باعا باستى باقىلاۋدا

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەدەندىك باقىلاۋ ارقىلى وتكەن تاۋارلاردىڭ  قىمبات­تاۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن شارالار قابىلداۋدى تاپسىرعان بولاتىن. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ازىرلەگەن نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن تومەندەتۋ جانە تۇراق­تاندىرۋ ادىستەمەسىنە سايكەس سىر ايماعىندا كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىمەن بىرلەسىپ ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى يمپورتتاۋ­شىلارىنىڭ ءتىزىمى انىقتالدى. سونىمەن قاتار, باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگىنىڭ وڭىرارالىق ينسپەكتسياسىمەن بىرگە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ءىرى كوتەرمە جابدىقتاۋشىلارى دا ناقتىلانىپ وتىر. نەگىزىنەن ايماققا ءسۇت ونىمدەرى مەن وسىمدىك مايى يمپورتتالادى ەكەن. ال, جەمىس, كوكونىستەر جەرگىلىكتى كوتەرمە جەتكىزۋشىلەر ارقىلى شاعىن جانە ورتا كولەمدە رەسپۋب­ليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن تاسىمالدانادى. سونىمەن قاتار, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە باعانى تومەندەتۋ جانە تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا 4 ءىرى كوتەرمە جابدىقتاۋشىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى.  تاراپتار ىشكى رىنوكتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قولجەتىمدى باعادا تولىقتىرۋعا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنە باعانى 5-10 پايىزعا تومەندەتۋگە جانە تۇرعىندارعا وتكىزۋ باعاسىنا ۇستەمە باعانى 5 پايىزدان اسىرماۋعا ۋاعدالاستى. بۇگىنگى كۇنى باسقا دا كوتەرمە جابدىقتاۋشىلارمەن جانە ساۋدا كاسىپورىن­دارىمەن مەموراندۋمعا قول قويۋ جۇمىستارى جوسپارلى جۇرگىزىلۋدە. “قازاگروماركەتينگ” اكتسيونەرلىك قوعا­مىنىڭ وبلىستاعى وكىلدىگىمەن بىرلەسىپ, نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىنا تۇراق­تى مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. مونيتورينگكە زەر سالساق, وتكەن جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنداعى باعانى قاراشا ايىنداعى كورسەتكىشپەن  سالىستىرعاندا قانت 1,2 پايىزعا (2 تەڭگەگە), قىرىققابات 7,5 پايىزعا (3 تەڭگەگە), كارتوپ 8,9 پايىزعا (4 تەڭگەگە), جۋا 7,3 پايىزعا (3 تەڭگەگە), ءسابىز 8,9 پايىزعا (4 تەڭگەگە) ارزان­داسا, وسى ارالىقتاعى قياردىڭ باعاسى 12,9 پايىزعا (25 تەڭگەگە), قىزاناق 9,4 پايىزعا (18 تەڭگەگە), الما 6,1 پايىزعا (7 تەڭگەگە) قىمباتتاعان. باعانىڭ وسۋىنە ماۋسىمدىق اۋىتقۋ اسەر ەتىپ وتىر. ءوڭىرىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وتكەن جىلى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ ەگىس كولەمى 9,9 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 156,1 مىڭ گەكتارعا ەگىس ەگىلدى. ونىڭ ىشىندە, كۇرىش ەگىسىنىڭ كولەمى 9,8 مىڭ گەكتارعا, كارتوپ, كوكونىس-باقشا 2,6 مىڭ گەكتارعا ارتتى. سونىمەن قاتار, بىلتىر ءبىرىنشى رەت مەحانيكالاندىرۋ ادىسىمەن تامشى­لا­تىپ سۋارۋدى قولدانا وتىرىپ, 200 گەكتار