الەم • 13 قازان، 2017

ترامپ جانە «امەريكالىق فۋتبول»: تەكەتىرەس نەمەن تىنادى؟

248 رەتكورسەتىلدى

وسىدان ءۇش اپتا بۇرىن اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ مەملەكەتتىك ءانۇراننىڭ ورىندالۋى كەزىندە تىزەرلەگەن امەريكالىق فۋتبول ويىنشىلارىن قاتاڭ سىنعا الىپ ۇلكەن ءبىر داۋ باستاعان بولاتىن. پرەزيدەنتكە قارسىلىق رەتىندە تىزەرلەۋشىلەر سانى ارتا ءتۇسىپ، ەكى جاقتىڭ ءبىرىن-ءبىرى ايىپتاۋى كوبەيە ءتۇستى. تابيعي اپاتتار مەن لاس- ۆەگاستاعى اتىس بۇل داۋدى ۇمىتتىرعانداي بولعان ەدى، بىراق بۇرناعى كۇنى ترامپ مىرزا ۇلتتىق فۋبول ليگاسىنا (NFL) شۇيلىگۋىن قايتا باستادى. ءدال وسى ارادا NFL كوميسسارى گۋدەللدىڭ ەلدەگى 32 فۋتبول كلۋبىنىڭ باسشىلارىنا ترامپتىڭ تالابىن ورىنداۋ جونىندەگى قۇپيا حاتى ينتەرنەتتى شارلاپ كەتتى. وسىلايشا ترامپ پەن NFL اراسىنداعى داۋ NFL مەن جانكۇيەرلەردىڭ داۋىنا اينالۋ قاۋپى پايدا بولدى. ترامپ جاقتاستارى مەن كەيبىر ساراپشىلار مۇنى «ساياسي جەڭىس» دەپ باعالاۋدا. ءبىر قاراعاندا بولماشى تالاس-تارتىس بولىپ كورىنگەن بۇل وقيعا نە سەبەپتەن بۇكىلحالىقتىق تاقىرىپقا اينالا كەتتى؟ ترامپ مىرزا بۇل ارقىلى نەنى كوزدەدى؟ ارنايى جاسالعان امال دەپ ايتا الامىز با؟ وسى ءتۇيىندى تارقاتىپ كورەلىك. 

الاباما شتاتىندا ليۋتەر سترەيندجدى قولداۋعا ارنالعان ءىس-شارادا دونالد ترامپ ءسوز سويلەۋدە سۋرەت: Bynn Anderson/AP

سوڭعى جىلدارى امەريكالىق فۋتبولدىڭ كەيبىر ويىنشىلارى ماتچ الدىنداعى مەملەكەتتىك ءانۇراننىڭ ورىندالۋى كەزىندە تىزەرلەۋ ارقىلى اقش-تاعى ناسىلدىك جانە قۇقىقتىق ادىلەتسىزدىككە دەگەن قارسىلىقتارىن بىلدىرەتىن بولعان. سول فۋتبولشىلار ءۇش اپتا بۇرىن پرەزيدەنت ترامپتىڭ نىساناسىنا ىلىكتى. سەناتورلىققا ۇمىتكەر رەسپۋبليكالىق ليۋتەر سترەيندجدى قولداۋعا ارنالعان ءىس-شارادا ترامپ «پاتريوتتىق سەزىمنەن جۇرداي» فۋبولشىلاردى ء«يتتىڭ بالالارى» دەپ اتاپ، قوعامدىق رەزونانس تۋدىردى. ودان كەيىن بەس كۇن قاتارىنان سپورتشىلاردى سىناپ-مىنەۋ ترامپتىڭ سۇيىكتى الەۋمەتتىك جەلىسى – تۆيتتەردە جالعاستى. كەشە سول شابۋىل قايتا جانداندى.

قىركۇيەكتىڭ سوڭىنداعى تۆيتتەرىنىڭ بىرىندە ترامپ مىرزا «NFL مەملەكەتتىك ءانۇران ويناعاندا بارلىق ويىنشىلاردى تىك تۇرىپ قۇرمەت كورسەتۋگە مىندەتتەيتىن ەرەجە قابىلداۋ كەرەك»، دەگەن ويىن ءبىلدىردى. ءۇش كۇننەن سوڭ «داللاس كوۆبويلارى» (The Dallas Cowboys) مەن «اريزونا كاردينالدارى» (The Arizona Cardinals) اراسىنداعى ويىندا تەحاستىق ويىنشىلار ءانۇران باستالعانعا دەيىن تىزەرلەپ تۇرىپ، مەملەكەتتىك گيمن قوسىلعاندا تۇرەگەلىپ، قولتىقتاسىپ تۇرىپ تىڭدادى. وسى ءبىر ءساتتى ترامپ كەزەكتى تۆيتىندە «ۇلكەن پروگرەسس» دەپ اتادى. كەشەگى NFL كوميسسارى گۋدەللدىڭ حاتى دا ترامپتىڭ ۇپايىن تۇگەلدەگەندەي بولدى. الايدا دەموكراتتار مەن رەسپۋبليكالىقتار، مەديا بەلسەندىلەرى جانە سپورتشىلار مەن جانكۇيەرلەر بۇل تارتىسقا سان ءتۇرلى باعا بەرۋدە. بىرەۋلەرى ترامپتىڭ پاتريوتيزمگە شاقىرعان قادامىن قولداپ جاتسا، ەكىنشىلەرى اقش پرەزيدەنتىنىڭ ەلدى بىرىكتىرۋدىڭ ورنىنا ىرىتكى سالىپ، حالىقتى ءوزارا جاۋلاستىرۋدا دەپ ايىپتاۋدا.

The Dallas Cowboys ويىنشىلارى The Arizona Cardinals كومانداسىنا قارسى ويىن الدىندا ءانۇران باستالعانعا دەيىن تىزە بۇگىپ وتىرۋدا. سۋرەت: Matt York/AP

«اڭداماي تۆيت جازعان...»

امەريكالىق فۋتبول اقش ازاماتتارى ءۇشىن قاتارداعى بۇقارالىق سپورت ءتۇرى ەمەس. ول – امەريكالىق مادەنيەتتىڭ اينىماس بولشەگى. ول – امەريكالىق وتباسى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىر ەلەمەنتى. ودان قالسا، سوڭعى جىلدارى امەريكالىق فۋتبول كەيبىر سپورتشىلار ءۇشىن ساياسي قارسىلىقتى ءبىلدىرۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلىنە اينالىپ كەلەدى. بۇل ادىسكە كوبىنە قارا ءناسىلدى فۋتبولشىلار ءجيى جۇگىنەدى. ولار وسى ارقىلى جۇرتشىلىق نازارىن ەلدەگى الەۋمەتتىك، ناسىلدىك جانە قۇقىقتىق ادىلەتسىزدىك ماسەلەلەرىنە اۋدارۋعا تىرىسۋدا. بۇل –فۋتبولشىلاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى. ياعني، ولار ساياسي قارسىلىقتى ءتۇرلى بەيبىت فورمادا بىلدىرۋگە كەپىل بەرەتىن اقش كونستيتۋتسياسىنداعى ءبىرىنشى تولىقتىرۋدى پايدالانۋدا. دەسە دە، بۇل ارەكەتتى فۋتبول جانكۇيەرلەرى مەن امەريكالىقتار ءوز قۇندىلىقتارىنا سۇيەنىپ ءتۇرلى باعالاپ كەلەدى.

سوڭعى ءۇش اپتادا پرەزيدەنت ترامپتىڭ ارقاسىندا ساياسي قارسىلىقتىڭ بۇل ءتۇرى جاڭاشا سيپات پەن مازمۇنعا يە بولا باستادى. اقش پرەزيدەنتى كلۋب يەلەرىنە، NFL باسشىلارىنا جانە ميلليونداعان جانكۇيەرگە فۋتبولشىلاردىڭ ارەكەتىن مۇلدەم ماقۇلدامايتىنىن ءبىلدىرۋ ارقىلى امەريكالىق فۋتبول قاۋىمىن وزىنە قارسى بىرىگۋگە يتەرمەلەدى. ماسەلەن، ەگەر ترامپ شۇيلىككەنگە دەيىنگى اپتالاردا ويىن الدىندا ءانۇران ويناعان كەزدە 5-6 ويىنشى عانا تىزە بۇكسە، تۆيتتەردەگى شابۋىلداردان كەيىن «پاتريوتيزمگە جات» تاسىلگە 200-گە جۋىق فۋتبولشى جۇگىنگەن. ترامپتىڭ ارەكەتىن ايىپتاۋشىلاردىڭ قاتارىندا پرەزيدەنتتى جەكە تانيتىن New England Patriots كومانداسىنىڭ بەلدى ويىنشىسى توم برەدي دە بار. سونىمەن قاتار، 100-دەن استام فۋتبول جاتتىقتىرۋشىلارى دا ءوز شاكىرتتەرىنىڭ ساياسي قارسىلىق كورسەتۋىن قولداعان.

