ەل ىشىندە ۇلتارالىق تاتۋلىققا دەم بەرە وتىرىپ, تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىنگى قالىپتاسقان جاعدايدى بىردەن وزگەرتۋگە ارەكەت جاسامادى. ەسەسىنە مەملەكەت قۇرۋشى ۇلتتىڭ ۇزاق ۋاقىتتاعى ارمان-تىلەگىن جۇزەگە اسىرۋدى ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ساتىلارىنا نەگىزدەدى. قازاقى ۇعىم-تۇسىنىك تۇرعىسىنان العاندا «باتپانداپ كىرگەن اۋرۋدىڭ مىسقالداپ شىعاتىن» زاڭدىلىعىن ۇمىتقان جوق, قاراپايىم حالىقتىق فيلوسوفيانىڭ ءتۇيىندى تۇسىن الىس ماقساتتارعا ارقاۋ ەتە ءبىلدى. بىرنەشە عاسىرعا سوزىلعان بوداندىق ەزگىدەن ەسەڭگىرەگەن ەلدىڭ بولاشاعىن تىنىشتىقپەن بايلانىستىردى. قارۋ تۇرعان جەردە تىنىشتىق بولمايتىنىن تەرەڭنەن ءتۇسىندى, ءسويتتى دە يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتتى. باسقاسىن ايتپاعاندا جاڭا زاماناعا ساي ەكونوميكاسى مەن قورعانىسى جاعىنان دا دەربەس ساياسات جۇرگىزىپ كورمەگەن قازاقستاننىڭ سول تۇستاعى جاعدايى قورعانسىزدىڭ كۇنىمەن بىردەي ەدى. سونداي ءبىر سىندارلى تۇستا قولدا بار قارۋدان باس تارتۋ اسا ۇلكەن ەرلىك پەن بولاشاققا دەگەن كورەگەن سەنىمدى قاجەت ەتەتىن ەدى. ن.نازارباەۆتىڭ الاپات قارۋدان باس تارتۋ شەشىمىن سول كەزدە كوپشىلىك ءۇشىن اسا تۇسىنىكتى بولماعانى دا شىندىق...
يادرولىق قارۋ قاي ەلدەردە بار؟
يادرولىق قارۋ اتى قورقىنىشتى. الايدا مۇنداي قارۋى جوق ەلدەر بار ەلدەرگە «مىقتى» دەپ قارايتىنى انىق. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قارۋى بار ەلدەردىڭ دە كوڭىلى تىنىش وتىر دەپ ەشكىم ايتا المايدى. شىندىعىنا كەلگەندە جاپپاي قىرىپ-جوياتىن تاجالدى ءوندىرىپ, ساقتاپ وراسان زور شىعىندارعا باتىپ وتىرىپ تا تىنىشتىعىڭدى ساتىپ الا المايتىنىڭ بەلگىلى بولدى. بۇگىندە قۋاتتى قارۋعا مىنا ەلدەر يەلىك ەتەدى: اقش, رەسەي (كسرو ىدىراعاننان كەيىن يادرولىق قارۋدى ءوز يەلىگىنە الدى), فرانتسيا, ۇلىبريتانيا, قىتاي, ءۇندىستان, سولتۇستىك كورەيا جانە پاكىستان. سونىمەن قاتار, بۇل ەلدەردىڭ قاتارىندا ءيزرايلدى دە قوسۋعا بولادى. بۇل رەسمي مويىندالماعانمەن, الەمدىك قاۋىمداستىقتار بۇل مەملەكەتتىڭ ءوزى قۇراستىرىپ دايىنداعان قارۋلارى بار دەگەنگە مەڭزەيدى. ايتا كەتەر تاعى ءبىر جايت, بۇل تىزىمگە ۋكراينا دا كىرگەن بولاتىن. الايدا, ۋكرايندار 90-جىلدارى الاپات قارۋدان باس تارتىپ, رەسمي تۇردە بەيبىتشىل حالىق دەگەن مارتەبەگە يە بولعان.
