ەرەكەڭ تۋرالى ەتيۋدتەر
توقسانداعىلار. توقساننان اسقاندار. اللاعا شۇكiر, اسىل سۇيەكتi, تiلدەرi تيەكتi, جاراتىلىستارى جۇرەكتi بوپ تۇرىپتى. كۇنi كەشە قاراشاڭىراق «وڭتۇستiك قازاقستان» گازەتi «جاقسىلار داستان ايتايىن...» اتتى باتىرلار جىرىنا, كوركەم ادەبيەتكە بەتبۇرىس جاساۋعا ارنالعان جارىس وتكiزگەندە, توقسان تورتكە بەتتەگەن ءادiھام شiلتەرحان ۇلى سىندى قاسيەتتi قالامگەرiڭiز سىندارلى ءسوز سويلەدi. ون بەس مينۋتتىق بەتاشارىندا بiر كiدiرمەدi. تيتتەي مۇدiرمەدi. تەرەڭ ويلارمەن تەبiرەندi. ەلiنە ەمiرەندi. «قامبار باتىر» جىرىن جاتتاعان جاس وسكiندەردiڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنا التىن ارقاۋ بولارلىقتاي بiرەگەي تiلەكتەر ورنەكتەپ, ءباتۋا تۇنعان باتاسىن بەردi.
ادەكەڭە ءھام اۋەزوۆتiڭ اسەر-ىقپالى زور بولعان. قاسيەتتەرi قونعان. سانا ساپاسىنىڭ سارقىتتارى سۇيەگiنە سiڭگەن. توقسانداعى تاس مەكەم كوكەم – مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى استانادان ابايتانۋ ورتالىعىن اشپاقتىڭ قامىندا. وعان دا ومارحان ۇلى مۇحتاردىڭ شاراپاتى تيiپ, شاپاعاتى دارىعان. بۇگiندەرi توقسانعا تولعان تۇرىسوۆىڭىزدىڭ تۋىندىگەرلiگiندە عانا ەمەس, تۇتاستاي تىنىس-تiرشiلiگiندە دە مۇحتار اۋەزوۆiڭiز تەڭدەسسiز ءرول اتقارادى. بۇل قۇبىلىس حاقىندا ەرەكەڭنiڭ ءوزi دە, وزگەلەر دە جازىپ تا, ايتىپ تا ءجۇر. قايتالاماي-اق قويالىق.
سونىمەن, اۋەزوۆتiڭ شاكiرتi ادەبيەتiڭiزگە نە بەردi? وسى ماسەلەنiڭ ءمانiسiن اشۋ ءۇشiن بiر كiتابىڭىزدىڭ ءوزi ازدىق ەتەر. بiزدiكi مولتەك قانا ەتيۋدتەر بولعاندىقتان, بەس-التى سويلەمنەن اسىرماۋعا تيiسپiز. از-كەم ايتىپ, اتتارىن اتاۋمەن شەكتەلەيiك. «كەلiنشەكتاۋ», «اقباقاي», «قىران تاۋى», «قۇرالاي جولى», «تۇندەر سازى» كiتاپتارىنداعى ءادiپتi اڭگiمەلەرi مەن حرۋستالداي حيكاياتتارىن ەسكە العاننىڭ وزiندە جازۋشىڭىزعا iشiڭiز ۋىلجىپ سالا بەرەتiنi نەلiكتەن ەكەن؟ دەيسiز.
ال ەندi «تەمiرلان» رومانى مەن «بايدiبەك» اتتى ايتۋلى دۇنيەسiنەن باستاپ, ولاردان بەرiدەگi «قوش, كوگiلدiر كەرۋەن», «كەمەڭگەرلەردiڭ كەرۋەنi», «نۇرجاۋدىڭ نۇرلى تۇندەرiنە» ۇلاساتىن جيناقتارىنداعى ەسسەلiك ەرەكشە تۋىندىلار تۇرىسوۆىڭىزدى تاۋ-تاۋ بيiكتەرگە شىعارادى-اي. « ۇلى كوش» باستايتىن درامالارى تاعى بار.
قىسقاسى, اۋەزوۆ شاكiرتiنiڭ ادەبيەتكە قوسقان ولجاسىن ولقى دەي المايسىز.
ميليتسيادا قاپ قويسا, كiم بولار ەدi?