جەرگە قىزاناق ەگىلدى. سول سياقتى كۇرىش ءوندىرى­سىنىڭ  كولەمىن 19,9 پايىزعا (306,2 توننا), كارتوپتى 25,1 پايىزعا (98,2 مىڭ توننا), كوكونىستى 44,5 پايىزعا (102,2 مىڭ توننا), باقشانى 17,1 پايىزعا (134,6 مىڭ توننا), ەتتى 1,6 پايىزعا (31,7 مىڭ توننا), ءسۇتتى 2,0 پايىزعا (76 مىڭ توننا) ارتتىرۋ قامتاماسىز ەتىلدى. ايماق تۇرعىندارىنىڭ كۇرىش, كارتوپ, كوكونىس, باقشا ونىمدەرىنە سۇرانىسى سىر ايماعىندا ءوندىرىس ەسەبىنەن تولىق قامتاماسىز ەتىلدى. سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى جەردە كوكونىس ونىمدەرىن ءوندىرۋ ماقساتىندا  جىلىجاي شارۋاشىلىعىن سالۋ جۇمىستارى جۇيەلى  جۇرگىزىلۋدە. وتكەن جىلى ارقايسىسى 0,05 گەكتاردى قۇرايتىن 5 جىلىجاي ىسكە قوسىلسا, اعىمداعى جىلى وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى ەسەبىنەن جالپى كولەمى 0,5 گەكتاردى قۇرايتىن 10 جىلىجاي قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. “اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى” اق جالپى كولەمى 1 گەكتاردى قۇرايتىن 20 جىلىجاي قۇرىلىسىن نەسيەلەندىرۋدى قاراستىرۋدا ەكەن. مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسىن وركەندەتۋ ماقساتىندا  ورتا تاۋارلى شارۋا­شى­لىقتار قۇرۋعا شەشىم قابىلدانىپ, اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الىپ, ءارى قاراي ليزينگكە بەرۋ ءۇشىن وبلىستىق بيۋدجەتتەن 58,5 ملن. تەڭگە ءبولىندى. وبلىسقا 1020 باس اسىل تۇقىمدى قوي, 200 باس جىلقى, 46 باس تۇيە اكەلىنىپ, ليزينگكە بەرىلدى. بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى ەسەبىنەن ينكۋباتور جانە كونسەرۆى تسەحتارىن اشۋ بويىنشا جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ماقساتقا 14 ملن. تەڭگە ءبولىندى. ايماقتا تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ جارمەڭكەلەرىندە ونىمدەر بازارداعىدان 15-20 پايىز تومەن باعادا ساتىلۋدا. ازىرگە وبلىس بويىنشا ساۋدا ورىندارىنان ارزانداتىلعان باعادا تولەم الىناتىن 4 كوممۋنالدىق بازار جۇمىس ىستەيدى. جىل بويى “ارزان جەمىس” ستك ارقىلى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن تاسىمالداۋ ۇيىمداستىرىلىپ, اكەلىنگەن ونىمدەر وبلىس ورتالىعىنىڭ ءار اۋداندارىندا ورنالاسقان “ارزان بازارىنىڭ” ساۋدا نۇكتەلەرى ارقىلى بازار باعاسىنان 10-15 پايىز تومەن باعادا ساتىلدى. ناقتى دەرەكتەرگە جۇگىنەر بولساق, 518,5 توننا ءونىم اكەلىنگەن. ىشكى رىنوكتى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن تولىقتىرۋ ماقساتىندا داستۇرگە اينالعان “كۇرىش جارمەڭكەسى” ەكىنشى رەت وتكىزىلدى. وندا كۇرىشتى تىكەلەي جەتكىزۋ جونىندە رەسپۋبليكانىڭ 10 ايماعى اكىمدىكتەرىمەن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. رەسپۋبليكا­نىڭ 7 ايماعىنان 28 تاۋار ءوندىرۋشى جانە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ 41 تاۋار ءوندىرۋشى­لەرىنىڭ قاتىسۋىمەن “وتاندىق تاۋار ءوندىرۋ­شىلەر كورمەسى” وتكىزىلدى. كورمە قورىتىندى­سىندا “ارزان بازار” كوممۋنالدىق بازارى قوستاناي قالاسىنان الدىن-الا تولەمسىز 1 كيلوسى 36 تەڭگەدەن 64 توننا ۇن الىپ,  ۇن باعاسىنىڭ 6 پايىزعا تۇسۋىنە