«دۇنيە جۇزىندە يادرولىق قارۋ سانى كەمىپ جاتقانىمەن, يادرولىق قارۋى بار ەلدەر ءوز ارسەنالىن مودەرنيزاتسيالاپ جاتىر. سونداي-اق, الداعى ۋاقىتتا بۇل قارۋ تۇرىنەن باس تارتپاق ەمەس» دەپ مالىمدەگەن بولاتىن ستوكگولمدەگى (شۆەتسيا) حالىقارالىق بەيبىتشىلىكتى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ (SIPRI – Stockholm International Peace Research Institute) عالىمدارى.
اتالعان ينستيتۋتتىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2017 جىلدىڭ باسىندا قۋاتتى قارۋى بار توعىز مەملەكەتتە جەدەل قولدانىسقا دايىن بارلىعى 4 150 دانا يادرولىق قارۋ بولعان. SIPRI ەسەبىنشە, بۇل ەلدەردىڭ جالپى قورىندا وسى جىلدىڭ باسىندا يادرولىق وقتۇمسىقتاردىڭ سانى 14 935-كە جەتكەنى ايتىلادى. دەگەنمەن, بۇل وتكەن 2016 جىلعى كورسەتكىشتەن 15395 دانا از ەكەنى دە بەلگىلى بولدى. يادرولىق زاريادى كوپ ەلدەر ءتىزىمىن كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسى باستاپ تۇر. رەسەي ارسەنالىندا باس-اياعى 1 950 يادرولىق زارياد بار. ال اقش-تىڭ يەلىگىندە بۇل كورسەتكىش 1800 يادرولىق زارياد پەن 5000 وزگە دە وقتۇمسىقتاردى قۇرايدى. ينستيتۋتتىڭ دەرەگى بويىنشا كوش سوڭىنداعى سولتۇستىك كورەيا ەلىندە 10-نان 20-عا دەيىن يادرولىق زارياد بار ەكەن.
قارۋ سوعىس قۇرالى, ول بار جەردە تىنىشتىق بولمايدى دەيتىن قاراپايىم قاعيدانىڭ تاعى ءبىر مىسالى. قازىرگى شەكسىز بيلىككە ۇمتىلعان مەملەكەتتەر مەن ولاردان قالعىسى كەلمەيتىندەر اراسىنداعى نەگىزگى داۋ وسى قارۋدىڭ اينالاسىندا. قىرعيقاباق كوزقاراستاردىڭ ناتيجەسى الەم ەلدەرى اراسىنداعى سەنىمسىزدىككە الىپ كەلدى. قارۋعا كەتكەن قارجى ەكونوميكانىڭ السىرەۋىنە, قاراپايىم حالىق تۇرمىسىنىڭ تومەندەۋىنە بىردەن-ءبىر باسپالداق بولىپ وتىر...
يادرولىق قارۋ – ادامزاتقان تونگەن قاۋىپ
بەيرەسمي مالىمەتتەر بويىنشا دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالاردىڭ الدىندا ەۋروپاداعى فاشيستىك تارتىپتەن قاشقان عالىمدار اقش-تا باس قوسىپ, قۋاتتى قارۋدى جاساۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان ەكەن. وتكەن عاسىردىڭ 40-جىلى امەريكا ۇكىمەتى ەۋروپادان كەلگەن عالىمداردى ۇلتتىق عىلىمي جانە اسكەري زەرتتەۋ ورتالىعىنا جيناپ, جەكە يادرولىق قارۋ جاساۋ جوباسىن قولعا الادى.
الداعى ءبىر-ەكى جىل كولەمىندە عالىمدار fission-uranium-235 جانە ءپلۋتونيدىڭ (پۋ-239) باستى ماتەريالدارىن دايىنداۋمەن شۇعىلداندى. اتوم بومباسى العاش رەت «يادرولىق بومبانىڭ اكەسى» دەگەن اتپەن تانىلعان روبەرت وپپەنحەيمەردىڭ جەتەكشىلىگىمەن اقش-تىڭ نيۋ-مەكسيكا شتاتىنداعى لوس-الاموس دەگەن جەردە سىناقتان وتكىزىلەدى.
ال العاش رەت ءىس جۇزىندە 1945 جىلدىڭ 6 تامىزىندا پايدالانىلدى. ياعني بۇل ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزى بولاتىن. اقش-تىڭ B-29 بومبالاۋشى ۇشاعى ەڭ ءبىرىنشى جاسالعان اتوم بومباسىن جاپونيانىڭ 350 مىڭ تۇرعىنى بار حيروسيما قالاسىنا تاستايدى. قۋاتتى جارىلىس حيروسيمانىڭ 90 پايىزىنا اسەر ەتىپ, 140 مىڭنان استام ادامدى اجال قۇشتىردى. مىڭداعان تۇرعىن راديواكتيۆتى ساۋلەنىڭ كەسىرىنەن جارىمجان بولدى. ارادا ءۇش كۇن وتكەن سوڭ, ياعني 9 تامىزدا B-29 ۇشاعى ەكىنشى قۋاتتى قارۋىن ناگاساكي قالاسىنا تاستادى. بۇل اپاتتان 75 مىڭعا جۋىق ادام وپات بولدى. بۇل ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ۇلكەن شىعىنداردىڭ ءبىرى. مۇنداي اپاتتان كەيىن جاپونيا يمپەراتورى سول جىلدىڭ 15 تامىزىندا قارسىلىقسىز جەڭىلگەنىن جاريالادى. بىرەر سويلەممەن وسىلاي عانا ايتىپ وتىرعانىمىزبەن, وسى وقيعانىڭ ارتىندا تۇرعان توگىلگەن قان مەن كوز جاس, قىرشىنىنان قيىلعان تالاي عۇمىر, ورتاسىنا تۇسكەن شاڭىراقتىڭ وبالى كىمگە؟!
قازاق ەلى – يادرولىق سىناق زارداپتارى
ارىگە بارماي-اق قويايىق, اتوم بومباسىنان قازاقتىڭ دا كورگەن ازابىن ايتىپ تاۋىسۋ قيىن. كەڭەس وداعى ارتىنشا سەمەيدە 1949 جىلدىڭ 29 تامىزىندا 22 توننالىق يادرولىق بومبانىڭ العاشقى سىناعىن وتكىزدى. جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا 07:00-دە بولعان قۋاتتى جارىلىستان ايماق ءبىر مەزەتتە رادياتسيالىق كۇلگە وراندى...
مالىمەتتەر بويىنشا سەمەي جەرىندە 40 جىل بويى سىناقتان وتكەن يادرولىق زاريادتاردىڭ جيىنتىق قۋاتى حيروسيماعا تاستالعان اتوم بومباسىنان 2,5 مىڭ ەسە اسىپ تۇسەدى ەكەن. ياعني, ءبىر مەزەتتە 350 ملن ادامنىڭ ءومىرىن جالماۋعا قاۋقارلى.
وسى 40 جىل ۋاقىت ارالىعىندا باس-اياعى 470 يادرولىق قارۋ سىناقتان ءوتتى. ونىڭ 118-ءى جەر ۇستىندە بولسا, قالعان 352-ءسى جەر استىندا وتكىزىلىپتى.
كسرو-داعى يادرولىق قارۋدى سىناۋدىڭ بارلىق ءتۇرى نەگىزىنەن سەمەي پوليگونىندا ءوتتى (500 يادرولىق سىناق جاسالدى). بۇل الەمدەگى بارلىق سىناقتاردىڭ ۇشتەن ءبىرىن قۇرايدى. ول نەگىزىنەن ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك-شىعىس جانە ورتالىق اۋداندارىنا ەكولوگيالىق زيانىن تيگىزدى. سەمەي پوليگونىندا وتكىزىلگەن سوڭعى يادرولىق جارىلىس 1989 جىلدىڭ 19 قازانىندا بولدى. وسىدان كەيىن, ياعني 1991 جىلدىڭ 29 تامىزىندا سەمەي پوليگونى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن جابىلدى. ەلىمىز ەگەمەندىگىن العاننان كەيىن پوليگوندى جاۋىپ, ءوز ەركىمەن يادرولىق قارۋدان باس تارتقان العاشقى مەملەكەت رەتىندە تاريحتا قالدى.
ودان بەرى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت وتسە دە, زاردابىن بۇگىنگى ۇرپاق ءالى دە تارتىپ كەلەدى. ماماندار ونىڭ زيانى كەمىندە 5-6 ۇرپاققا جالعاسادى دەگەن بولجامدار ايتادى. جالپى بۇل رادياتسيادان زارداپ شەككەندەردىڭ سانى 2 ملن. ادامنان اسادى.
قۋاتتى قارۋدىڭ زارداپتارى
مۇنداي قۋاتى كۇشتى قارۋ جارىلعان كەزدە جالىننىڭ تەمپەراتۋراسى بىردەن بىرنەشە ميلليون تسەلسي گرادۋسقا دەيىن جەتەدى. ياعني, مۇنداي كۇشتى قىزۋ ۇرعاندا جاقىن جەردەگى ادامنىڭ دەنەسىنەن ەشتەڭە قالمايدى. حيروسيمادان ءۇش شاقىرىم قاشىقتىقتا جۇرگەن جۇرتتىڭ تەك ك ۇلى عانا قالعان دەگەن دەرەكتەر دە بار.
ءبىر رەتتە ءجۇز مىڭداعان ادامنىڭ ءومىرىن جالمايتىن قارۋدىڭ بۇدان دا وزگە زياندارى جوق ەمەس. جارىلىستان امان قالعاندار بىرنەشە كۇن بويى راديواكتيۆتى شوگىندىلەردىڭ كەسىرىنەن ءومىر مەن ءولىمنىڭ ورتاسىندا جۇرەدى. راديواكتيۆتى ساۋلە العان جۇكتى ايەلدەر سابيلەرىن جوعالتادى, امان-ەسەن بوسانعاننىڭ وزىندە دەنى ساۋ بالا تۋى قيىن.
بۇرىنعى تاريحتا بولماعان مۇنداي الاپات قارۋدىڭ دامي كەلە ادامزات بالاسىنىڭ جالعىز مەكەنى جەر انانىڭ بولاشاعىنا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعانى ساياسي مۇددە كوزدەرىن تۇندىرعان كەي ەلدەردى ويلاندىرمايتىن سەكىلدى. بەتىن ارى – ەگەر جاپپاي قولدانىلىپ, جەر شارىنا قاۋىپ توندىرەر بولسا, بۇنداي قارۋدىڭ بارى مەن جوعىنىڭ ايىرماشىلىعى شامالى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى
وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى اقش-تىڭ ۆاشينگتون قالاسىندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءتورتىنشى سامميت شەڭبەرىندە جاريا ەتىلگەن بولاتىن.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇراقتى وكىلدىگى بۇۇ-نىڭ باسشىلىعىن, تۇتاستاي نيۋ-يوركتەگى ديپلوماتيالىق قاۋىمداستىققا جاڭا قۇجات-پاراديگمانى تانىستىردى. بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋنعا, سونداي-اق الەمدىك ۇيىم جانىنداعى بارلىق مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تۇراقتى وكىلدەرىنە ءتيىستى حات جىبەرىلدى. قر تۇراقتى وكىلدىگىنىڭ باس حاتشىسىنا ۇندەۋىنەن كەيىن «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ جانە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى مارتەبەسىن الدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسى دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردىڭ ناقتى ىستەرىنىڭ ءتيىمدى باسشىلىعىنا اينالۋى ءتيىس. بۇگىندە جەر بەتىندە عىلىمي جەتىستىك رەتىندە سانالىپ, ءتۇرلى قۋاتتى قارۋ شىعارىلىپ جاتىر. الايدا, ولاردىڭ قانشالىقتى قاۋپى بارىن, بولاشاقتا قانداي ماقساتتا قولدانىلاتىنى كولەڭكەدە قالىپ قويادى.
بۇل رەتتە ەلباسىمىز «سوعىستا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋلار – يادرولىق, حيميالىق, بيولوگيالىق جانە عىلىم جەتىستىگى نەگىزىندە ويلاپ تابىلاتىن باسقا دا كەز كەلگەن قارۋ تۇرلەرىن قولدانۋدان قاشىپ قۇتىلۋ مۇمكىن بولمايدى. بۇل بۇكىل ادامزاتتىڭ قىرىلۋىنا الىپ كەلەدى. جاپپاي قىرىپ-جوياتىن جاڭا قارۋ تۇرلەرىن جاساۋ ءۇشىن عىلىمي جاڭالىقتاردى پايدالانۋعا تىيىم سالاتىن حالىقارالىق قۇجات ازىرلەپ, ونى ورىنداۋدى مىندەتتەۋ ماڭىزدى», – دەپ ورىندى ۇسىنىس ءبىلدىردى. شىندىعىندا الەم ەلدەرى جەكە مۇددەسى ءۇشىن جانتالاسا قارۋلانىپ, ادامزاتقا ورتاق مۇددەنى نازاردان تىس قالدىرىپ وتىرعان سەكىلدى. مۇندايدا ءبىر ەلدىڭ تاۋەكەلگە بارىپ, وزگەلەرگە ۇلگى ۇسىنۋى, جالپى ادامزاتتىق مۇددە ءۇشىن ارەكەت ەتۋى كەز-كەلگەننىڭ قولىنان كەلە بەرمەيتىن كورەگەندىك. مەملەكەت باسشىسىنىڭ مانيفەسى تۋرالى الەمگە بەلگىلى ساراپشىلار, ماماندار وڭ پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ماقالاسى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميت اياسىندا اقش-تىڭ The Hill اتتى كۇندەلىكتى ساياسي گازەتىندە جاريالاندى.
«جەرى يادرولىق قارۋ سىناۋ ءۇشىن پوليگون رەتىندە پايدالانىلعان, 500 يادرولىق سىناقتىڭ ناتيجەسىندە ءبىر جارىم ميلليوننان استام ازاماتى مەن اۋقىمدى تەرريتورياسى رادياتسياعا ۇشىراعان ەلىمىزدىڭ تاريحي تاجىريبەسى ءبىزدى قاۋىپسىزدىكتى باسقاشا تۇسىنۋگە الىپ كەلدى. قارۋ جانە يادرولىق ماتەريالدار قورىن جويۋ وڭىرىمىزگە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق اكەلدى. الايدا, الدەقايدا بەرىك قاۋىپسىزدىك بارلىق تاراپتىڭ ءوزارا قاۋىپسىزدىگىنە باعىتتالعان قۇرىلىمدار ارقىلى عانا قامتاماسىز ەتىلۋى مۇمكىن. يادرولىق قارۋ بۇدان بىلاي ورتالىق ازيادا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ فاكتورى بولىپ سانالمايدى», – دەلىنگەن ماقالادا.
ادامزات بالاسى ەرتەدەن-اق بيلىكتىڭ, ۇستەمدىكتىڭ نەگىزى قۋاتتى قارۋدا دەپ ءبىلىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس, الايدا جاڭا عاسىر ءوز پەرزەنتىنىڭ الدىنا قاتاڭ تالاپ قويىپ وتىر: نە بۇل جولدان باس تارتامىز, نە ءوز ورنى تولماس وكىنىشكە تاپ بولامىز. بۇل بۇرىنعى كوزقاراستاردىڭ كونەرگەنىن كورسەتەدى. جاڭاشا ۇعىمداردى قالىپتاستىراتىن ۋاقىت كەلدى. پاراسات باسەكەسىنە جول اشىلۋى ءتيىس, ادام بالاسى ءبىر-بىرىنەن ءبىلىم-پاراساتى ارقىلى عانا بيىك تۇرا الادى. ادامزات دامۋىنىڭ باستاۋىندا وسى يدەيا بيلىك قۇرعان بولاتىن, سوعان قايتا ورالاتىن ۋاقىت جەتتى.
اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى رەكس تيللەرسون: قازاقستان تۋرالى
بىرنەشە اپتا بۇرىن, ياعني وسى جىلدىڭ 21 قىركۇيەك كۇنى اقش-تىڭ باستاماسىمەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ جانە ولاردى جەتكىزۋ جۇيەلەرىن تاراتۋ قاۋپى تاقىرىبى بويىنشا مينيسترلەر دەڭگەيىندە كەزدەسۋ ءوتتى. القالى جيىنعا قاتىسقان تۇلعالار بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارۋ-جاراقتىڭ تاراتىلۋىن بولدىرماۋ تۋرالى شەشىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ جولدارى تالقىلادى.
ءوز كەزەگىندە اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى رەكس تيللەرسون اۋقىمدى بايانداما جاساپ, وندا جاھاندىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ ۇدەرىسىندەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءرولىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ناقتىراق ايتقاندا, رەكس تيللەرسون يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ارقىلى قازاقستان دانالىقتىڭ ايرىقشا ۇلگىسى بولعانىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ مۇنداي باتىل شەشىمى يادرولىق قارۋدىڭ, ونىڭ قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ, يادرولىق ماتەريالداردىڭ ارام نيەتتىلەردىڭ قولىنا ءتۇسۋ قاۋپىن ايتىرلىقتاي قىسقارتۋىنا الىپ كەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«يادرولىق قارۋدان قۇتىلۋدىڭ ناتيجەسىندە الەم قازاقستاندى يادرولىق اگرەسسورعا اينالۋى مۇمكىن «الاستاتىلعان» مەملەكەت رەتىندە قاراستىرمايدى. ول ءوزىنىڭ يادرولىق كورشىلەرى – رەسەي مەن قىتايدىڭ دۇشپانىنا دا اينالعان جوق. سونداي-اق بۇگىندە قازاقستان كورشىلەرىمەن تاتۋ-بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ول بەرىك ساۋدا قاتىناستارىن دامىتۋدا. بيىل ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى ءوتىپ, ول بولاشاقتىڭ ەنەرگيا كوزدەرىن جانە بۇكىل الەمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىن كورسەتتى. بۇل وڭىرلىك جانە حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن وركەندەۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان زاماناۋي مەملەكەت. قازاقستان ءوزىنىڭ شەشىمىنەن تەك پايدا كوردى», – دەدى اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى.
«بۇرىنعى كاسىبي قىزمەتىمدە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن بىرنەشە رەت كەزدەستىم جانە وعان وسى شەشىم تۋرالى سۇراق قويۋىما مۇمكىندىك بولدى. ول ماعان بۇل شەشىمگە ەشقاشان وكىنبەيتىنىن جانە سول كۇندەردىڭ بىرىندە بۇل جوبا جاس ەلىمىز ءۇشىن جاساعان ەڭ زور جاقسىلىعى ەكەنىن ايتقان بولاتىن», دەپ ەسكە الدى رەكس تيللەرسون.
شيرەك عاسىر بۇرىنعى جاعداي مەن بۇگىنگى كۇن تالابىنىڭ اراسىن بولجاي ءبىلۋ مەن دۇرىس شەشىم قابىلداي الۋ دارا تۇرلاعالاردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس. سول تۇلعانىڭ قازاق سەكىلدى تاعدىر-تاريحى اۋىر سىناقتان وتكەن, ادال نيەتتى, دالا كوڭىلدى حالىقتىڭ ماڭدايىنا بۇيىرۋى جاراتقاننىڭ سىيى بولسا كەرەك. ەسەڭگىرەگەن ەلىن بەيبىت جولمەن عانا بيىكتەرگە باستاۋعا بولاتىنىن ول اۋەل باستان دۇرىس بولجادى, سول ەلدىك ساياساتتى سول ۇلى يدەيانىڭ اياسىنا شوعىرلاندىرا ءبىلدى.
ايان ءابدۋالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
