«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» دەگەن اتاۋمەن تانىستىرىلعان زاڭ جوباسى قارۋلى كۇشتەردىڭ, اسكەري پروكۋراتۋرا, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرىن باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ ماقساتىندا اتالعان قۇجاتقا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. اتاپ ايتقاندا, اسكەري قىزمەتشىلەردى تۇرعىن ءۇيدى جالداعانى ءۇشىن وتەماقى تولەۋ جۇيەسىنەن تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى جۇيەسىنە اۋىستىرۋ ۇسىنىلادى. سونداي-اق, 2013 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى 10 جانە ودان ارتىق مەرزىمدى قۇرايتىن بارلىق اسكەري قىزمەتشىلەر ءۇشىن 20 جىل اسكەري قىزمەتىن وتكەرگەننەن كەيىن قىزمەتتىك باسپانانى وتەۋسىز جەكەشەلەندىرۋ قۇقىعى قايتا قالپىنا كەلتىرىلەدى.
«ەگەر قىزمەتتىك تۇرعىن ءۇي جەكەشەلەندىرۋگە جاتپايتىن بولسا, وتەۋسىز جەكەشەلەندىرۋ قۇقىعى باسپانا قۇنى كولەمىندە وتەلەدى. ال اسكەري قىزمەتشىگە زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن ساناۋلى جىل قالسا, سول ۋاقىتتا تولەنەتىن تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى باسپانا ساتىپ الۋعا جەتپەيدى. سوندىقتان دا زاڭ جوباسى بۇل ساناتتاعىلارعا زەينەتكەرلىككە شىققان كەزدە باسپاناعا مۇقتاج بولعان بۇرىنعى بۇكىل كەزەڭىنە تۇرعىن تولەمدەرىن ەسەپتەپ, بىرجولعى اۋدارۋ قاراستىرىلادى. ياعني, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ دە تۇيتكىلدى ماسەلەسى تاسادا قالماي, شەشىمىن تابادى دەگەن ءسوز», دەدى ت.مۇحتاروۆ.
سونىمەن قاتار ءمينيستردىڭ ورىنباسارى وزگە وڭىرگە جىبەرىلگەن, بىراق بۇرىنعى ورنىندا يپوتەكالىق نەسيە راسىمدەلگەن اسكەري قىزمەتشىگە تۇرعىن ءۇي تولەمى قالاي تولەنەتىندىگىن دە ءتۇسىندىرىپ بەردى.
«روتاتسيالاناتىن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ولار ءۇشىن يپوتەكالىق كەلىسىمشارت راسىمدەلگەن وڭىردەگى تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىنىڭ سوماسى بۇرىنعى كولەمدە ساقتالادى. سول سياقتى اسكەري قىزمەتشىگە ول باسپاناسىن جالعا بەرىپ, تۇسكەن قاراجاتقا جاڭا قىزمەت ورنىندا تۇرعىن ءۇي جالداپ تۇرۋىنا دا قۇقىق بەرىلەدى», دەدى ول.
مينيستر ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, ۇسىنىلىپ وتىرعان مودەلدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2018 جىلعا قاجەت بولاتىن قوسىمشا قارجىنى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك كوميسسيا ماقۇلدانعان. سوندىقتان دا تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى باسپاناعا مۇقتاج اسكەري قىزمەتشىلەرگە اسكەري قىزمەتتە بولۋ مەرزىمىنە قاراماستان, تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىنىڭ مولشەرىن ايقىنداۋ, ولاردى تاعايىنداۋ, قايتا ەسەپتەۋ, جۇزەگە اسىرۋ, توقتاتۋ, ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ جانە قايتا باستاۋ قاعيدالارىنا سايكەس اۋدارىلاتىن بولادى. مۇنىمەن قوسا, اسكەري قالاشىقتاردا تۇرىپ جاتقان زەينەتكەرلەرگە دە بىرجولعى اقشالاي وتەماقى تولەۋ قاراستىرىلعان. سول سياقتى قازا تاپقان اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ وتباسىلارىنىڭ باسپانا ماسەلەسى تۇپكىلىكتى شەشىلەدى دەپ جوسپارلانعان.
«وسى زاڭ جوباسى ارقىلى قارۋلى كۇشتەردىڭ جانە بارلىق كۇش قۇرىلىمدارى ورگاندارىنداعى باسپاناسىز جۇرگەن 60 مىڭنان استام اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋگە وڭ ىقپال ەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. اتالعان اسكەريلەردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن قوسا العاندا, حالقىمىزدىڭ ۇلكەن ءبىر بولىگى تولىعىمەن باسپانامەن قامتىلادى دەپ سەنىم ارتۋعا بولادى», دەدى ت.مۇحتاروۆ.
وسى ورايدا, جاتاقحانالار مەن جابىق جانە وقشاۋلانعان اسكەري قالاشىقتاردا, شەكارا زاستاۆالارىندا نەمەسە وزگە دە جابىق نىسانداردا ورنالاسقان قىزمەتتىك باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلگەن اسكەري قىزمەتشىلەرگە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن ءتيىستى تولەمدەردىڭ 50 پايىزى مولشەرىندە جۇرگىزىلەتىندىگىن دە ايتا كەتكەن ءجون. ال 2018 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىنگى مەرزىمدە قىزمەتتىك تۇرعىن جايمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن اسكەري قىزمەتشىلەر اسكەري قىزمەتتەن شىعارىلعان كەزدە تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن بۇكىل كەزەڭگە تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن الۋ قۇقىعىنا يەلىك ەتەدى.
وسى كۇنگى جالپى وتىرىس اياسىندا دەپۋتاتتار «قازاقستان مەن ازيا دامۋ بانكى اراسىنداعى كەلىسىم-حاتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا ماقۇلدادى. ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى تانىستىرعان جاڭا جوباعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر «جەتىباي–جاڭاوزەن» جولىنىڭ ۇزىندىعى 73 شاقىرىم بولاتىن قوسىمشا ۋچاسكەسىن ىسكە قوسۋعا باعىتتالعان. بۇل «جەتىباي–جاڭاوزەن–فەتيسوۆ–تۇركمەنستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسى» اۆتوموبيل جولىن رەكونسترۋكتسيالاۋ ارقىلى رەسەي فەدەراتسياسى مەن تۇركمەنستان رەسپۋبليكاسىنا شىعۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ءبىزدىڭ ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