ىقپال ەتتى. سونىمەن قاتار اقتوبە, وڭتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارىنىڭ وندىرۋشىلەرىمەن ۇسىنىلعان تاپسىرىس بويىنشا وسىمدىك مايىن, كارتوپ, ءسابىز, قىرىققابات, جۋا ونىمدەرىن الدىن-الا تولەمسىز الۋعا كەلىسىم-شارت جاسالىنعان. ەركىن ءابىل, قىزىلوردا. بالاباقشا زارۋلىگى تاياۋ جىلدارى شەشىلەدى استانا — ەلدىگىمىزدىڭ ايبارى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرى. بۇل بۇگىندە ەشكىم تالاس تۋدىرمايتىن اقيقاتقا اينالدى. ەلوردا — ەكونو­ميكامىزدىڭ لوكوموتيۆى, ساۋلەتى­مىزدىڭ ءسانى, دامۋ بولاشا­عى­­مىز­دىڭ ءمانى. تۇيىندەي ايت­قان­دا, استانا قاي جاعىنان العاندا دا تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەل جەتىستىگىنىڭ تەمىرقازىعى بولدى. بۇل استانالىقتاردىڭ الەۋمەتتىك ومىرىنەن دە ايشىقتى كورىنىس تابۋدا. استانانىڭ العاشقى قازىعىنان باستاپ بۇگىنگى الەمدىك دەڭگەيدەگى عاجايىپ مەگاپوليسكە اينالعانعا دەيىن بالاشا ايالاپ, قالانىڭ دامۋى, كوركەيۋى جولىنا ءبىلىمىن دە, بىلىكتىلىگىن دە جۇمساپ كەلە جاتقان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ونىڭ ءاربىر تىنىسىن قالت جىبەرمەي قاداعالاۋدان دا جالىققان ەمەس. مەملەكەت باسشىسى ەلوردانىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندەگى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدە دە ءتيىمدى شارا, وڭتايلى قادامداردى تاپ باسىپ, دەر كەزىندە جۇزەگە اسىرۋعا باستاماشى بولىپ كەلەدى. وعان 2009 جىلى 13 قاراشادا تىكەلەي جەلى ارقىلى حالىقپەن جۇزدەسۋىندە استانادا وتە ۋشىعىپ تۇرعان بالاباقشا ماسەلەسىنە قاتىستى ۇكمەت پەن قالا اكىم­دىگىنە بەرگەن ءتيىمدى دە ۇتىمدى تاپسىرمالارى ايقىن دالەل بولادى. پرەزيدەنت جۇكتەگەن تاپسىر­مالاردى ورىنداۋ ماقساتىندا ۇكىمەت قالا اكىمدىگىنىڭ الدىنا تاياۋ مەرزىمدە قالاداعى بالاباق­شالارعا دەگەن زارۋلىكتىڭ شۇعىل الدىن الۋ جونىندە ۇلكەن مىندەت قويدى. وسى كوكەيكەستى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ماقساتىمەن قالا اكىمدىگى ناقتى اتقارىلار جۇمىس اۋقىمىن بەلگىلەپ, كەشەندى شارالاردى قولعا الدى. قالا اكىمدىگىندەگى دەرەك بويىن­شا, بۇگىندە بالاباقشا كەزەگىنە ەلوردامىزدىڭ 28 مىڭ كىشكەنتاي تۇرعىندارى تىركەلگەن كورىنەدى. ولاردىڭ ىشىندە 20 مىڭعا جۋىق بۇلدىرشىندەر بالا­باقشاعا وتە ءزارۋ بولىپ وتىر. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ مەملە­­كەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي جەلى ارقىلى حالىقپەن وتكىزگەن جۇزدە­سۋىنەن كەيىن بەرگەن تاپسىر­مالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا استانا قالاسىندا كوشپەلى كەڭەس وتكىزگەن بولاتىن. وسى باسقوسۋ بارىسىندا قالا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ 2010-2011 جىلدار­دا ەلورداداعى بالا­باق­شا پروبلە­ماسى تۇبەگەيلى شەشىلەتىندىگىن مالىمدەدى. اكىمدىكتىڭ الدىن-الا جاساعان جوسپارىنا بايلانىستى 2010 جىلى استانادا بالاباقشاعا دەگەن زارۋلىكتى جويۋ تومەندەگىدەي ءتورت باعىتتا جۇزەگە اسىرىلماق. ءبىرىنشى باعىت بويىنشا, ەلوردانى كوشىرۋ­دىڭ العاشقى كەزەڭىندە ءارتۇرلى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى قونىس­تاندىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن بالاباقشا عيماراتتارىن قايتادان كوممۋ­نالدىق مەنشىككە قايتارىپ, ولاردى بالاباقشا مەكەمەسى رەتىندە قايتا جاراقتاندىرۋ ناتيجەسىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر كورسەتىپ وتىرعانىنداي, قالاداعى مۇنداي عيماراتتاردىڭ سانى 14 ەكەن. ولاردى قايتا جابدىقتاۋدان وتكىزگەننەن كەيىن مۇندا 2775 ءبۇلدىرشىندى بالاباقشامەن قام­تۋعا مۇمكىندىك تۋادى. قايتادان كوممۋنالدىق مەنشىككە قايتارى­لاتىن بۇرىنعى بالاباقشا عيماراتتارىنىڭ ءتىزىمى تومەندەگى كەستەدە جان-جاقتى كورسەتىلگەن: ەكىنشى باعىت بويىنشا, ۇكى­مەتتىڭ داعدارىسقا قارسى قابىل­داعان ءىس-قيمىل شارالارىنا سايكەس “جاڭا قۇرىلىس” جشس-نىڭ كۇشىمەن سالىنىپ جاتقان ۇلەسكەرلەردىڭ پروبلەمالىق نى­ساندارىنىڭ پاتەرلەرگە لايىق­تالماعان ءبىرىنشى قا­باتتارىنداعى قۇرىلىس الاڭ­دارىندا بالاباق­شالار جاساقتاۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. “جاڭا قۇرىلىس” جشس-نىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس 15 تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنەن وسى ماقساتقا جالپى كولەمى 16 مىڭ شارشى مەتر بولمەلەر ءبولۋ جوس­پارلانعان. بۇل شارانىڭ ناتيجەسىندە 2,5-3 مىڭ كىشكەنتاي استانالىقتار جاڭا بالاباقشا ورنىمەن قامتىلماق. ءۇشىنشى باعىت بويىنشا, جەكە مەنشىك بالاباقشالار قۇرى­لى­سىن سالۋ ەسەبىنەن, سونىمەن بىرگە جەكە تۇرعان قۇرىلىس نىساندارى­نىڭ, سالىنىپ جاتقان تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ ءبىرىنشى قاباتتا­رىنداعى قۇرىلىس نىساندارىن پايدالانۋ ەسەبىنەن 2,5 مىڭ ءبۇل­دىرشىنگە ارنالعان جاڭا بالا­باقشا ورىندارىن جابدىقتاۋ. ءتورتىنشى باعىت بويىنشا, ەلوردا اكىمدىگى بيىلعى جىلى جال­پى سانى 2,5-3 مىڭ ءبۇلدىر­شىنگە ارنالعان 10 بالالار باق­شاسىنىڭ جاڭا عيماراتىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. استانا اكىمدىگىنىڭ ءمالىم­دەۋىنشە, 2011 جىلى قالامىزدا تاعى دا 20 جاڭا بالاباقشا عيماراتى سالىنباق. ءسويتىپ, قالا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ اتاپ كورسەتكەنىندەي, 2011 جىلى استانا قالاسىنداعى بالاباقشا­داعى ورىندارعا ءزارۋ بولىپ وتىرعان بۇلدىرشىندەردىڭ 80-90 پايىزى ورىنمەن تولىق قامتاما­سىز ەتىلەتىن بولادى. بۇل ەلوردا­داعى بالاباقشاعا دەگەن سۇرانىس­تى تۇبەگەيلى شەشۋگە جاعداي جاساماق. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ استانا قالاسىنداعى وتكىزگەن كوش­پەلى كەڭەستە مەملەكەت باس­شى­­سىنىڭ تىكەلەي جەلى ارقىلى حالىقپەن جۇزدەسۋىندە ەرەكشە باسىمدىق بەرگەن ەلورداداعى بالاباقشاعا دەگەن سۇرانىستى تولىق قاناعات­تاندىرۋدىڭ ماڭى­زى زور ەكەن­دىگىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. ءسويتىپ, قالا اكىمدىگى الدىمىزداعى ەكى جىل ىشىندە بۇل ماسەلەدە تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاساماق. جىلقىباي جاعىپار ۇلى. كەدەن وداعىنا كوزقاراس استانادا قازاقستاننىڭ ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتا­سىنىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا بەلارۋس جانە رەسەي ءسوپ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن “بىرىڭعاي كەدەن وداعى جاعدايىنداعى ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتالارىنىڭ ءرولى” اتتى تاقىرىپتا باسقوسۋ ءوتتى. باسقوسۋدا كەدەن وداعىنا مۇشە ەلدەردىڭ وكىلدەرى ونىڭ قۇرىلۋىنا,  الداعى قىزمەتى مەن جوسپارلارىنا قاتىستى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. مۇندا قازاقستان ءسوپ-ءىنىڭ پرەزيدەنتى ەرلان قوجاسباي وتاندىق بيزنەستىڭ بىرىڭعاي كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىن قولداپ, ونىڭ باستاپقى قىزمەتىندە قازاقستان ءۇشىن بىرقاتار كەمشىلىكتەردىڭ بولاتىنىنا تۇسىنىستىكپەن قاراپ وتىرعانىن, الايدا ۋاقىت وتە كەلە ەلىمىز كەدەن وداعى اياسىنداعى قارىم-قاتىناستا ءوز ۇپايىن تۇگەندەپ الاتىنىنا كاسىپكەرلەردىڭ سەنىمدى ەكەنىن ايتتى. وسى ورايدا ول ءسوپ-ءتىڭ رەسەي مەن بەلارۋس رىنوگىنا شىعامىن دەگەن كاسىپكەرلەرگە جەڭ ۇشىن بەرۋگە دايىن ەكەنىن, ويتكەنى, بكو قۇرامىنا كىرگەن شەتەلدىك ارىپتەستەرىمىز قازاقستان رىنوگىنا تەك ينۆەستور رەتىندە قارايتىنىن, سوندىقتان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ پالاتانىڭ باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ماسەلەگە بايلانىستى قازىر رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىمەن ءتيىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋدە. وندا كەدەن وداعىنا كىرەتىن مەملەكەتتەردىڭ ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتالارىنىڭ قاۋىمداستىعىن قۇرۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلىپ وتىر. ەگەر بۇل اسسوتسياتسيا قۇرىلعان جاعدايدا وعان ءار ەلدەن 10 مۇشە كىرىپ, كەدەن وداعى اياسىندا تۋىنداعان ماسەلەلەردى تەز ارادا انىقتاپ, شەشۋ جولدارىن قاراستىراتىن بولادى. جيىندا رەسەي مەن بەلارۋس ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. رەسەي ءسوپ-ءنىڭ قازاقستانداعى وكىلى كونستانتين ارتيۋشين الداعى ۋاقىتتا ونىڭ قىزمەتى ءۇش ەلگە دە پايدالى بولاتىنىن, ويتكەنى, 170 ملن. حالقى بار الىپ كەڭىستىكتى قامتىعان كەدەن وداعىنىڭ جۇمىسى تەك ساۋدا جانە ەكونوميكالىق مۇددەلەردى كوزدەپ وتىرعانىن, سونىڭ ناتيجەسىندە ءونىم ءوندىرۋ, ونى سىرتقا جەتكىزۋدە باسەكەلەستىكتىڭ ارتاتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسى جەردە ول باسەكەلەستىكتى ماسەلەسىنە كەلگەندە, قازاقستان مەن رەسەيدەن گورى بەلارۋس ونىمدەرىنىڭ كوپ رەتتە سۇرانىسقا يە بولاتىنىن, ويتكەنى, ونىڭ تەحنيكاسى مەن اۋىلشارۋاشىلىق جانە باسقا دا ونىمدەرى ساپالى تاۋار رەتىندە باعالانىپ جۇرگەنىنەن حاباردار ەتتى. ال بەلارۋس ءسوپ توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نيكولاي ساحار بولسا, ءوز ەلىنىڭ كەدەن وداعى اياسىندا قازاقستانمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ تۇرعىسىندا اۋقىمدى جوسپارلار بەلگىلەپ وتىرعانىن, مينسكىدە اپتا سايىن ۇكىمەت باسشىسى دەڭگەيىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن ىنتىماقتاس­تىقتى نىعايتۋ ماسەلەسى بويىنشا ناقتى شارالار قاراستىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. داستان