«ءوزىمىزدىڭ يۆان اداموۆيچ!»

اقمولا وبلىسىنىڭ ورتالىعى كوكشەتاۋ قالاسىنا قونىس اۋدار­عان كەز. جينالىستار كوپ شاقى­رى­لاتىن. پرەزيديۋمدا رەسپۋبليكا­لىق دەڭگەيدەگى لا­ۋازىمدى كىسىلەر ءجيى وتىراتىن باس­قوسۋلاردان گازەتكە ەسەپ جازۋعا تۋرا كەلگەندىكتەن با­رامىز. وسى جينا­لىستاردىڭ ما­ڭى­زىن سالماقتاندىرۋ ءۇشىن الگى وكىل­دەردىڭ اتى-ءجونىن ءتاپ­تىشتەپ, ءسوي­لەگەن سوزىنە ەكپىن تۇسىرە جازامىز. ۋاقىت وتە ستيل وزگەردى. تاڭ­داپ بارىپ, تالعاپ جازۋعا تىرى­سا­مىز. بىردە «نۇر وتان» حدپ وب­لىستىق ۇيىمىنىڭ ەسەپ بەرۋ-سايلاۋ جينالىسىنا شاقى­رىلدىق. داي­ىندىق مىقتى. كونتسەرتتەر قوي­ى­لىپ, كورمەلەر ۇيىمداستىرىلعان. دەلەگاتتاردى بىلاي قويىپ, مەكەمە باسشىلارى, پارتيالار مەن قو­عامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىن قوسقاندا, جالپى ادام قاراسى 300-گە جۋىقتايدى. پرەزيديۋمدا ەكى ورىندىق قويىلعان. مەنى عانا ەمەس, بارشانىڭ جۇزىنەن «ەكىنشى كرەسلوعا كىم جايعاسادى؟» دەگەن سۇ­راق مەنمۇندالاپ تۇر. كوپ ۇزا­ماي ساحناعا وبلىس اكىمى, فيليال ءتور­اعاسى سەرگەي دياچەنكو مەن سۇڭعاق بويلى, اشاڭ ءجۇزدى كىسى شيراق قي­مىلداپ شىقتى. ءبىرازدان كەيىن جينا­لىس توراعاسىنىڭ ءتار­تىپ­كە شاقىر­عانىنا قاراماستان, زال­دىڭ ءار بۇرى­شىنان «وۋ, بۇل ءوزىمىزدىڭ يۆان اداموۆيچ قوي!» دەگەن تاڭدانىسىنان قۋا­نىشى باسىم داۋىستار ءدۇر ەتتى. پرەزيديۋمنان استا­نا­لىق ادامداردى ىزدەپ داع­دىلان­عاندىقتان بولار, العاشىندا تانىماپ­پىز. الدىمىزدا تسەلينوگراد اۋدا­نىنداعى «رودينا» اگ­رو­فيرماسى» جشس ديرەكتورى ساۋەر وتىر. ول «نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ەكەن. كوپشىلىك جەتەكشى پارتيانىڭ جاڭاشىل ۇس­تا­نىمىنا ريزا بولدى. ءبىز دە ەسەپتى قۇلشىنا جازعانبىز. ودان بەرى دە ءبىرشاما جىلدىڭ ءجۇزى وزگەردى. وزگەرمەگەن ءبىر نارسە بار. ول – جۇرتشىلىقتىڭ وسى ادامعا قاراتىپ ايتاتىن «ءوزىمىزدىڭ يۆان ءاداموۆيچى». كوشەدە كورسە دە, كوشەلى جينالىستا كورسە دە, تەلەديداردان كورسە دە وسىنى اي­تا­دى. اۋقىمىندا قانشاما ىزەت-قۇر­مەت جاتىر دەسەڭىزشى. يۆان اداموۆيچ تۋرالى, ونىڭ «روديناسى» تۋ­رالى اجەپ­تاۋىر ماقالا جازدىم. حالىق قۇرمەت ءسوزىن جاي ايتپايدى ەكەن. امبەباپ شارۋاشىلىق «ال­تىن ساپانىڭ» ەڭ العاشقى جەڭىم­پازى. بىلتىر تاعى دا يەلەندى. قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنى جەتىستىكتەرىنىڭ «قاراوت­كەل-2010» كورمەسىنىڭ «التىن بەلگىسىن» دە جارقىراتتى. كوكورىمگە بولەن­گەن رو­دينا اۋىلىنىڭ ۇيلەرى ورتا­لىق­تان جىلىتىلادى. سۋ جۇيەلەرىنىڭ ءوزى 40,6 شاقىرىمدى, ەلەكتر شامى تارتىلعان اسفالتتى كوشەلەردىڭ اۋماعى 40 شاقىرىمدى الىپ جا­تىر. ۇيلەنۋ تويى مەن ءسابي تۋعان­داعى ءداستۇرلى بازارلىق 50000 تەڭ­گە­دەن ەكەن. ۇجىم مۇشەلەرى 13-ءشى جالاقى الادى. «جىل وقۋشىسى» مەن «التىن بەلگى» يەگەرلەرى 150000 تەڭگەنى يەمدەنەدى. وتكەن جىلعى 65 جىلدىق مەرەكەدە سوعىس ارداگەرلەرى س.