ەركiنبەك تۇرىسوۆتىڭ جەتپiس جىلدىعىندا ما, جەتپiس بەس جىلدىعىندا ما, مەرەيتويلىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى بولعانىمىز بار. بiراز-بiراز تiرلiكتەر اتقارعاندايمىز. تەمiر كولiك مiنگiزبەك موداعا ەندi-ەندi ەنە باستاعان كەز ەدi عوي. سول تەمiر كولiگiڭiزگە قارجى جەتiڭكiرەمەي, قينالىڭقىراپ بارىپ, بiلدiرمەي, بيپازداپ جiبەرگەنiمiز دە جادىمىزدا جاڭعىرادى.
سول جەتپiس جىلدىعىندا ما, جەتپiس بەس جىلدىعىندا ما, بايانداما دا جاساعانبىز. جازعانبىز. ەرەكەڭنiڭ ەرەكشەلiكتەرi جونiندە.
ماسەلەڭكي, ءبۇي دەگەنiمiز بار: «ەرەكەڭ اعام – ەرەكشە سۇلۋ ادام. بولەكشە كوركەم جiگiت. بۇ كiسi جiپتiكتەي جiگiت شاعىندا قىپ-قىزىل جاعالى ء«مiليتسا» بولعان. تالدىرماش, تiپ-تiك, ۇپ-ۇزىن. بەلiندەگi بەلدiگi, گاليفە شالبارى مەن جالت-جۇلت ەتكەن ەتiگiنە دەيiن ەرەكشە جاراسقان... قانشاما قىز-كەلiنشەكتەر كوزدەرiن الا الماي, كوڭiلدەرiن اجىراتا الماي, تاڭ-تاماشا قالاتىن بولعان...»
بۇگiندە بىلاي دا ويلايمىز-اي. اگاركي, تۇرىسوۆىڭىز توعىز جىل قىزمەت قىلعان ميليتسيا قاتارىندا قاپ قويسا, كiم بولار ەدi?
قانداي ء«مiليتسا» بولعانىن مەنiڭ ينتەرناتتاس زامانداسىم گەنەرال سۇلتانوۆ جاقسى بiلەدi, ايتىپ تا قويادى.
ارينە, جامان بولماس ەدi. پودپولكوۆنيك, پولكوۆنيك, تiپتi گەنەرال... الايدا, الاشىڭىزدىڭ ارعىماقتايىن ايشىقتى قالامگەرi بولعانى قانداي عاجاپ. دەسەڭiزشi! جىلقى تۋرالى جازباعان جازۋشى جوق. ال, ەركiنبەك تۇرىسوۆتىڭ اڭگiمە, ەسسە, حيكايات, روماندارىنداعى اقباقاي باستاعان جىلقىلار بiر ءۇيiر, بالكiم بiرنەشە ءۇيiر قۇراپ, كوركەم ادەبيەتiڭiزدەن ويىپ تۇرىپ ورىن العان.
دۇركiرەي شاۋىپ بارا جاتىپتى. بولاشاققا.
تۇرىسوۆتىڭ تۇرىسى مەن ءجۇرiسi, سويلەسi مەن كۇلiسi قانداي؟
تۇرىسوۆىڭىزدىڭ تۇرىسى تاڭدانارلىقتاي. وتىرىسىنىڭ ءوزi كەيبiرەۋلەردiڭ تۇرىسىنداي. اۋەزوۆiڭiزدiڭ ءوزi سوناۋ الپىسىنشى جىلداردىڭ الدىندا, التىن قۇرساقتى ايماعىڭىزعا كەلگەندە, وتىزدىڭ ورداسىنا iلiگە قويماعان, قاراتورىنىڭ كوركەمi, تاسقايراقتاي ىلدىم-جىلدىم, سىناپتايىن سىرعىپ, جاس قۇلجادايىن ىرعىپ تۇرعان تۇرىسوۆىڭىزعا ءتانتi بولعان.
ساپالى جاراتىلعان جاقسى اعامىز سول تۇرىسىنان, سول جۇرiسiنەن, سول سويلەسi مەن سول كۇلكiسiنەن تانباستان, توقساننىڭ توبەسiنە شىقتى.
سالەمدەسكەنiنiڭ وزiندە اۋەلگiدە جىپ-جىلى جىميىپ, بiرتە-بiرتە تۇرىسوۆىڭىزعا عانا ءتان توگiلمە كۇلكiسiن قۇيىل-توگiل توگiپ, ىستىق ىقىلاسىنا كومiپ كەپ-كەپ جiبەرگەندە شە, ەسiڭدi جيا الماي, ەلجiرەيسiڭ-اي. ودان ءارi حال-احۋالىڭىزدى سۇراپ, ساۋالدارىن ساۋلاتا جونەلگەندە شە, ءوزiڭنiڭ كiسiكيiكتەۋ كەيپiڭە كەيiڭكiرەپ, تابان استىندا تۇرىسوۆقا اينالىپ كەتكiڭ كەلەتiنiن قايتەرسiڭ؟! دەيسiڭ-اي, كەيدە. بiراق ەرەكەڭدەي بولماق ەكiنiڭ بiرiنە بۇيىرماس.
وسى ورايدا شiركiن شىرىنكۇل جەڭگەمiز جايىندا جازباۋ مۇمكiن ەمەس. ەركiنبەك كوكەمiزدiڭ زايىبى شىرىنكۇل «شiركiن, شۇعا دەسە, شۇعا ەدi-اۋ...» دەپ, بەيiمبەت مايلين مانiستەگەندەي, «شiركiن, شىرىنكۇل دەسە, شىرىنكۇل ەدi عوي!» ناعىز بەينەتتiڭ ادامىتۇعىن. ەرەكەڭدi پiر تۇتاتىن. ەركەلiگiن دە, سەركەلiگiن دە, سەرiلiگiن دە, اڭشىلىعىن دا, ساياتشىلىعىن دا, ساياحاتشىلدىعىن دا قىڭق ەتپەي كوتەرەتiن. ەرەكەڭ دە شىرىنكۇلiن باعالاي بiلدi. اتتەڭ-اي, اتتەڭ, شىرىن جەڭگەمiز بەينەتiنiڭ زەينەتiن كوپ كورە الماي, باقيعا ەرتەرەك كەتتi.
...جىلدار جىلجىپ وتكەندە, مارالدار كەشكەن ماشات بويىنداعى, دارحان مىڭبايدىڭ ۇيiندەگi بiر باسقوسۋعا باردىق. سوندا عوي, ورتامىزدا قاراتاۋدىڭ قۇلجاسىنداي بوپ وتىرعان ەرەكەڭە بiر اعامىز: «وسى سەن ۇيلەنبەيسiڭ بە؟ شىرىنكۇل كەتكەلi تالاي جىل ارتتا قالدى عوي», دەدi. ءسال پاۋزادان سوڭ بiر iنiمiز: «ەرەكە, بiزدiڭ اۋىلدا قىرىق بەستەگi ايەل بار, كورەسiز بە؟» دەدi. تاعى بiر قالامداس قۇرداسىمىز: «بiزدiڭ اۋداننان قىرىق بەس ەمەس, قىرىققا جەتپەگەن, وتىرىڭقىراپ قالعان قىزداردان قانشاسى كەرەك؟» دەپ بوسiڭكiرەدi. بiز-داعى: «ەرەكە, شىمشاھارىڭىزدىڭ وزiنەن-اق وتىز بەستەگi قىزدى تابا الامىز» دەپ, ءازiل ۇستەدiك.
ەركiنبەك اعامىز اۋەزوۆكە ەلiكتەڭكiرەپ, ەرەكشەلەڭكiرەپ كۇلدi. ءسال-ءپال ۇنسiزدەندi. سونسوڭ: «باۋىرلارىم, وسى سەندەر اعالارىڭنىڭ ەمەس, وزدەرiڭنiڭ قامدارىڭدى قاراستىرىپ وتقان سياقتىسىڭدار ما, قالاي ءوزi!» دەدi.
جۇرت جاپپاي كۇلكiگە كەنەلگەن. قالجىڭ ايتقاندار دا iلەسكەنبiز. كوپشiلiكتiڭ كۇلكiسiنە.
تۇرىسوۆىڭىزدىڭ ۇشقىنداعان جانارى كەنەت تۇنجىرلاۋ تارتقانىن, مۇنارلى مۇڭ قابىزداعانىن بiرەۋ بايقاعان, ەكەۋ بايقاماعان.
مارحابات بايعۇت,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