دەگەنمەن، گۋدۋەللدىڭ كەشەگى حاتى ترامپ پەن ونىڭ جاقتاستارىنا «ساياسي جەڭىس» اۋىلىن جاقىنداتقاندايت اسەر قالدىردى. امەريكالىق فۋتبول بيزنەسمەن ترامپ پرەزيدەنت اتانعانعا دەيىن اقش-تا ميلليونداردىڭ سۇيىكتى ويىنى بولعان جانە ول بيلىكتەن كەتكەننەن كەيىن دە امەريكالىقتاردى بىرىكتىرۋشى ويىنداردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. سوعان قاراماستان ترامپ ءوز قولداۋشىلارىنىڭ تامىرىن فۋتبولشىلاردى «پاتريوتيزمگە شاقىرۋ» ارقىلى باسىپ كورۋدى كوزدەسە كەرەك-ءتى.

«قارا ءناسىلدى» فۋتبول

The 49ers كومانداسىنىڭ ويىنشىلارى ەريك رەيد پەن كولين كاپەرنيك The Chargers كومانداسىنا قارسى ويىن الدىندا اقش ءانۇرانى ويناپ جاتقان كەزدە تىزە بۇگىپ وتىر. 1 قىركۇيەك، 2016 ج. سان ديەگو، كاليفورنيا. سۋرەت: Michael Zagaris/Getty Images

ءالى كۇنگە دەيىن اقش-تا ناسىلدىك تەڭسىزدىك ءوز ماڭىزدىلىعىن جوعالتپاي كەلەدى. ناسىلدىك ماسەلە سپورتتى دا اينالىپ وتكەن ەمەس. ويىنشىلارىنىڭ 70 پايىزى افرو-امەريكالىقتاردان تۇراتىن امەريكالىق فۋتبولدى قارا ناسىلدىلەر ويىنى دەسە دە بولادى. ءانۇراندى تىزە بۇگىپ تۇرىپ تىڭداۋ ساياسي قارسىلىقتىڭ ءتاسىلى رەتىندە 2016 جىلى سان-فرانتسيسكونىڭ «The 49ers» كومانداسىنىڭ قارا ءناسىلدى قورعاۋشىسى كولين كاپەرنيكتەن باستاۋ العان. وسى ۋاقىتقا دەيىن قارسىلىعىن تىزە بۇگۋ ارقىلى ءبىلدىرىپ كەلە جاتقان سپورتشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى دە افرو-امەريكالىق فۋتبولشىلار. ونىڭ ۇستىنە قارا ناسىلدەرگە قاتىستى قۇقىقتىق ادىلەتتىلىكتى كوزدەيتىن «Black Lives Matter» قوزعالىسىنىڭ ءوز ءىس-قيمىلدارىن كاپەرنيك سەكىلدى تانىمال فۋتبولشىلارمەن بايلانىستىرۋى بۇل ساياسي قارسىلىق فورماسىن اقش قوعامىندا افرو-امەريكالىقتاردىڭ ءتاسىلى رەتىندە باعالايتىن ويدى قالىپتاستىرىپ كەلەدى.

وسى ورايدا، ەلدە ناسىلشىلدىكپەن كۇرەس تۋرالى تارتىس قىزىپ تۇرعاندا ءاربىر ءتۆيتى قوعامدىق داۋ تۋدىراتىن ترامپتىڭ قارا ءناسىلدى فۋتبولشىلارعا سىن بوراتۋىن كەزدەيسوق دەۋگە كەلمەيدى. ياعني، سپورتشىلارعا ءتيىسۋ – ناسىلگە قاتىستى ماسەلەلەردى قوزعايتىنىن ەسەپكە الىپ جاسالعان قادام.

