12 جىل بۇرىن الماتىداعى اكادەميك ب.جاربوسىنوۆ اتىنداعى ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعىنىڭ باستاماسىمەن «ەرلەر دەنساۋلىعى» باعدارلاماسى قولعا الىندى. بۇل باعدارلاما بۇگىندە الەمدىك برەندكە اينالىپ, حالىقارالىق سيمپوزيۋمداردا شەتەلدىك دارىگەرلەر ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتتى. وسى ارالىقتا ەل ەر-ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا باعدارلامانىڭ سەپتىگى ءتيدى مە دەگەن سۇراق تۋماق. تاياۋدا ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا وسى ماسەلەلەر ءسوز بولدى.
– ەرلەردىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى ماسەلەلەر بەلەڭ العان سوڭ, وسى باعدارلاما اياسىندا 25 مىڭ ەر-ازاماتتى سكرينينگتىك تەكسەرۋلەردەن وتكىزگەن بولاتىنبىز. ناتيجەسىندە بىزگە قارالعان ازاماتتاردىڭ 56 پايىزىندا ەرەكتيلدى قىزمەتتىڭ بۇزىلعانى, 44 پايىزىندا جىنىستىق جولدارمەن بەرىلەتىن جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ بار ەكەنى, 30 پايىزىندا بەلسىزدىك انىقتالعان ەدى. ءبىز وسى ناتيجەگە سەنبەي قايتا-قايتا دارىگەرلىك ساراپتامالار جۇرگىزىپ, مۇنىڭ راس ەكەنىن ايعاقتاعان ەدىك. سول كەزدە «الشىنباەۆ ەلىمىزدىڭ بۇكىل ەركەكتەرىن بەلسىز قىلىپ ءبىتىردى» دەسكەندەر دە بولدى. الايدا بۇل دۇنيە جۇزىندە بار ماسەلە. ويتكەنى الەمدە ايەلدەرگە قاراعاندا ەرلەر دارىگەردىڭ الدىنا 6 ەسە از بارادى. قانت ديابەتىنە 3-6 ەسە كوپ شالدىعادى.
قازىر 12 جىلدا جاساعان جۇمىس قورىتىندىسى قولىمىزدا. وسى ارالىقتا ەركەكتەردىڭ دەنساۋلىعىنا تەك اندرولوگيا جاعىنان قاراماۋ كەرەك دەگەن قورىتىندىعا كەلدىك. دەنساۋلىعىنان كىنارات تاۋىپ كەلگەن ازاماتتىڭ اۋرۋىنىڭ تۇپكى توركىنى كارديولوگيا, ەندوكرينولوگيا, ءتىپتى بولماسا جۇقپالى تەرى اۋرۋلارىنا بارىپ تىرەلۋى ابدەن مۇمكىن. ۋرولوگ دارىگەرگە شاعىم ايتىپ كەلگەن ازاماتتىڭ نامىسىنا ءتيىپ الماۋ ءۇشىن سۇراقتاردى دۇرىس قويۋ دا ماڭىزدى. وعان قوسا ۇل بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا ەرتە باستان ءمان بەرگەن ءجون. ءبىز تەك 2009-2012 جىلدار ارالىعىندا 16 جاسقا تولماعان 458 بالانى تەكسەرگەندە, ونىڭ 414-ىندە پاتولوگيالىق اۋىتقۋلار بارىن انىقتادىق. ارينە ساۋ بالانى دارىگەرگە ەشكىم الىپ كەلمەيدى. قاي كەزدە دە بالالاردىڭ اراسىندا ءتۋابىتتى دەرتتەر كوپ.
وسىدان قورىتىندى جاساي كەلە, ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستاندا 800-گە تارتا دارىگەردى «ەرلەر دەنساۋلىعى» باعدارلاماسى اياسىندا وقىتتىق. بۇل باعدارلاماعا 200 ميلليون تەڭگە كولەمىندە دەمەۋشىلەردىڭ قارجىسى تارتىلدى. ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا ەرلەر دەنساۋلىعى ورتالىعى اشىلدى. ورتالىقتا نەگىزگى بەس دارىگەر – ۋرولوگ, كارديولوگ, ەندوكرينولوگ, دەرماتوۆەنەرولوگ پەن بالالار حيرۋرگى جۇمىس ىستەيدى, – دەيدى «ەرلەر دەنساۋلىعى» باعدارلاماسىنىڭ اۆتورى مىرزاكارىم الشىنباەۆ.
بۇل جوبا ساتى-ساتىسىمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. اكادەميك ب.جاربوسىنوۆ اتىنداعى ۋرولوگيا عىلىمي ورتالىعىندا جانە وبلىستىق ورتالىقتاردا ۇيىمداستىرىلعان «ەرلەر دەنساۋلىعى» كۇندەرى ارقاسىندا 20 مىڭنان اسا دارىگەرلىك تالداۋلار مەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ, 83,3% جاعدايدا ۋرواندرولوگيالىق اۋىتقۋ انىقتالعان.
اندرولوگيا, ەندوكرينولوگيا, كارديولوگيا, پسيحولوگيا سالاسىندا تاجىريبەلى ماماندار 80-نەن اسا ءدارىس وقىعان. وبلىس ورتالىقتارىندا جەتەكشى دارىگەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن كۇردەلى وتالار جاسالدى. باعدارلامانىڭ ارقاسىندا قازىر 14 وبلىس پەن الماتى جانە استانا قالالارىندا «ەرلەر دەنساۋلىعى جانە وتباسىلىق ۇزاق ءومىر ورتالىقتارى» قىزمەت ەتەدى.
ەركەكتەر ايەلدەرگە قاراعاندا 10 جىل كەم ءومىر سۇرەدى. زەينەت جاسىنا دا جارلارىنان ەكى ەسە ازايىپ جەتەدى. بىراق ەر جىگىت ايەلىنە دە, بالالارىنا دا, قوعامعا دا ماسىل بولماۋى ءتيىس. ازاماتىنىڭ دەنساۋلىعى مىقتى بولعان سايىن ايەلى سونشالىقتى باقىتتى بولادى.
وتاندىق مەديتسينا سالاسىنىڭ مايتالمانى ميحايل زەلتسەر ەرلەر دەنساۋلىعىنىڭ مەملەكەتتىك تۇرعىدا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ەكەنىن دايەكتەپ, وسى جوبانىڭ ارقاسىندا 2014 جىلى مەديتسينالىق ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە اندرولوگيالىق قىزمەت ەنگىزىلدى دەدى.
ال كارديولوگيا جانە ىشكى اۋرۋلار عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ءسالىم بەركىنباەۆ حالىق دەنساۋلىعىنداعى كىناراتتىڭ كوبەيۋىنە قيمىل ازدىعى دا كوپ كەسىرىن تيگىزىپ وتىر دەي كەلە, تالاي ناۋقاستى كارديولوگ دارىگەرگە ەرەكتيلدىك قىزمەتتىڭ بۇزىلۋى الىپ كەلىپ جاتقانىن اتادى. سەمىزدىك, قانت ديابەتىنىڭ ءورشۋى, قيمىلدىڭ ازدىعى جۇرەك-قان تامىرلارى دەرتىنىڭ بەلەڭ الۋىنا, بەلسىزدىككە باستاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
م.الشىنباەۆ ەرلەر دەنساۋلىعىنا قاتىستى پەردەنىڭ ار جاعىنداعى جاسىرۋلى جايتتاردىڭ ءبارىن رەت-رەتىمەن بايانداي كەلە, الدىمەن ەر-ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا قاتىستى پسيحولوگياسىن وزگەرتىپ, ونىڭ جاسىنا, ەكولوگيالىق, كاسىپتىك, ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا بايلانىستى قالىپتى جاعداي ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ كەرەكتىگىن اتادى.
ءبىر قۋانارلىعى «ەرلەر دەنساۋلىعى» جوباسى 2018 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك باعدارلامالار قاتارىنا ەنىپ, ۇكىمەت تاراپىنان قارجىلاي قولداۋعا يە بولماق
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
