03 قازان، 2017

بولاشاعى زور باستاما

201 رەت كورسەتىلدى

ءوز اۋماعىنان حالىقارالىق قار­­جى ورتالىعىن قۇرۋ – كەز كەلگەن دامۋشى مەملەكەت ءۇشىن ۇلكەن ار­مان. وسى ارمان بىرقاتار ەلدەر­دە سوڭعى جىلدارى ناقتى ماق­سات­قا ۇلاسىپ، ودان شىندىققا اي­نال­­عاندىعىن دا ەستىپ جاتىرمىز. گون­كونگتە، سينگاپۋردە، دۋبايدا، با­­گام ارالدارىندا، پانامادا، باح­رەيندە تابىستى جۇمىس ىستەپ جات­­قان قارجى ورتالىقتارىن وسى قا­تارعا جاتقىزۋعا بولادى. 

 

مۇنىڭ سىر­تىندا سوڭعى جىلداردىڭ وزىندە الەم­­نىڭ ءار شالعايىندا 50-دەن اس­­تام وففشورلىق قارجى ور­تا­لىق­تارى قۇ­رى­لىپ، ولاردىڭ اي­نا­لىمىنداعى قار­جى كولەمى 3 تريلليون دوللار­­دان اسقان كورى­نەدى. ەندەشە قازاقستاننىڭ دا ءوز كەزەگىندە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن ارىدەن ويلاستىرا وتىرىپ، دەر كەزىندە جاسالىنعان پراگماتيكالىق قادامعا بالايمىز.

ارينە، حالىقارالىق قارجى ورتال­ى­عىن قۇرۋ وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن بىر­قا­تار قولايلى العىشارتتار كەرەك. سو­نىڭ باستى ءبىرى – ەلدەگى بەيبىت ءومىر­دىڭ بەرىكتىگى، ەلدىڭ جۇرگىزگەن ىشكى-سىر­تقى ساياساتىنىڭ حالىقارالىق قاۋ­ىمداستىقتان قولداۋ تابۋى، بىلايشا ايت­قاندا، باسقالارمەن ارالاسقان كەزدە ءجۇ­زىڭنىڭ جارقىن بولۋى. بۇل جاعىنان ال­عاندا قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىككە قوسقان ۇلەسىن كوپتەگەن مەملەكەتتەر قول­داپ وتىر. ماسەلەن، اقش مەم­لە­كەتتىك حاتشىسى رەكس تيللەرسون 192 مەملەكەت قاتىسقان جۋىقتاعى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قازاقستان جاي­لى جىلى پىكىرىن ءبىلدىردى. قازاق­ستان­نىڭ يادرولىق قاتەردىڭ الدىن الۋعا قوس­قان ۇلەسىن جوعارى باعالاي كەلە، «بۇ­گىندە قازاقستان كورشىلەرىمەن تا­تۋ-بەيبىت ءومىر سۇرۋدە. ول بەرىك ساۋ­دا قاتىناستارىن دامىتۋدا. بي­ىل ەكسپو- 2017 حالىقارالىق ما­مان­داندىرىلعان كورمەسى ءوتىپ، ول بو­لاشاقتىڭ ەنەرگيا كوزدەرىن جانە بۇ­كىل الەمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا قازاق­ستان­نىڭ ينۆەستيتسيالىق مۇمكىن­دىك­­تە­رىن كورسەتتى. بۇل – وڭىرلىك جا­نە حا­لىق­ارا­لىق بەيبىتشىلىك پەن وركەن­دەۋ­­گە ەلەۋ­لى ۇلەس قوسىپ وتىرعان زاما­نا­ۋي مەم­لەكەت. قازاقستان ءوزىنىڭ شەشى­مى­نەن تەك پايدا كوردى»، – دەدى.

قازاقستاندا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ پايدا بولىپ، تابىستى جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى ىقپال ەتۋى ءتيىس باسقا دا جاناما فاكتورلار از ەمەس. سونىڭ ءبىرى – ءبىر شەتى پوستكەڭەستىك ەلدەردە باستالىپ، ەكىنشى شەتى قىتايعا تى­رەلەتىن، اۋعانستان، پاكىستان، موڭ­عو­ليا سەكىلدى ەلدەردى قوسا قامتيتىن ۇل­كەن ەۋرازيالىق اۋماقتا ءالى كۇنگە دەي­ىن الەۋەتتى حالىقارالىق قارجى ورتا­لىعىنىڭ قۇرىلماۋى. وسى وڭىر­دە ورنالاسقان ەلدەرگە قاراعاندا وسىن­داي يگىلىكتى شارۋانى جۇزەگە اسى­رۋ­عا قازاقستان مۇمكىندىگىنىڭ جوعا­رى ەكەندىگىن قازىر شەتەلدىك ساراپشىلار دا مويىنداپ وتىر. ماسەلەن، رەسەي­دەگى پوستيندۋستريالىق قوعامدى زەرت­تەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆلا­ديس­لاۆ ينوزەمتسەۆ ءوز ماقالاسىندا «ەۋرا­زيالىق اۋقىمداعى بولاشاق قارجى ور­تا­لىعى رەتىندە قازاقستاننىڭ پايداسى ۇلكەن بولعالى تۇر: ورتالىق ازيانىڭ جەتەكشى مەملەكەتى رەتىندە، رەسەيمەن، قىتايمەن تىعىز قارىم-قاتىناس، جاڭا جىبەك جولى جوباسىنا جاقىندىعى، ەلدىڭ يسلام الەمىمەن ءداستۇرلى باي­لا­نى­سىنىڭ بولۋى، بولاشاقتا يسلام­دىق قار­جى تاجىريبەسىن قابىلداۋ مۇم­كىن­دىگى جانە استانانىڭ اقش-پەن جا­نە ەۋروپا وداعىمەن قارىم-قاتى­نا­سىنىڭ نىعايۋى قازاقستاننىڭ قارجى ورتالىعىن قۇرۋعا لايىقتى ەكەندىگىن بىلدىرەدى»، دەپ اتاپ كورسەتتى.

قازىرگى كۇنى اتالعان ماقساتتى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدىق ازىر­لىكتەر دە جاسالىپ وتىر. بۇل جو­نىن­دە قازاقستاننىڭ ازدى-كوپتى تاجى­ري­بەسى دە جوق ەمەس. ماسەلەن، الماتى قا­لاسىندا ءبىراز جىلدان بەرى وڭىرلىك قار­جى ورتالىعى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

«The Global Financial Centres Index (GFCI) حالىقارالىق زەرتتەۋ ورتا­لى­عىنىڭ رەيتينگى بويىنشا 2014 جى­لى الماتى قالاسى الەمدىك قارجى ورتا­لىقتارىنىڭ قاتارىنا ەنگىزىلىپ، 83 حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ رەس­مي تىزىمىندە 58-ءشى ورىنعا جانە ازيا قارجى ورتالىقتارى اراسىندا 13-ورىنعا يە بولعاندىعى حابارلانعان بولاتىن.

ال بۇل جولعى ۇمتىلىستىڭ ءجونى بولەك. استانادا قۇرىلاتىن قارجى ور­تالىعى دۋباي حقو تاجىريبەسى ەس­كە­رىلە وتىرىپ، داۋلاردى شەشۋ ءۇشىن بري­تاندىق قۇقىق بازاسىندا جۇمىس ىس­تەي­تىن بولادى. بۇل ونىڭ شەشىمىنىڭ ورىن­دالۋىن ءتىپتى ەلدىڭ جوعارعى سو­تىنىڭ ءوزى بۇزا المايدى دەگەن ءسوز. حا­­لىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ مار­­تەبەسى كونستيتۋتسيا نەگىزىندە بەل­گى­لەنىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا مۇن­دا كەلەتىن شەتەلدىك بانكتەر مەن ين­ۆەس­تور­لارعا كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر ۇسى­نىل­ماق.

ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيستر­لى­گىنىڭ كەڭەسشىسى ەرلان باي­داۋلەت كە­لەسى جىلدان باستاپ ناقتى ىسكە كى­رى­سەتىن «استانا» حالىقارالىق قار­جى ورتالىعىنا 2025 جىلعا دەيىن 40 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسيا تارتى­لا­تىندىعىن، مۇنىڭ 7-8 ميللياردى يس­لام قارجىلاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى كەلە­تىندىگىن مالىمدەپ ۇلگىردى.

ىسكە ءسات، دەيمىز ەندەشە.

سۇڭعات ءالىپباي،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇرلانعان 28 كولىك تابىلدى

وقيعا • بۇگىن، 15:11

اتىراۋدا 23 ادامدى شايان شاققان

ايماقتار • بۇگىن، 13:35

ۇقساس جاڭالىقتار