كەنجالين. ورتاق  رىنوكتىڭ ارتىقشىلىعى كوپ سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق كەدەندىك باقىلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى  الىبەك قارتوۆ باق وكىلدەرىمەن وتكىزگەن بريفينگتە  ءوز ءسوزىن كەدەن وداعىن قۇرۋ  تۋرالى ءۇش ەل اراسىندا قول جەتكەن مامىلەلەردەن باستادى. قازاقستان, رەسەي جانە بەلارۋس مەم­لەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى بىلتىر 27 قاراشادا كەدەندىك وداقتىڭ كەدەندىك كودەكسى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان كۇننەن باستاپ, ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق ايماق قۇرۋعا نەگىز جاسالدى. مۇنداي كەلىسىم ەل تۇرعىندارىنا دا كوپتەگەن ارتىقشىلىقتار بەرەدى. ەڭ باستىسى, رىنوكقا كەڭ جول  اشىلىپ, ەركىن ساۋدا اينالىمى جان-جاقتى ورىستەيتىن بولادى, – دەي كەلىپ, الىبەك ءنامىم ۇلى 1 قاڭتاردان باستاپ  بىرىڭعاي كەدەندىك ءتاريفتىڭ ەنگىزىلگەنىن, 1 شىلدەدەن كەدەندىك كودەكستىڭ كۇشىنە ەنۋىنە بايلانىستى ءۇش ەلدەن اكەلىنەتىن ونىمدەر مەن تاۋارلارعا  كەدەندىك رەسىمدەۋدىڭ ءجۇر­گىزىلمەيتىنىن جەتكىزدى. 2011 جىلى قازاقستان-رەسەي شەكاراسىنداعى كەدەندىك باقىلاۋ الىنىپ, بار كۇش-جىگەر سىرتقى  شەكاراعا جۇمىلدىرىلاتىن بولادى. كەدەندىك وداق اياسىندا قولعا الىنىپ جاتقان شارالار شەكارا ارقىلى جۇكتەردىڭ ءوتۋىن وڭايلاتىپ, 170 ميلليون  ادامدى قامتيتىن ورتاق رىنوكتى قالىپتاستىرادى. ول 2012 جىلعا دەيىن  جالعاساتىن بولادى. جەدەل باسقارۋ ورتالىعى ىسكە قوسىلعالى جۇمىستىڭ شيراي تۇسكەنى بايقالادى. بىلتىر كەدەن بەكەتتەرىندەگى  سىرتقى ساۋدا اينالىمى 995,3 ميلليون دوللاردى قۇراعان. تاۋارلار  ەكسپورتى  344 ميلليون, ال يمپورت 651 ميلليون دوللارعا جەتكەن. بۇل سالادا كورشىلەس ەل – رەسەيدىڭ ۇلەسى ۇلكەن.  ودان  مۇناي, تاعام ونىمدەرى, تۇرمىستىق تەحنيكالار, اۆتوكولىكتەر مەن قوسالقى بولشەكتەر جەتكىزىلەدى. ال, بىزدەن سىرتقا  استىق ونىمدەرى مەن ۇن شىعارىلادى. سوڭعى كەزدەرى الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن بايلانىس ارتىپ كەلەدى. بيۋدجەتكە 13,6 ميلليارد تەڭگە  سالىق جانە كەدەندىك تولەمدەر اۋدارىلعان. كەدەنشىلەر قۇقىقتىق قورعاۋ سالاسىندا دا قىراعىلىق كورسەتىپ كەلەدى. 59 قىلمىستىق ءىس تىركەلىپ, زاڭسىز اينالىمنان 172 كيلو ەسىرتكى زاتتارى الىنعان. ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. نەگىزگى ماقساتقا پايدالانىلماي وتىرعان بۇرىنعى بالاباقشالاردىڭ ءتىزىمى №  نىسانداردىڭ اتاۋى            مەكەن-جايى                           كىمگە تيەسىلى           ورىن سانى 1 بۇرىنعى №26 بالاباقشا عيماراتى   جەلتوقسان ك-ءسى, 36ا   استانا قالالىق اكىمدىگى   140 (“استانا حابارى”, “ۆەچەرنيايا استانا” گازەتتەرى رەداكتسياسىنىڭ قوعامدىق ۇيىمدارى) 2 بۇرىنعى №14 بالاباقشا عيماراتى موسكوۆسكايا ك-ءسى, 29/4 استانا قالالىق اكىمدىگى   75 (يجك) 3 بۇرىنعى №71 بالاباقشا عيماراتى 4 ش/ا, 33/1 ءۇي  استانا قالالىق اكىمدىگى   320 (الماتى اۋدانىنىڭ اكىمدىگى) 4 بۇرىنعى №58 بالاباقشا عيماراتى نابەرەجنايا ك-ءسى, 37 استانا قالالىق اكىمدىگى   280 (سپيد ورتالىعى) 5 بۇرىنعى №3 بالاباقشا عيماراتى موسكوۆسكايا ك-ءسى, 78   اسكەري بولىمشە  (رەسپۋبليكالىق مەنشىك) 280 6 بۇرىنعى №33 بالاباقشا عيماراتى ساماركانتسكايا ك-ءسى, 45 ۇقكد (رەسپۋبليكالىق مەنشىك)     140 7 بۇرىنعى №72 بالاباقشا عيماراتى ساماركانتسكايا ك-ءسى, 45ا    قر قورعانىس مينيسترلىگى (رەسپۋبليكالىق مەنشىك) 140 8 بۇرىنعى №5 بالاباقشا عيماراتى           زاتاەۆيچ ك-ءسى, 21 قورعانىس ىستەرى  جونىندەگى دەپارتامەنت (رەسپۋبليكالىق مەنشىك) 140 9 بۇرىنعى بالاباقشا عيماراتى   ماياكوۆسكي ك-ءسى, 7ا ىىم (رەسپۋبليكالىق مەنشىك) 140 10 بۇرىنعى №23 بالاباقشا عيماراتى  جانگەلدين ك-ءسى, 1   ىىم (رەسپۋبليكالىق مەنشىك)         280 (پوبەدا د-لى, 65ا) 11 بۇرىنعى №10 بالاباقشا عيماراتى  جۇبانوۆ ك-ءسى, 2   ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ ققو, ادىلەت دەپارتامەنتى (رەسپۋبليكالىق مەنشىك)                 140 12 بۇرىنعى №44 بالاباقشا عيماراتى  2 ش-ا رەسپۋبليكالىق گۆارديا (رەسپۋبليكالىق مەنشىك) 280 13 بۇرىنعى №161 بالاباقشا عيماراتى     موجايسكي ك-ءسى, 5  اسكەري سوت (№16 بالاباقشا عيماراتىنىڭ   (رەسپۋبليكالىق مەنشىك) 140 كورپۋسى) 14 بۇرىنعى №52 بالاباقشا عيماراتى  موسكوۆسكي ك-ءسى, 58   قتج      280 بارلىعى:                                         2 775 ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ينتەرنەت-سايتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى          www.government.kz ىشكى ىستەر مينيسترلىگى       www.mvd.kz قورعانىس مينيسترلىگى      www.mod.kz قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى         www.nature.kz ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى       www.edu.gov.kz سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى               www.mfa.kz دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى      www.ءdarى.kz كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگى      www.mtk.gov.kz ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى               www.enbek.kz قارجى مينيسترلىگى           www.mf.ءmىnfىn.kz ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگى              www.ءmىnplan.kz ادىلەت مينيسترلىگى             www.ءmىnjust.kz توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى   www.emer.kz مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى            www.sana.gov.kz ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار مينيسترلىگى           www.memr.gov.kz اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى                www.ءmىnagrى.kz يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگى              www.ءmىt.kz تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى    www.mts.gov.kz جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگى             www.auzr.kz بايلانىس جانە اقپاراتتاندىرۋ اگەنتتىگى ww.alc.gov.kz ستاتيستيكا اگەنتتىگى                            www.stat.kz كوشى-قون جانە دەموگرافيا اگەنتتىگى  www.ءdemomىgratىon.kz