مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك (مساك) جالپى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى. ءتيىمدى مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك حالىق دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدى, پاتسيەنتتەردىڭ قاناعاتتانۋشىلىعىن جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا جۇمسالاتىن جالپى شىعىنداردى ازايتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا مساك-تى ودان ءارى دامىتۋ العاشقى بۋىنداعى امبەباپ, ينتەگراتسيالانعان, الەۋمەتتىك باعدارلانعان, قولجەتىمدى جانە ساپالى مەديتسينالىق كومەكتى دامىتۋعا باعىتتالعان شارالاردى تەرەڭدەتۋدى كوزدەيتىندىگى كورسەتىلگەن.
ەمحانالىق ۇيىمداردىڭ قالالار اۋماعى بويىنشا گەوگرافيالىق ورنالاسۋى حالىقتىڭ تۇرمىسى وتە تومەن جىكتەرى مەن مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى تۇرعىندارىن دا قولجەتىمدى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
مساك قىزمەتتەرىن بەيىندى ماماندارى بار ەمحانالار مەن قابىلداۋدى تەك ۋچاسكەلىك دارىگەرلەر جۇرگىزەتىن مساك ۇيىمدارى كورسەتە الادى, سوڭعىلارىن ۇستاۋ ءۇشىن ۇلكەن ماتەريالدىق شىعىندار قاجەت ەتىلمەيدى. امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق مەديتسينالىق ۇيىمدار قانداي دا ءبىر اقپارات نەمەسە مەديتسينالىق كومەك الۋ ءۇشىن ءبىرىنشى بولىپ پاتسيەنتتەردى مساك دارىگەرلەرى, ياعني ۋچاسكەلىك دارىگەرلەر (پەدياترلار, تەراپەۆتتەر, وتباسى دارىگەرلەرى) قارسى الاتىن «كىرۋ قاقپالارى» ىسپەتتى.
حالىقارالىق تاجىريبە مەديتسينالىق-سانيتاريالىق العاشقى كومەكتى جەتىلدىرۋ بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ باعدارلامالارىنىڭ ناتيجەلىلىگى مىناداي مەديتسينالىق-ۇيىمداستىرۋشىلىق تەحنولوگيالارعا بايلانىستى بولاتىنىن كورسەتەدى:
1) دالەلدى مەديتسينا قاعيداتتارى نەگىزىندە پەرسونالدى وقىتۋ تەحنولوگياسى;
2) العاشقى بۋىندا وتباسىلىق قاعيدات بويىنشا حالىققا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ تەحنولوگياسى;
3) جەكە جانە قوعامدىق دەنساۋلىقتى قالىپتاستىرۋ پروتسەسىنە حالىقتى تارتۋ تەحنولوگياسى.
امبۋلاتورلىق قىزمەت, ونىڭ ىشىندە مساك ورتالىقتارى مەن ەمحانالاردىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرىن كورسەتۋ جۇيەسىن – قىزمەتتەردى كورسەتۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋعا, تۇراقتى وزگەرىستەردى ەنگىزۋ ءۇشىن جۇيەلەردىڭ جۇمىسىنا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان ستراتەگيالىق باعىتتاردى ەنگىزۋ پروتسەسىن قايتا قۇرىلىمداۋ قاجەتتىگىنە بايلانىستى تۋىندادى.
وسىنداي پروتسەستىڭ ماڭىزدى بولىگى پەرسونالدى دالەلدى مەديتسينا قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن قىزمەتتەر كورسەتۋ بىلىكتىلىگىنە جانە تەحنولوگيالارىنا ۇيرەتۋ. قايتا قۇرىلىمداۋدىڭ تۇپكى ماقساتى دەنساۋلىق كورسەتكىشتەرىن جاقسارتۋ بولىپ تابىلادى.
وتباسىلىق قاعيدات بويىنشا مساك قىزمەتتەرىن ۇيىمداستىرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى قىزمەتتەردىڭ بەلگىلى ءبىر تۇرلەرىن بەيىندى مامانداردان باستاپقى بۋىن دەڭگەيىنە بەرۋ ءۇشىن جاقسى نەگىز. قول جەتكىزىلگەن جەتىستىك مساك ۇيىمدارىنىڭ مەديتسينالىق پەرسونالىن بەيىندى قىزمەتتەردىڭ ماماندارىمەن مىندەتتى تۇردە بىرلەسىپ وقىتۋعا جانە كومەك كورسەتۋ كەزىندە ولاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنا جانە ساباقتاسا جۇمىس ىستەۋىنە كەپىلدىك بەرە الادى. امبۋلاتورلىق قىزمەتتەر پاكەتىن نىسانالى جوسپارلاۋ جانە مساك قىزمەتتەرىنە جانە بەيىندى قىزمەتتەرگە كەزەڭ-كەزەڭمەن ءبولۋ – اۋماقتار دەڭگەيىندەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەنەدجمەنتىنىڭ ماڭىزدى بولىمدەرىنىڭ ءبىرى.
مساك ورتالىقتارىنىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىكتەرى – حالىقتىڭ وسال توپتارىنا باسا نازار اۋدارا وتىرىپ پاتسيەنتتىڭ مۇددەلەرىنە بەيىمدەلۋ. ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك قىزمەتتەرىنە قولجەتىمدىلىك بەرىلەدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە شتاتىندا پسيحولوگ-ماماندار جانە الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر بار الەۋمەتتىك باعدارلانعان مەديتسينالىق ۇيىمدار جۇمىس ىستەيدى, بۇل قىزمەتتەردىڭ اناعۇرلىم كەڭ اۋقىمىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق بۋىن دەڭگەيىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ كورسەتىلۋىن جاقسارتۋعا جاعداي جاسايدى. ال ول ءوز كەزەگىندە ستاتسيونارلىق قىزمەتتەرگە جۇمسالاتىن شىعىنداردىڭ مەديتسينالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جاناما اسەرىن تيگىزەدى. مساك دەڭگەيىندە كومەكتىڭ ءتيىمدى كورسەتىلۋىنە قاراي ستاتسيونارلىق كومەككە جولدامالار بەرۋ جاعدايلارى, سونداي-اق سوزىلمالى ناۋقاستاردىڭ جەدەل جاردەمدى شاقىرۋلارى ازىراق بولادى.
باستاپقى بۋىننىڭ قاتىسۋىمەن نىسانالى باعدارلامالاردى ورىنداۋ باستاپقى بۋىن دارىگەرلەرى مەن بەيىندى ماماندار اراسىندا بەلگىلى ءبىر قىزمەتتەردى قايتا بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل حالىققا كورسەتىلەتىن پروفيلاكتيكالىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ايتارلىقتاي كەڭەيتەدى. نىسانالى باعدارلامالاردى ينتەگراتسيالاۋعا زەرتتەۋ جۇرگىزۋ كەزىندە الىنعان ناتيجەلەر ولاردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندە قولدانىلۋىن كورنەكى تۇردە كورسەتتى. بەيىندى قىزمەتتەردى مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەككە ينتەگراتسيالاۋ فراگمەنتارلىقتى جەڭۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ قىزمەتىندە قىسقا مەرزىمدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە, ءارتۇرلى دەڭگەيلەردەگى مەديتسينالىق ۇيىمدار اراسىندا جاڭا سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مساك قىزمەتتەرىن كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اقپاراتتىق جۇيەلەردى بۇدان ءارى ەنگىزۋ اسا ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. وسىلايشا, مساك قىزمەتتەرىن ەسەپكە الۋ جانە جوسپارلاۋ ماقساتىندا بىرنەشە باعدارلامالىق كەشەندەر جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ءبىرى – حالىقتىڭ بەكىتىلگەن جەرى بويىنشا ەلەكتروندى ەسەپ جۇرگىزەتىن «بەكىتىلگەن حالىق تىركەلىمى» (بحت).
مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك ۇيىمدارىنا ازاماتتاردى بەكىتۋ تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا تۇرعىلىقتى, جۇمىس ىستەيتىن, وقيتىن جەرى بويىنشا ءبىر اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك شەگىندە دارىگەردى, مەديتسينالىق ۇيىمدى ەركىن تاڭداۋ قۇقىعى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ازامات دارىگەر مەن ەمحانانى ەركىن تاڭداعان كەزدە ەمحاناعا بەكىتىلۋ جىلىنا ءبىر رەتتەن ءجيى ەمەس جاعدايدا جۇزەگە اسىرىلادى. ازاماتتاردىڭ ەمحاناعا بەكىتىلۋى ءمامس جۇيەسىنە قاتىسۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى ەمحانا ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە, اتاپ ايتقاندا, بولاشاق ساقتاندىرىلعان ازاماتتار ءۇشىن – ساقتاندىرۋ مەديتسيناسى شەڭبەرىندە مەديتسينالىق قىزمەتتەر پاكەتىنە قولجەتىمدىلىك اشىلادى.
مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ەمحانانى تاڭداۋ كەزىندە ونىڭ ۇيگە اۋماقتىق جاقىن ورنالاسۋىن ەسەپكە الۋ قاجەت. ەمحانانىڭ جاقىن ورنالاسۋى ۋچاسكەلىك دارىگەرگە دە ىڭعايلى: ۇيگە شاقىرۋ كەزىندە ول ۋاقتىلى جانە ساپالى قىزمەت كورسەتە الادى.
كەلۋشىلەردىڭ ەمحانامەن ءبىرىنشى تانىسۋى تىركەۋ بولىمىنەن باستالاتىندىقتان ول ەمحانادا جانە ۇيدە ناۋقاستاردى قابىلداۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە تۇرعىنداردان شاعىمداردىڭ تۋىنداۋى بويىنشا ەمحانانىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسى بولىپ تابىلادى. مۇندا قىزمەتتەردىڭ بارلىق تۇرلەرىن ەسەپكە الۋ, «امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق كومەك» اقپاراتتىق پورتالى جۇمىس ىستەيدى, وندا پاتسيەنتتەردى دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا الدىن-الا جانە جەدەل جازىلۋدى ۇيىمداستىرۋ ارقىلى حالىق اعىنىنىڭ قارقىندىلىعىن ناقتى رەتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق دارىگەرلەردىڭ بىركەلكى جۇكتەمەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ەمحانا كابينەتتەرىنىڭ جۇمىس گرافيگىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلگەن.
قازاقستان تۇرعىندارى «دارىگەردى ۇيگە شاقىرتۋ», «دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا جازىلۋ» جانە «مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك كورسەتەتىن مەديتسينالىق ۇيىمعا بەكىتىلۋ» قىزمەتتەرىن «ەلەكتروندى ۇكىمەت» سايتىندا ەلەكتروندى فورماتتا پايدالانا الادى. ول ءۇشىن ەلەكتروندى-تسيفرلى قولتاڭبا بولىپ, «ەلەكتروندى ۇكىمەت» www.egov.kz سايتىنا كىرۋ كەرەك.
قوسىمشا ءاربىر ەمحانادا قاجەتتى سۇراقتار بويىنشا تۇرعىندارعا كونسۋلتاتسيالار ءۇشىن اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى ەنگىزىلۋدە, انىقتامالىق جانە ديسپەتچەرلىك قىزمەتتەر قۇرىلدى, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قولدا بار باعدارلامالىق كەشەندەرىن ينتەگراتسيالاۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ناتيجەسىندە الىنعان اقپارات دەربەستەندىرىلەدى جانە ءاربىر تۇرعىننىڭ ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتىندا جيناقتالادى.
ەمحانا قىزمەتتەرىن اقپاراتتىق ەسەپكە الۋدى ەنگىزۋ مىناداي مىندەتتەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى:
• باستاپقى جانە قايتالانعان ناۋقاستاردىڭ اعىنىن ءبولۋ;
• دارىگەردىڭ جۇكتەمەسىن ءدال ەسەپكە الۋ جانە باقىلاۋ;
• ناۋقاستاردىڭ دارىگەردىڭ قابىلداۋىن كۇتۋ ۋاقىتىن ازايتۋ.
دارىگەرلەردىڭ جۇمىسىندا ديسپانسەرلىك ناۋقاستاردىڭ ەلەكتروندى تىركەلىمى پورتالى ەلەۋلى كومەك كورسەتەدى, وندا قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى, بۇيرەك فۋنكتسياسىنىڭ سوزىلمالى جەتكىلىكسىزدىگىمەن, ءجىتى كورونارلىق سيندروممەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى, جۇكتى ايەلدەر مەن بالا تۋ جاسىنداعى ايەلدەردى مونيتورينگىلەۋ بويىنشا بىرقاتار كىشى باعدارلامالار بار.
اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋدى پايدالانۋ ناتيجەسىندە تالدامالىق شولۋلار ءۇشىن مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتى مەن جۇرگىزىلەتىن رەفورمالاردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ بويىنشا باعدارلامالىق كەشەندەردىڭ ستاندارتتى شىعارىلىم كەستەلەرى ازىرلەندى. امبۋلاتورلىق قىزمەتتەردىڭ تەك جوعارى ساپاسى حالىقتىڭ قىمبات تۇراتىن ستاتسيونارلىق قىزمەتتەرگە سۇرانىسىنىڭ بىرتە-بىرتە تومەندەۋىنە اكەلەدى. سوندىقتان مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەكتىڭ باسىم دامۋىن كەشەندى باعالاۋ ەمدەۋگە جاتقىزۋ دەڭگەيىنىڭ جەكەلەگەن جاناما كورسەتكىشتەرىن جانە قىزمەت كورسەتۋ اۋماقتارى بويىنشا حالىقتىڭ ستاتسيونارلىق كومەك الۋىن قامتيدى.
حالىقتى جەكە جانە قوعامدىق دەنساۋلىقتى ساقتاۋ پروتسەسىنە تارتۋ مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك ۇيىمدارى ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. پاتسيەنت پەن ۋچاسكەلىك دارىگەردىڭ اراسىنداعى كوممۋنيكاتيۆتىك داعدىلاردى كەڭەيتۋ ارقىلى دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ءبىلىمنىڭ نەگىزىندە مەديتسينالىق مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋ ويداعىداي دامۋدا. كوپتەگەن اۋرۋلاردىڭ نەگىزگى سەبەبى كوبىنە-كوپ ءبىلىمىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن تۋىندايدى. بۇنىمەن قوسا, حالىقتىڭ مەديتسينالىق پەرسونالمەن تىعىز جانە سەنىمدى بايلانىسى مساك دەڭگەيىندە دەنساۋلىقتىڭ جوعارى كورسەتكىشىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ (كلۋبتار, دەنساۋلىق مەكتەپتەرى, ەرىكتىلەر قوزعالىسى جانە تاعى باسقا) اقپاراتتىق جۇمىستى ۇيىمداستىرۋعا بولادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ ماسەلەلەرى جونىندە ۋاقتىلى اقپاراتتاندىرۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن تومەندەۋىنە سەبەپشى بولاتىن اۋرۋلاردىڭ دامۋىن الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ پاتسيەنتكە باعىتتالعان جۇيەسى دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا, اۋرۋلاردى پروفيلاكتيكالاۋعا, كەڭ تارالعان اۋرۋلاردى ەرتە دياگنوستيكالاۋعا, ەمدەۋگە جانە ديسپانسەرلەۋدى جۇرگىزۋگە, وڭالتۋعا جانە ۇيدە پاللياتيۆتىك كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان مساك قىزمەتتەرىنىڭ باسىمدىقتى دامۋىن كوزدەيدى.
جامال تاجىكەنوۆا,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى,
انار نۋركينا,
1-كاتەگوريالى دارىگەر,
ايىمجان نۇرپەيىسوۆا,
2-كاتەگوريالى دارىگەر,
زارينا كەرۋەنوۆا,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى
