سولاردىڭ اراسىندا ايگىلى ساحابا, ءۇشىنشى حاليفا وسمان دا (اللا وعان رازى بولسىن) وسى جەردە جەرلەنگەن ەكەن. سونداي-اق ارداقتى اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) جۇبايلارى مەن قىزدارى دا وسى قابىرستاندا جاتىر.
ۋحۋد تاۋى. ۋحۋد شايقاسىندا كوز جۇمعان ساحابالاردىڭ قابىرى. ادام بالاسى قابىردى كورگەندە جانى قۇلازىپ, كوڭىلى بوسار. ءوزىنىڭ دە ءتۇبى وسى قاتاردان كەلىپ ورىن الارىن تۇسىنەر.
پايعامبارىمىز س.ع.س بۇل جەرگە كەلگەندە: ء«اس-ءسالامۋ الەيكۋم ءاھلاد-ءدياري ءمينال-ءمۋمينينا ءۋال-مۋسليمينا, ءۋا ءيننا ءينشا اللاھۋ بيكۋم لاحيكۋن, ءۋا ءيارحامۋللاھۋل مۋستاقديمينا ءميننا ءۋال-ءمۋتاحيرين. ءاس-ءالۋللاھا ءلانا ءۋا لاكۋمۋل-ءافياھ» ماعىناسى: ء«اسسالامۋ الايكۋم ۋا, بۇل قورىمدا جاتقان مۇمىندەر مەن مۇسىلماندار! اللا قالاسا ءبىز دە ء(بىر كۇنى) سىزدەرگە قوسىلامىز. بىزدەن بۇرىن وتكەندەردى دە, بىزدەن كەيىن وتەتىندەردى دە اللا راقىم ەتسىن. اللادان وزىمىزگە دە, سىزدەرگە دە جارىلقاۋ سۇرايمىز» دەپ دۇعا جاساعاندى ۇيرەتكەن ەكەن.
«قۇبا» مەشىتى. – يسلامداعى ەڭ العاش سالىنعان مەشىت. بۇل مەشىتتىڭ قۇرىلىسىنا اللا ەلشىسىنىڭ س.ع.س. ءوزى اتسالىسىپ, ىرگەتاسىن قالاپ, كىرپىشتەرىن تاسىعان. اللا تاعالا قاسيەتتى قۇراننىڭ «تاۋبە» سۇرەسىندە ء«ات-تاقۋا» مەشىتى دەپ اتاعان. پايعامبار س.ع.س قۇبا مەشىتىن زيارات ەتىپ, ەكى راكاعات ناماز وقىعان ەكەن. سول ءداستۇر كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ جاتىر.
پايعامبارىمىز مۇحاممەد س.ع.س -نىڭ ءوز قولىمەن وتىرعىزعان قۇرما اعاشتارى بۇل كۇندە تەڭدەسسىز, ۇلكەن باقشاعا اينالىپتى. ءوز قولىمەن ەككەن ء«ادجۋا» قۇرماسى. ەشبىر قۇرما جىلىنا ەكى رەت ءونىم بەرمەيدى, ال پايعامبارىمىز س.ع.س-نىڭ بەرەكە تىلەگەن قالاسىندا وسكەن ءادجۋا قۇرماسى جىلىنا ەكى رەت ءونىم بەرەدى. پالما اعاشتارى سياقتى كوككە ۇمتىلعان قۇرما اعاشتارىن الاقانىممەن سيپادىم. قۇرما اعاشىنىڭ ءونىم بەرىپ تۇرعانىن العاش كورۋىم. باسقا قۇرمالاردان ءتۇسى دە, ءدامى دە, كولەمى دە وزگەشە. دۇعا وقىپ, قۇرمانى اۋزىما سالدىم. جۇرەگىم ەلجىرەپ, قۇرما اعاشىنا ارقامدى تىرەپ, اسپانعا قارادىم. اللانىڭ مەيىرىمى قانداي شەكسىز!
كولىك اتاۋلى جاياۋ جولاۋشىعا جول بەرۋمەن كۇن وتكىزەدى ەكەن. نامازعا بارا جاتقاننىڭ ءبارى كوشەدە قالاي جۇرسە دە ءوز ەركى. قۇس ەكەش قۇس تا ادامنان قورقىپ, ۇركەكتەمەيدى. كوكتە سامعاپ, كومىلىپ كەتۋدى قالامايدى, ادامداردىڭ بويىمەن بويلاپ ۇشىپ, قوسىلا جۇگىرىپ, نامازعا اسىققانداي داعدىلانىپ العان. ەركەلەپ ۇشىپ, ەركەلەپ قونادى. ەنتەلەپ كەلىپ, اينالشىقتاپ جەم سۇراپ, قيىلىپ تۇراتىن قۇستارعا ۇقسامايدى. كوزىن ساتىپ جاۋدىرەپ قاراپ تۇرمايدى. سويتسەم, ولارعا مادينالىقتار ءتىپتى جەمىنە دەيىن شاشىپ كەتەدى ەكەن. ەرتەگىلەر الەمىنىڭ ەسىگى اشىلعانداي كۇيدە تۇرمىن. نەتكەن سابىر...
مەدينە عاجاپ شاھار. مەدينە حالقى دا قانداي مەيىرىمدى. پايعامبارىمىز س.ع.س. قابىرىنىڭ جانىنا كەلىپ سالەمدەسىپ, قۇبىلاعا قاراپ ناماز وقىپ اتتاندىق. قوشتاساردا كوڭىلىم بوسادى, بۇل شاھار پايعامبارىمىز س.ع.س.-نىڭ قونىس اۋدارعان, عۇمىر كەشىپ, قيامەتكە دەيىنگى ماڭگىلىك ورنىن تاپقان كيەلى جەرى.
حاج مابرۋر. مۇسىلماننىڭ قاجىلىق راسىمدەرىن اسا ۇقىپتىلىقپەن, كۇنا-كەمشىلىكتەرگە بوي الدىرماي ورىنداۋى. حاج مابرۋر – جالعاندىقتان اۋلاق شىنايى قاجىلىق. بۇل اللا قابىل ەتەر قاجىلىق.
يحرامعا كىرگەن ادام ميقاتتان باستاپ مەككەگە جەتىپ, قاسيەتتى قاعبانى كورگەنگە دەيىن ءتالبيا ايتا باستايدى: «ۋا, اللا! مىنە مەن سەنىڭ الدىڭدامىن. مىنە مەن سەنىڭ قۇزىرىڭدامىن» دەگەن سايىن قۋانىشپەن قوسا قورقىنىشتىڭ دا بولاتىنى راس. ويتكەنى اللانىڭ الدىنا كەلە جاتقان جۇمىرباستى پەندەنىڭ تاعدىرىندا وسى ۋاقىت ارالىعىندا نە بولىپ, نە قويمادى. مىناۋ جالعاننىڭ قاربالاسىندا ءجۇرىپ بىرەۋدى قۋانتساق, بىرەۋدى رەنجىتكەن بولارمىز. ويلانعان سايىن كەمشىلىگىڭ ەسەيە تۇسەدى. كوزگە –جاس, كوكىرەككە – شەر تولادى. جۇرەك ءبىزدىڭ كەۋدەدە ءلۇپىل قاققانمەن كىلتى – قۇپيادا. سوندىقتان بولسا كەرەك قۇلشىلىق ەتكەن كوركەمسوز اعىلىپ-توگىلە بەرەدى. ء«وزىمدى – ءوزىم بىلەمىن, وزىمە-ءوزىم يەلىك ەتىپ كەلەمىن» دەگەن وگەي وي وقشاۋلانىپ, ءبىرجولا ءسونىپ تىنادى. قاۋقارسىز حالدەن ءوزىڭدى «اللاعا تاپسىردىم!» دەگەندە, قۇستىڭ قاۋىرسىنىنداي جەڭىلدەپ, كەۋدەڭە قۋانىش ورناعانىن, سول قۋانىش جانارىڭا جاس ۇيالاتىپ, جۇرەگىڭدى نۇرعا تولتىرىپ, مەيىرىمگە ورانعانداي بولاسىڭ.
مەككە قالاسى. مەككە مەدينە قالاسىنان 400 شاقىرىم قاشىقتىقتا.
ء«ماسجيد ءال-حارام» مەككەدەگى قاعبا ورنالاسقان ايگىلى مەشىت. پايعامبار س.ع.س. ء«ۇش مەشىتتەن باسقاعا ارنايى اتتانۋعا بولمايدى», – دەگەن ەكەن. ولار: 1. ءماسجيد ءال-حارام, 2. ءال-ءماسجيد ءان-ءناباۋي, 3. ءماسجيد ءال-اقسا.
ءماسجيد ءال-حارامعا وڭ اياعىڭمەن كىرىپ, دۇعا وقيسىڭ. قاسيەتتى قاعبانى كورگەن ساتتە ءتالبيا ايتۋ توقتاتىلادى.
قاسيەتتى قاعبا!!! اللاعا قۇلشىلىق ەتىپ, ادام ع.س. العاش قابىرعاسىن قالاپ تۇرعىزعان قاسيەتتى ورىن. تورتكۇل دۇنيەنىڭ بۇرىشىنان اعىلعان حالىق تولاستاماي عيبادات جاساعان. ۋاقىت وتە كەلە قاعبانى بيىكتەتىپ, قابىرعاسىن كوتەرۋ ءىبراھيم ع.س. مەن ۇلى ىسماعۇل ع.س-عا بۇيىرعان. ءىبراھيم ع.س-نىڭ تابانىنىڭ ءىزى قالعان جەر – «ماقام ءىبراھيم» دەپ اتالادى. ماقام ءىبراھيمنىڭ ارتىندا تۇرىپ ەكى راكاعات تاۋاپ نامازىن وقۋ – سۇننەت. قاعباعا قاراعان سايىن ادامنىڭ كوزى نۇرلانادى, – دەيدى. كوزىڭدى قاعبادان المايسىڭ. ءومىرى كورمەگەن قاعبانى العاش كورىپ, قۇشتارلانىپ: «جەتە الار ما ەكەنمىن, الاقانىمدى تيگىزە الارمىن با» دەپ ىنتىعا العا قاراي جىلجي تۇسەسىڭ.
«يەمەن بۇرىشى», «قارا تاس», «حيجر دۋالى», «ماقام ءىبراھيم». قاراعان سايىن قاراعىڭ كەلە بەرەدى. قوبالجىپ قارايسىڭ, قوبالجىپ تۇرىپ شاتتانىپ قارايسىڭ, شاتتانىپ تۇرىپ, جىلاپ تىناسىڭ. اللا مەيىرىمىنىڭ شەكسىزدىگى – اقيقاتپەن جۇزدەستىرىپ تۇرعاندىعىندا. العاش رەت قاعبا الدىندا تۇرىپ, وسى ءساتتىڭ سوڭعى كەزدەسۋ ەمەستىگىنە ءۇمىت ارتاسىڭ. قول سوزعان ارمانىڭا جاقىن كەلگەندەي قاسيەتتى قاعباعا جەتسەم, ماڭدايىمدى تيگىزىپ, قۇلشىلىعىمدى جاساسام دەگەن ارمان تۇر كوڭىلدە. قاسيەتتى قاعبانىڭ ماڭىندا قاراقۇرىم حالىقتىڭ اراسىنا تەڭىزدەي تولقىعان قوزعالىس سەڭگە ۇرعانداي سەندەلتىپ قاي جاققا اپارىپ تاستايتىنىن بىلمەيسىڭ. ءبارى ءاپ-ساتتە, قاۋىپ پەن قاتەر, باقىت پەن شاتتىق قاتار كۇتىپ تۇرعانداي. قاسيەتتى قاعباعا جاقىنداپ, قارا تاس تۇرعان تۇسقا كەلگەندە: ء«بيسميللاھ, اللاھۋ اكبار» دەپ تاۋاپتى باستادىق. «اللا اتىمەن, اللا- ۇلى! ءيا, اللا! مەن ساعان يمان كەلتىردىم, كىتابىڭا سەندىم. ۋادەڭە ناندىم, پايعامبارىمنىڭ س.ع.س. سۇننەت جولىن ۇستاندىم» دەيسىڭ كۇبىرلەپ.
قاعبانى جەتى رەت اينالعان سايىن, ءار اينالىمدا ارنايى دۇعالار وقىلادى. ماعىناسى مۇنداي ءدال, مۇنداي كوركەم, مۇنداي اقيقات, مۇنداي تەرەڭ جالبارىنۋ, كوركەمدىكپەن ديدارلاسۋ باقىتى – قاعبانى اينالىپ وتكەن سايىن قۋاتتى قۇدىرەت سەزىمى ءوز باعىتىنا العانداي كۇيگە كەنەلەسىڭ. قۇلشىلىق ەتۋ ساپارىندا ادام بالاسى ەڭ بيىك دارەجەدەگى كوركەمدىك جولىن كورەدى. مەن وسىعان كۋا بولدىم.
سافا-مارۋا توبەسى. سافا مەن ءمارۋا تاۋىنىڭ اراسىنا الما-كەزەك جۇگىرىپ, ءبىر تامشى سۋعا زار بولعان اجار انا تاريحى ەسكە تۇسەدى. (اجار – ىسماعۇل ع.س. اناسى) ازاپتان – باقىتقا, باقىتتان –ماڭگىلىككە مۇرا بولار جول سالىپتى. قاسيەتتى قاعبانى جەتى رەت تاۋاپ جاساساڭ سافا مەن مارۋاعا دا جەتى رەت ساعي جاسايسىڭ. «راسىندا سافا مەن مارۋا – اللانىڭ بەلگىلەرىنەن...» (باقارا, 158) قۇم كەشىپ, سار دالادان سۋ ىزدەپ, قاڭسىعان ىستىقتان ءزام-ءزام بۇيىرتقان جاراتقاننىڭ جارىلقاعان ءساتى. اڭىز ەمەس – اقيقات!
ساعي جاساعان سايىن قاعباعا قاراپ, ەكى قولىمىزدى جايىپ, اللاعا ماداق ايتتىق, دۇعا وقىدىق. مارجانداي جارقىراعان ءزام-ءزام... اجار-انامەن كەزدەسكەندەي, رۋحىمەن سىرلاسقانداي, ءوز قولىنان ءزام-ءزام سۋىن ىشكەندەي باقىتقا كەنەلدىك.
مينا. پايعامبارلار مەن ۇلى انالاردىڭ تابانى توزعان كيەلى ولكە. پايعامبارلار قيانات كورگەندە, جاپا شەككەندە, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعاندا جاندارىنان تابىلعان تەگى – اسىل, جانى – جومارت ادامزات انالارى وسىندا قۇلشىلىق ەتتى. ولار دا جارىن اڭسادى, بەيبىت كۇندى ارماندادى, جالعىزىن كۇتتى, ساعىنىشىمەن قاۋىشتى, توزدى, ەڭسەسى ەزىلدى, سۇرىنە جىعىلدى, قابىنا قايتا تۇردى, قايتا جىعىلدى. جەر تىرەپ وتىرىپ جالبارىندى, يەگى جاسقا شىلانىپ, قۇسا بولدى. جەڭىلىپ ءجۇرىپ, تالاي جەڭىسكە دە جەتتى. جەڭىسكە جەتكەنىمەن جەڭىلگەن كۇنىن ۇمىتپاعان تاقۋا, ساليقالى قۇلدار. قايران, كەمەڭگەر انالار. توزعان ءوڭىرىڭ شۇرق-شۇرق تەسىلىپ, كەرۋەن بويىمەن كوش ءىزىن تۇزەپ بارا جاتتىڭ-اۋ! كوز ۇشىمدا بايلانىپ قالعان تاۋلاردان وزدەرىڭنىڭ بەينەڭدى كورگىم كەلەدى, ەلەستەتىپ سۋرەت سالعان بولامىن. ۇيىعان جاس, شەر تولقىتىپ سەندەردىڭ ساف بەينەلەرىڭدى ساناما سالىپ جاتقانداي. ەكى اپپاق كوگەرشىن ادەيى كەلگەندەي الدىما قوناقتاپ وتىرىپ الدى دا ەتەگىمەن ءبىرىن-ءبىرى قاعىپ قالىپ, قوسىلا كوككە كوتەرىلدى.... مەنىڭ سان مىڭعا بولىنگەن كوڭىلىمدى اۋلادى ما ەكەن, الدە الدارقاتتى, الدە قۋانتتى ما... ايتەۋىر ماناعى كوڭىل كوكجيەگىنە ۇيالاعان بەينەلەردەن اداسىپ قالدىم. وكىنبەدىم... اپپاق كوگەرشىن باسقا كوگەرشىندەرگە مۇلدە ۇقسامايدى. ەكەۋى اقىلداسىپ الىپ ماعان ادەيى كەلىپ جەتكەندەي كورىندى.
ماڭايىما ۇزاق قارادىم, كوزىم تالدى, شارشاپ تۇرمىن. ىستىق پەن ۇيىتقىپ سوققان جەل وتىندە قۋىرىلىپ تا قالاتىندايسىڭ. ۇلى انالار سالعان ۇلگىگە ءۇڭىلىپ تۇرىپ, شىدامعا شىڭدالعان سالتاناتتى سابىردى اڭعاراسىڭ. بۇل جەر – سابىرى سالتانات قۇرعان, شىدامى شىڭدى باعىندىرعان ۇلى ايەلدەردىڭ مەكەنى. قىرىق جىل بويى ادام ع.س-نان اداسىپ قالىپ, سىڭارىن ىزدەپ دۇنيەنى كەزگەن حاۋا-انانىڭ ءىزى جاتىر قۇمعا سىڭگەن, اجار – انا ء(ىبراھيم ع.س-نىڭ جارى, ىسماعۇل ع.س-نىڭ اناسى) سۇيىكتى پايعامبارىمىز مۇحاممەد س.ع.س-نىڭ جارى – حازىرەتى حاديشا, سۇيىكتى جارى – حازىرەتى ايشا, سۇيىكتى قىزى – فاتيما. قانشا عاسىر ءوتتى... توپىراق توزدى, تاۋ-تاسقا, تاس-قۇمعا, قۇم-سۋعا, سۋ-شولگە اينالدى. اسقاق رۋح, جانكەشتى تاعدىر مۇجىلمەي, مۇقالماي ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ جاتىر. سوندىرمەك بولىپ, وشكەنىن قالاعاندا, جوعالتپاق بولىپ, ىزدەرىن كومگەندە دە ەشبىرىنىڭ بيلىگىنە باعىنباعان. اللانىڭ بيلىگىنەن باسقاعا مويىماعان سۇلۋ تاعدىر – ادامزات تاريحىنا امانات قالىپتى. بارعان سايىن اقيقاتقا اينالىپ, مەيىرىم ۇستەمدىك قۇرعان, كۇش-قۋات بىرىكتىرىپ, باس يدىرگەن كيەلى ولكە وسىلاي ماڭعاز قالپى مۇلگيدى. شىندىقتىڭ ايعاعى قول بۇلعايدى.
انالاردىڭ رۋحىنا باس ءيىپ ۇزاق تۇردىم. انالاردىڭ, قىزداردىڭ الدىندا ءوزىمدى قارىزدار سانادىم. ايەل – جۇمباق جاراتىلىس. ۇرپاق ءۇشىن كوزسىز قۇرباندىق بولا الاتىن قايسارلىق ايەلگە عانا ءتان. شىدامى شەر تولقىتقان, ەرىن پاتشاسىنداي ءتاۋ ەتىپ, ءوزىن قۇلاق كەستى كۇڭ ەتىپ, دوسقا قۋات بەرەتىن, دۇشپانعا كەشىرىم جاسايتىن – جومارتتىق انانىڭ عانا جۇرەگىندە. ول – جەر بەتىندەگى قيانات اتاۋلىنى مەيىرىم جەڭىسىنە اينالدىرعان قۇلشىلىق ەتۋشى. كۇڭ بولىپ, تابانىن تاس ءتىلىپ ءجۇرىپ, پايعامبارعا دا, پاتشاعا دا جار بولدى. پايعامبارلار مەن پاتشالاردىڭ اناسى. ول كوركەم جاراتىلىس!!! سۇيىسپەنشىلىكپەن باسىن ءيىپ, قولىن قۋسىرىپ, تىزەسىن بۇگىپ, جانارىن جاسىرىپ, سۇلۋلىعىن بۇركەپ, جاراتۋشىسىنا سىبىرمەن عانا قۇلشىلىق ەتتى. ءوزىم دەپ, وزەۋرەۋ ونىڭ تابيعاتىنا جات ەدى, ول «ۇرپاعىممەن ماراپاتتالدىم» دەپ ۇقتى. ول – انالاردىڭ اماناتى بولاتىن قىزدى اكەلدى دۇنيەگە, ول – يمانىنا كۇمان كەلتىرمەيتىن, وتباسىن, وتانىن قورعايتىن ۇل اكەلدى دۇنيەگە. ول وسىلاي ۇرپاقتى كورىكتەندىردى, جاراتۋشىسىنا مويىنسۇنىپ, كۇللى جاراتىلىستى ايالاي الاتىن جىلى الاقاندى جاراتۋشىسى دا وسىعان تەلىدى. انا دەپ ايدار تاعىلدى. ونىڭ مەيىرىمىندە بولعاننىڭ اللا مەيىرىمىندە بولاتىندىعى «قۇران-كارىمدە» ايتىلدى.
ارافات. ارافاتتا تۇرۋ – قاجىلىقتىڭ نەگىزگى پارىزى. پايعامبار س.ع.س. «قاجىلىق دەگەنىمىز – ارافات», – دەگەن. ء(ابۋ داۋد, ءات-تيرميزي).
ارافا كۇنى – كۇندەردىڭ ەڭ ابزالى. بۇل كۇنى قاجىلار ارافاتتا جينالىپ, كۇن باتقانعا دەيىن اللادان كەشىرىم, مەيىرىم, راقىم جانە باسقا دا قالاعان نارسەلەرىن سۇرايدى. اللاعا سانسىز ماداقتار, ونىڭ ەلشىسى مۇحاممەدكە س.ع.س. سالاۋاتتار ايتىلادى. ايشا انامىز ريۋايات ەتكەن حاديستە پايعامبار س.ع.س: «اللا باسقا كۇندەرى توزاق وتىنان ءدال ارافا كۇنىندەگىدەي كوپ ادامدى قۇتقارمايدى.» – دەگەن (مۋسليم).
مۋزداليفا. مۋزداليفا جازىعى. ۇلتاراقتاي جەردىڭ ءوزى ولجا بولعان – مۋزداليفا.
ادام ع.س. جەر – دەگەن تۇسىنىكسىز الەمگە تاعدىرى تەلىپ, جانناتتىق باقىتتىڭ مۇقالعانىن مويىنداپ, جۇمباعىن ۇقپاي قارا تۇنەكتە قالىپ قويعانداي قىرىق جىل بويى كوز جازىپ قالعان حاۋا انامەن كەزدەسكەن جازىعى – مۋزداليفا. قايعىنى – جۇبانىشقا, جۇبانىشتى – قۋانىشقا كەنەلتكەن مۋزداليفا. ەندىگى قيىندىق اتاۋلىنى, جوقشىلىق پەن ازاپتى بىرگە كورۋ, بىرىگىپ كورۋدىڭ, بىرىگىپ جەڭۋدىڭ باقىت ەكەنىن سەزىنگەن ادامزات كەزەڭىنىڭ جاڭا بەتبۇرىسى. جالعىزدىق – ۇرەي مەن قايعىعا جەتەلەسە, ەرلى-زايىپتىنىڭ ماحابباتى جاسامپازدىققا, كەمەلدەنۋگە اكەلەتىندىگىنىڭ ءبىر ايعاعى دا وسى بولار.
مۋزداليفادا تابان تىرەر جەر جوق. ارافاتتان اعىلعان جۇرت ساجدەگە باس قوياتىن تەبەنگىدەي جەر تاپپاي تاۋعا ورلەپ كەتىپتى. تۇنەيتىن جەرىمىز يەن دالا مۋزداليفا جازىعى. انشەيىندە مامىق جاستانىپ, كەرگىپ جۇرگەن پەندەنىڭ ءاپ-ساتتە ءبىر جاپىراق جەرگە ءزارۋ بولىپ قالعانىن كوردىم. پەندەسىنە تارىلامىن دەسە, جارىقتىق قارا جەرگە دە ادام بالاسى ءزارۋ ەكەن عوي دەپ ويلايمىن. العاش رەت ادامداردىڭ ناسىلىنە, تىلىنە قاراپ بولىنبەيتىنىن ادام اتاۋلىنىڭ ءبارى باۋىرىڭ ەكەنىن, ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى مەن مەيىرىمىن كوردىم. قولى ءتيىپ كەتسە, قۇشاقتاپ كەشىرىم سۇراپ, اياعىڭ ءسۇرىنىپ كەتسە دەمەپ, شولدەپ تۇرساڭ سۋ ۇسىنعان ادام بالاسى قانداي سۇلۋ جاراتىلىس دەپ ۇعاسىز. الدە جەر بەتىندەگى ەڭ جاقسى ادامدار ىرىكتەلىپ, بۇگىن ءبارى مۋزداليفادا جينالعان با دەپ قالاسىز. ادام بويىنداعى ارتىق مىنەز بەن تەرىس پيعىلدىڭ ءبىرى جوق. بالكىم و باستا ادامدار وسىلاي جاراتىلعان شىعار, بىزدەرگە سول ساباقتاستىقتان اجىراماي, پەشەنەمىزگە جازىلعان ىزەتتى عۇمىردى پارىز ەتكەن بولار.
تاڭعا جاقىن تاماشا كورىنىس كوردىم. تاۋدىڭ ەتەگىن بويلاعان يەن دالا. ساپاردان شارشاپ-شالدىققان قاجىلار ءبۇرىسىپ, ءبىر جاپىراق بولىپ ءبىر ءسات قالعىپ كەتكەن ەكەن. ولاردىڭ كوپتىگى سونداي اسپانداعى جىپىرلاعان جۇلدىزدار-سىندى. سىرتتاي قاراپ ۇزاق تۇرىپ قالدىم. مۇنداي كورىنىس ەشقاشان قايتالانبايتىن بولار. مەنىڭ ورنىمدا سۋرەتشى بولسا, داپ-دايىن كارتينانى ءاپ-ساتتە سالىپ-اق تاستار ەدى. مىناۋ جانسىز كورىنىسكە جان ءبىتتى... ءبىر ءسات قاجىلاردىڭ ورنىندا ولىلەر جاتقانداي ەدى. (راسىندا ولار ۇيقىداعى قاجىلار بولاتىن) تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءار تاراپىندا ءبىر جىلدا, ءبىر كۇندە, ءبىر مينۋتتا, ءبىر سەكۋندتا وسىنشا ادام دۇنيەدەن وتەدى, باقيلىققا بەت الادى. بالكىم ولار دا ءدال وسىلاي قاتار-قاتار جاتار ما ەكەن... ولار اللانىڭ بۇيرىعىن كۇتىپ, قيامەتتەگى تاعدىرىنا الاڭ بولىپ, قايعىرىپ جاتقان بولار ما ەدى. ولار ەندى باس كوتەرىپ تۇرا قاشا المايدى, وكىنە المايدى, تۋرا جولدى تاڭداپ, تارتىنا دا المايدى. ءبارى كەش, كەرى قايتار جول جوق. سوندىقتان ءبارى وسىلاي ءتىزىلىپ, اللا الدىنا قالاي بارۋدى, قانداي جاعدايدا كەزدەسەتىنىن ويلاپ كوڭىلسىز جاتقانداي كورىندى. ادامعا جانىم اشىدى. جەردى جالپاعىنان باسىپ, شالقايىپ وتكەن ادام بالاسى جانسىز قالعاندا تاعدىرى وسىلاي بولار... جانسىز قالعاندا قانداي ءمۇساپىر ەدىك. كوز جۇمۋلى, جۇرەك توقتاۋلى, ءتىل بايلاۋلى...
مۋزداليفادا جاتقان مىنا قاجى باۋىرلارىم بولسا, قازىر تاڭ نامازىن وقيدى. اللادان كەشىرىم سۇراۋعا, تىلەك تىلەۋگە, دۇعا جاساۋعا مۇمكىندىكتەرى دە مول. قانداي باقىتتى! قول-اياعىن جيناپ, ورىندارىنان ءوز ەركىمەن تۇرىپ, ميناعا اتتانادى, سوڭعى پارىزدارىن ورىنداپ ارقايسىسى كەلگەن جاعىنا قۋانىپ, قايتا ورالادى. وتانىنا, وتباسىنا امان-ەسەن ورالىپ, قۋانا قاۋىشادى. قانداي باقىت, شىن باقىتتى!!! مەن ولار ءۇشىن قۋانىپ تۇرمىن, قيامەتتەگى باۋىرلارىم ءۇشىن مۇڭايىپ تۇرمىن. ولارعا «اللانىڭ مەيىرىمى بولسىن, ءبىلىپ-بىلمەي ىستەگەندەرىن مەيىرىمدى اللا كەشىرە گور» دەپ دۇعا ەتەمىز.
و, مۋزداليفا! سەنىڭ جازىعىڭدا تۇرىپ, تالاي ادام تالاي عاجايىپتىڭ جاۋابىن ىزدەپ تاپقان دا بولار. تىرشىلىكتى – باقىت شىراعى ەتكەن اللا قانداي شەكسىز مەيىرىمدى.
جامارات. جاماراتتا ءۇش ۇلكەن تاستى دۋال بار. بۇل جەردە شايتانعا تاس اتۋ ءراسىمى جاسالادى. كۇننىڭ ىستىعى شولدەتەدى, بىراق شارشاتپايدى. جاياۋ ۇزاق جۇرەسىڭ بىراق جالىقپايسىڭ.
ءتۇيىن. پايعامبار س.ع.س. حاديسىندە: «ساياحاتقا كوپ شىعىڭدار, ەل مەن جەردى ارالاڭدار, تانىپ-بىلىڭدەر» دەگەن ەكەن. جولساپاردا كەيبىر اسەرىمدى كۇندەلىككە جازىپ وتىرىپپىن. «تاۋلار... بۇل جەردە كونە تاۋلار كوپ-اق ەكەن.... ارقايسىسىنىڭ ءبىز بىلمەيتىن تاريحى بارى حاق. بيىك-بيىك تاۋلاردى ەزىپ-جانشىپ جول سالىنىپ, عيمارات تۇرعىزىلىپ جاتىر. تاۋعا جانىم اشىدى. تابانى كۇرەكتەي تاس شاينايتىن جاڭا تەحنيكا تاۋلاردىڭ كۇل-تالقانىن شىعارىپ, جەرمەن-جەكسەن ەتىپتى. بۇل ولكەدە جەر از, تاۋ كوپ بولسا كەرەك. تاۋدى تالقانداي الاتىن ادام – ەندى قايتىپ تاۋ جاراتا الماس. بىزگە قاجەت جۇپار تاۋ سەڭ سوققانداي قۇلايدى. اۋاسىن جۇتىپ, سۋىن ءىشىپ, سامالىن ءسۇيسىنىپ, سۇلۋلىققا قۇمارتسىن دەپ جۇپاردان سىي تارتتى. ال ءبىز... تاۋدى قوپارىپ جاتقان تاعدىرىمىز نە بولار ەكەن؟..».
بۇل ولكەدەن الابوتەن ءداستۇردى بايقامادىم. ارابتار وزدەرىنىڭ ءداستۇرلى كيىمىمەن ءجۇر. كوزگە وعاش, سۇيكىمسىز كيىنگەن مۇسىلمان بالاسىن كورگەنىم جوق. جالپى يسلام دىنىنە قايشى كەلەتىن ءداستۇر دە, بوتەن سالت تا بۇل جاقتا كورىنبەدى. ەگەر كوزگە تۇسكەن ورەسكەل جاعداي بولسا پوليتسەيلەر قاداعالاۋعا الادى. ءدىن اتىن جامىلىپ الداناتىندار دا, الدايتىندار دا بۇل جاققا ات ءىزىن سالۋعا جۇرەكتەرى داۋالاماعان بولار.
– اتادان قالعان ادەمى ءسوز بار: «الباستى – قاباققا قاراي باسادى», –دەيدى ءبىزدىڭ ەل. قاباعىمىزدى اركىمنىڭ نازارىنا سالىپ جالتاقتاي بەرمەي, بارىمىزدى ايالاپ, جوعىمىزدى بۇتىندەپ وتىرۋ وزىمىزگە سىن. تاريحىمىزدى بۇرمالاماي, يمانىمىزعا كۇدىكتەنبەي, اتادان قالعان اسىل مۇرا ءداستۇرىمىزدى جوعالتىپ الماي قاسيەتتى قازاق جەرىن كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ قالۋ – بۇگىنگىنىڭ پارىزى.
روزا مۇقانوۆا,
جازۋشى, دراماتۋرگ
استانا