گلۋشكو مەن پ.بو­گاتىرەۆقا «ۆاز-2167» اۆتوكولىگى ءمىن­گىزىلدى. اۋىل مادەنيەت وشاعى رەس­پۋبليكانىڭ «ۇزدىك كلۋبى» اتان­سا, الدىڭعى جىلى شارۋا­شىلىق «جىل­دىڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك جوبا­سى» نوميناتسياسى بويىنشا رەس­پۋبليكالىق «پارىز» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى اتاندى. وسىلايشا جالعاستىرا بەرۋگە بولار ەدى. بىراق, مەنىڭ ايتپاعىم باسقا جىر. ەلباسىنىڭ «روديناعا» ساپارلارىندا بايقاعانىم, نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى «ءوزىمىزدىڭ يۆان اداموۆيچ» دەگەندى كىشكەنە وزگەر­تىڭكىرەپ, اڭگىمەسىن «ەسىڭ­دە مە, يۆان...» دەپ باستايدى ەكەن... ويىمنان كەتپەي جۇرگەن تاقى­رىپتى اشا ءتۇسۋدىڭ ورايى كەلدى جۋىردا. شارۋاشىلىق 60 مىڭ گەكتار ەگىستىكتىڭ رەكوردتى ىرىزدىعىن قۇت قامباعا قۇ­يىپ, كوڭىلى جاي­لان­عان تۇس. «ەسىڭدە مە, يۆان...» تەكتەن تەك ايتىلمايدى عوي, ەلباسىمەن كەزدەسۋلەرىڭىزدىڭ كەيبىر ساتتەرىن اڭگىمەلەسەڭىز» دەيمىن وعان. بۇل جولى كادىمگىدەي اشىلدى. – پرەزيدەنتپەن كەزدەسۋ كوپ بول­عانىمەن, ەركىنسىپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس, ءار كەزدەسۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇگى اۋىرلاي تۇسەدى, – دەيدى ي.ساۋەر. – نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن العاشقى كەزدەسۋىم 1989 جىلدىڭ تامىزىندا, ءبىزدىڭ استىقتى القا­بى­مىزدى ارالاعان شاعىندا بو­لىپ ەدى. ول كىسى 22 شىلدەدە قا­زاقستان كومپارتياسى وك ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلانعان. ال, مەنىڭ ديرەكتور­لىق قىزمەتىمە ەكى جىل ەندى تولعان. مەنى تاڭ قال­دىر­عانى, بىرىنشىدەن, ونىڭ اڭعارىم­پاز­دىعى, ەش نارسەنى قالت جىبەرمەيتىن قاسيەتى. قولىمدى جەڭ ىشىنە جاسىرىپ, ءوزىمدى بارىنشا سەرگەك ۇستاۋعا تىرىسقانىممەن, جول اپاتىنان كەيىن اۋرۋحانادان ەرتەرەك شىققانىما ەسكەرتۋ جاسادى. ەكىنشىدەن, ءوزىنىڭ نەگىزگى مامان­دى­عى مەتاللۋرگ ەكەندىگىنە قارا­ماس­تان, ءبىزدىڭ كەڭشاردىڭ جەر وڭدەۋ ەرەكشەلىگى, ەگىنشىلىك تەحنولو­گيا­سى, تۇقىم سۇرىپتاۋ ماسەلەلەرى تۋ­رالى بىلىكتى عالىم اگرونوم دەڭ­گەيىندە پىكىر ءبىلدىرۋى. ودان كەيىن قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ابىش ۇلىمەن بىرنەشە رەت كەزدەستىم. اسىرەسە, 1993 جىلعى جاڭ­بىر­لى قىر­كۇيەكتەگى شارۋاشىلىعى­مىز­عا ساپارى ايرىقشا ەسىمدە قال­دى. كۇن جارىقتىق شايداي اشىل­دى. پرەزيدەنت «مەن سىزدەرگە قو­لاي­لى اۋا رايى مەن جىلىلىق الىپ كەلدىم, ەندى استىقتى جيناپ الاسىزدار» دەپ قالجىڭداپ قويادى ء(دال سولاي بولدى دا). ودان كەيىن ءىس بارى­سىنا اۋىسىپ: «سەن جاس دي­رەكتورسىڭ, جەكەشەلەندىرۋدى نەگە قولدامايسىڭ, رەفورمالاردى جاق­تا­ماعانىڭ با؟» دەپ, ماعان سىناي قارادى. مەن باتىلدانىپ, مەنشىك ءتۇرىنىڭ مۇنداي فورماسى سون­شا­لىقتى وزگەرىس اكەلمەيتىنىن ايتىپ, جەكە پىكىرلەرىمدى ورتاعا سالدىم. ول مەنى مۇقيات تىڭداپ, سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر سەرگەي تەرەششەنكو مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى سەرگەي كۋلاگينگە مەنىڭ ايتقاندارىم بويىنشا ۇسىنىس جاساۋعا نۇسقاۋ بەردى. پرەزيدەنت كىسىنى تىڭداي بىلۋىمەن قاتار, قا­راپايىم پىكىردىڭ ءوزىن نازاردان تىس قالدىرمايتىنىن, وسى ارقىلى ادام­داردى قاناتتاندىرىپ وتىرا­تى­نىن قو­عام دامۋىنداعى ناقتى ىستەرىمەن ۇنەمى دالەلدەي بىلەتىنىنە ءتانتى بولدىم. ءبىزدىڭ 1994 جىلعى 5 ماۋسىم­داعى كەزدەسۋىمىز ۇمىتىلماس اسەر قالدىردى. اۋىلىمىزداعى ارداگەرلەر اللەياسىندا نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى جەرگىلىكتى قاريا­لارمەن بىرگە ءوز اق قايىڭىن وتىرعىزدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەس جىلدىق مەرەكەسىندەگى سالتاناتتا ەلباسى قولىنان العاشقى ناگرادام – «دوستىق» وردەنىن العانىم ماڭگى ەستە ساقتالادى. ماراپاتتاۋ ءراسى­مى­نەن كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قابىلداۋىندا بولىپ, 40 مينۋتتاي اڭگىمەلەستىك. ول ماعان جوعا­رى لاۋا­زىمدى قىزمەت ۇسىندى. «مەن ءوز ورنىمدا ەلىمە كوبىرەك پايدا كەلتىرەمىن» دەگەندەي سىلتاۋمەن باس تارتتىم. قاتتى قينالدىم. بىراق, رەنجىگەن جوق. ودان كەيىنگى كەزدەسۋلەردە ماعان دەگەن پيعىلى مەن ىقىلاسىن وزگەرتكەن ەمەس. مەملەكەت باسشىسى 2001 جىل­عى 18 ناۋرىزداعى ساپارىندا دا اۋىلىمىزعا كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي­مەن كەلدى. ەۋروستيلمەن كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلگەن مەكتەبىمىزگە ريزا بولۋمەن قاتار, كوپ بالالى وت­باسىنان ءدام تاتىپ, تەلەديدار سىي­لادى. ماشينا-تراكتور شەبەر­حانا­سىندا ءوڭىر شارۋاشىلىق باس­شى­لارىمەن كەڭەس وتكىزدى. ال, 2008 جىلدىڭ 3 قىركۇيەگىندە گەرمانيا پرەزيدەنتى كەللەرمەن بىرگە تىك­ۇشاقپەن كەلۋى اۋىلىمىز ءۇشىن ناعىز مەيرامعا اينالدى. وسىناۋ تاريحي تۇلعامەن العاش جۇزدەسىپ, كورىسىپ, قول الىسقانى­مىز­عا جيىرما جىلعا جاقىنداپ قا­لىپتى. بۇل قازاقستان تاۋەلسىز­دى­گىنىڭ 20 جىلىمەن تۇسپا-تۇس ۇمى­تىل­ماس كەزەڭ ەكەن. ەل­باسىمەن, ۇلت كوشباسشىسىمەن ءاربىر كەزدەسۋ ءوزىن­دىك قيماس اسەرگە بولەيدى. ءاسى­رەسە, قالىپتى جاعدايعا اينالعان «ەسىڭدە بار ما, يۆان...» دەپ باس­تا­لاتىن اڭگى­مەسى تەرەڭ تاعىلىم-تولعانىسقا باس­تايدى. «قۇرمەتتى پرەزيدەنت مىرزا, ارينە, ەسىمدە جانە مۇنداي كەزدەسۋلەر ءالى تالاي بولادى دەپ ءۇمىت­تە­نەمىن. ءسىز ءبىزدىڭ «رودينامىزدىڭ» اسا قۇرمەتتى قوناعىسىز, ءاردايىم تورىمىزدەن ورىن الاسىز!» ءبىز بۇعان ءسوز قوسىپ, تولعانىس تولقىندارىن بۇزعىمىز كەلمەيدى. باقبەرگەن امالبەك. اقمولا وبلىسى, تسەلينوگراد اۋدانى.