«اش بالا توق بالامەن وينايدى»

The 49ers پەن The Chargers كوماندالارى اراسىنداعى ويىن كەزىندە كولين كاپەرنيككتىڭ ءانۇران كەزىندە تىزە بۇگۋىن ايىپتايتىن قاعاز ۇستاعان سان-فرانتسيسكولىق كوماندانىڭ فاناتى. 1 قىركۇيەك، 2016 ج. سان ديەگو، كاليفورنيا. سۋرەت: Orlando Ramirez-USA TODAY Sports

امەريكالىق فۋتبول ويىنشىلارىنىڭ ميلليونداپ تابىس تاباتىنى ەشكىمگە جاسىرىن ەمەس. تابىسى قانشا جوعارى بولسا دا فۋتبولشىلاردىڭ وزگە امەريكالىقتار سەكىلدى زاڭ اياسىندا ساياسي نارازىلىعىن بىلدىرۋگە قۇقىقتارى بار. دەگەنمەن، ولاردىڭ اقش ءانۇرانى ويناعاندا تىزە بۇگۋ ارقىلى ادىلەتسىزدىكتەرگە قارسىلىق ءبىلدىرۋىن ۇناتپاۋشىلاردىڭ اراسىندا «ەرىككەن قارا ءناسىلدى بايلاردىڭ ءىس-ارەكەتى» دەگەن وي باسىم. وسى تۇستا ترامپ قارا ءناسىلدى باي امەريكالىق ويىنشىلاردان «انۇرانعا قۇرمەت كورسەتۋدى تالاپ ەتۋ» تاكتيكاسىن ءوز جاقتاستارى مەن قارسىلاستارىنىڭ اراسىندا ء«بىز» جانە «ولار» دەپ ءبولىنۋدى ورشىتۋگە وتە ءتيىمدى قولداندى دەسە بولادى.

ترامپتىڭ ءوزى ميللياردەر ەكەندىگىنە قاراماستان، 2016 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ەلدەگى بار پروبلەماعا «ۆاشينگتونداعى جەمقورلىققا بەلشەسىنەن باتقان ساياساتكەرلەردى» كىنالاۋ ارقىلى كەدەي سايلاۋشىلاردىڭ قولداۋىنا يە بولعانىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ءتۇرلى الەۋمەتتىك ساۋالنامالار كورسەتكەندەي، جوعارى ءبىلىمى جوق جانە الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن سايلاۋشىلاردىڭ ترامپقا دەگەن كوڭىلدەرى ءالى سۋي قويماعان. سوندىقتان دا، ترامپتىڭ ەلەكتوراتى الدىندا ۆاشينگتونداعى ساياسي يستەبليشمەنتكە ەش قاتىسى جوق قۇتقارۋشى وبرازىن كۇشەيتۋ ءۇشىن دايىن نىسانانى (باي NFL ويىنشىلارىن) كوزدەۋى بەكەر ەمەس. ياعني، ترامپ ەلدەگى ەڭ باي سپورت ليگاسى مەن باقۋاتتى فۋتبولشىلاردىڭ قاراپايىم حالىقتىڭ ومىرىنەن بەيحابار جانە ولاردىڭ ەل استاناسىندا بۇرىننان جۇرگەن ساياساتكەرلەردەن ەش ايىرماشىلىعى جوق دەپ كورسەتىپ، تاعى ءبىر ەرەكشەلەنگىسى كەلدى.

 «اق ۇيدەن اۋلاق..!»

پرەزدەنت ترامپ اق ۇيدەگى جۇمىس كابينەتىندە تەلەفونمەن سويلەسىپ وتىرىپ، باس بارماعىن جوعارى كوتەرۋدە. سۋرەت: Mandel Ngan/AFP/Getty Images

وسى ۋاقىتقا دەيىن ترامپ اكىمشىلىگى مەن كونگرەستىڭ ەكى پالاتاسىندا دا باسىمدىققا يە رەسپۋبليكالىقتار ايتارلىقتاي زاڭنامالىق جەڭىسكە قول جەتكىزە المادى. ماسەلەن، ولار سوڭعى جەتى جىل بويى «وباماكەيردى» بيلىككە قول جەتكىزگەن كۇنى الىپ تاستايمىز دەگەن ۋادەلەرىن ءوزارا كەلىسىمگە كەلە الماي، ءالى ورىنداعان جوق. ودان قالسا بيزنەس پەن ازاماتتارعا ۇلكەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى كوزدەيتىن سالىق رەفورماسىنىڭ جاقىن ارادا ىسكە اسۋى ەكىتالاي. كەشەگى شابۋىلىندا ترامپ مىرزانىڭ ءبىر ءتۆيتىن NFL پايدالانىپ كەلگەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەرمەن بايلانىستىرۋى بەكەر ەمەس. ياعني، بۇل جەردە كونگرەسستە «سالىق رەفورماسى» ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا قىرىقپىشاق بولىپ جاتقان رەسپۋبليكالىقتاردى كوپشىلىك نازارىنان تاسالاۋ، ءارى ءدال قازىر ترامپتىڭ جالعىز ءۇمىتى بولىپ تۇرعان زاڭ جوباسىنا قولداۋدى كۇشەيتۋ كوزدەلۋى مۇمكىن.

وعان وتكەن اپتالارداعى كرەملدىڭ اقش-تاعى 2016 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا ارالاسۋى بويىنشا ءجۇرىپ جاتقان زەرتتەۋدىڭ كۇشەيۋىن، پرەزيدەنتتىڭ كۇيەۋ بالاسى دجارەد كۋشنەر مەن قىزى يۆانكا ترامپتىڭ اق ۇيدەگى قىزمەتتەرىندە جەكە ەلەكتروندى پوشتاسىن قولدانعانى تۋرالى اقپاراتتىڭ كوپشىلىك نازارىنا ىلىگۋىن، لاس-ۆەگاستاعى قاندى شابۋىلدىڭ قارۋدى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ تۋرالى بۇكىلحالىقتىق پىكىرتالاستى قوسىڭىز. باسقاشا ايتقاندا، ءدال قازىر سايلاۋالدى ۋادەلەرىن ورىنداماعان جانە جاڭا پروبلەمالارعا تاپ بولعان ترامپ ءۇشىن مەديا مەن حالىق نازارىن اۋلاۋ ءۇشىن تۆيتتەرگە جۇگىنۋدەن باسقا ءتيىمدى جول بولماي تۇر.

وسىلايشا، ترامپتىڭ ۇنەمى حالىق نازارىنداعى NFL مەن ونىڭ ويىنشىلارىنا شۇيلىگۋى مەديا مەن حالىققا «اق ءۇيدىڭ اۋلاسىنان ارى ويناڭدار» دەگەنگە سايادى. ول ماقساتىنا اق ءۇي يەسى ءۇش اپتا بۇرىنعى ءبىرىنشى شابۋىلىندا تولىقتاي جەتتى دەۋگە بولادى. ماسەلەن، 24 قىركۇيەك كۇنى ترامپتىڭ فۋتبولشىلارعا شابۋىلى نيۋ-يورك تايمس جانە ۆاشينگتون پوست سەكىلدى بەلدى باسىلىمداردىڭ جانە CNN، CBS جانە NBC سەكىلدى تەلەارنالاردىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالدى.

وتپەن ويناۋ...

ساياسي جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتە تاجىريبەسى ماردىمسىز بولعانىمەن، ترامپ مىرزا كوپشىلىكتىڭ پسيحولوگياسىن وتە جاقسى تۇسىنەدى. وعان قوسا، اقش پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى جەتەكشىلىگىنە گەنەرال كەللي كەلگەلى بەرى ترامپ كومانداسىنىڭ تاجىريبەسىزدىگىنەن تۋىندايتىن قاتەلىكتەر ءبىرشاما ازايدى. ەگەر ترامپ اكىمشىلىگى مەن كونگرەستەگى رەسپۋبليكالىقتاردىڭ ساياسي ۇپاي جيناۋداعى ساتسىزدىكتەرىن ەسەپكە الساق، بۇقارانىڭ كوڭىلىن باسقا دۇنيەلەرگە اۋدارۋدا بۇل شۇيلىگۋ ءساتتى شىقتى. دەگەنمەن، NFL-ءدى نىساناعا الۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى سالدارىن ترامپتىڭ ساياسي كوممۋنيكاتسيا بويىنشا كەڭەسشىلەرى ماڭىزدى دەپ ساناماعان ءتارىزدى.

امەريكالىق فۋتبولدىڭ «Super bowl» اتالاتىن بيىلعى فينالدىق ويىنىن تىكەلەي ەفيردە 111،3 ملن استام ادام تاماشالادى. فۋتبولدىڭ حالىقتى بىرىكتىرۋشى ءرولى ءار ماۋسىم سايىن ارتىپ كەلەدى. ترامپ NFL ويىنشىلارىمەن ەرەگىسەمىن دەپ ءوزىن جىلدار بويى ەلدى بىرىكتىرىپ، امەريكالىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاپ وتىرعان «امەريكالىق فۋتبول» اتتى يدەولوگيالىق قۇرالعا قارسى قويۋدا. ساياسي كوممۋنيكاتسيا تۇرعىسىنان اقش پرەزيدەنتىنىڭ بۇل تاكتيكاسى كۇندەردىڭ كۇنىندە وزىنە قارسى ويناۋى ابدەن مۇمكىن.

شالقار نۇرسەيىت،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

جازىعى جوق كوكتەمنىڭ

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار