وسى جەردە «قازاق كۇنتىزبەسىنىڭ» تاريحىنا دا از-كەم توقتالا كەتكەن ءجون بولار. كۇنتىزبە شىعارۋ ءۇردىسى بارلىق ەلدەردە بار. سالالىق كۇنتىزبەلەر دە شىعىپ جاتادى. ايتالىق, وتباسىلىق, ايەلدەرگە ارنالعان, دەنساۋلىققا بايلانىستى, باعباندىققا, سالت-داستۇرگە بايلانىستى. سوڭعى كەزدە ءدىني كۇنتىزبەلەر كوپ. ەلىمىزدە كۇنتىزبە شىعارۋ كەشەگى كەڭەستىك داۋىردە پايدا بولىپ, ول ساياسي باعدار ۇستاندى. ونى رەسپۋبليكانىڭ ساياسي-ادەبيەتتەر باسپاسى – «قازاقستان» شىعاردى. وندا كسرو مەن رەسپۋبليكامىزدىڭ ومىرىندەگى ساياسي-قوعامدىق وقيعالاردىڭ, پارتيالىق-ساياسي قايراتكەرلەردىڭ, اتاقتى عالىمدار, ونەر, شارۋاشىلىق ادامدارىنىڭ مۇشەلدى كۇندەرىنە وراي ماعلۇماتتار بەرىلدى. قازاق تىلىندە العاش پايدا بولعان سول جىرتپا پاراقشالى كۇنتىزبە دە ەلىمىزدىڭ ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعالاردى ناسيحاتتاۋعا وزىنشە ۇلەس قوستى. بەلگىلى دارەجەدە حالىقتىڭ كۇندەلىكتى قاجەتىن وتەيتىن باسىلىمعا اينالدى. بىراق كەشەگى كەڭەستىك جۇيە شايقالىپ, ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىككە قولى جەتكەن تۇستاعى ەكونوميكالىق قيىندىقتار «قازاق كۇنتىزبەسىن» شىعارۋدى توقتاتقان.
«قازاق كۇنتىزبەسى» اراعا ءبىراز جىل سالىپ, 2000-شى جىلداردىڭ ورتاسىندا قايتا شىقتى. وعان بەلگىلى ءباسپاسوز قايراتكەرى, «قازاقستان» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى نۇرماحان ورازبەك تىكەلەي باستاماشى بولدى. قارجىلىق قيىندىققا قاراماي, ارىپتەس جۋرناليستەردىڭ قولداۋىمەن جىرتپا پاراقشالى «قازاق كۇنتىزبەسىن» شىعارۋدى جۇزەگە اسىردى. ەڭ قيىنى – ونى باسىپ شىعارۋ ول كەزدە تەك رەسەيدە عانا اتقارىلاتىن. بۇل قوسىمشا قيىندىقتان قۇتىلۋ ءۇشىن نۇرماحان اعامىز ونى كىتاپشا فورماتىندا شىعارۋدى قولعا الدى. بۇل كۇنتىزبەنىڭ مازمۇنىن بايىتا ءتۇستى. باسقا ەلدەردە كۇنتىزبەنىڭ تۇرلەرى كوپتىگىن ەسكەرىپ, سونداعى ماسەلەلەردى قامتۋدى دا ويلاپ, سونداي-اق, قازاق حالقىنىڭ رۋحاني مۇرالارىن قازىرگى قاۋىمعا كوبىرەك تانىستىرۋدى ويلاپ, جاڭا ايدارلار اشتى. «بابالاردان جەتكەن ءسوز», «قازاقتىڭ ماقال-ماتەلدەرى», «قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرى», «بالالارعا بازارلىق» ايدارلارى ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ جارشىسىنا اينالدى. ەڭ باستىسى – ءوزىنىڭ بەدەلىمەن دە, ءتىل تابىسۋشىلىق قابىلەتىمەن دە نۇرماحان اعامىز كۇنتىزبەنى شىعارۋدى مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋعا دا قول جەتكىزگەن ەدى.
سول قازاق ءباسپاسوزىنىڭ ۇلكەن قايراتكەرى, بەلگىلى ءپۋبليتسيستتىڭ ومىردەن وتكەنىنە دە ەكى جىل بولدى. ونىڭ ءىسىن جالعاستىرعان جاناشىر قاۋىم, باسپا ءۇيى «قازاق كۇنتىزبەسىنىڭ» ەكى كىتاپشاسىن (2017-2018 جىلدار) شىعارىپ ۇلگەردى. ودان ارىگە باسپا ءۇيىنىڭ مۇرشاسى جوق. ۇكىمەت تاراپىنان قارجىلاي قولداۋ بولماعاندىقتان وسىناۋ قاجەتتى-اق باسىلىم شىعارىلىمى توقتاتىلماق. «سوڭعىسى بولۋى مۇمكىن» دەۋىمىز سودان.
ەندى كەلەسى جىلعا ارنالعان كۇنتىزبەنىڭ وزىنە توقتالساق, مۇندا ەلىمىزدىڭ تاريحىنا, حالقىمىزدىڭ رۋحاني ومىرىنە ارنالعان ءبىرشاما ماعلۇماتتار بەرىلگەن. وسى جىلدا حالقىمىزدىڭ تالاي قايراتكەرلەرىنىڭ, ونەر ادامدارىنىڭ, عالىمداردىڭ مەرەيلى كۇندەرى اتاپ وتىلەدى. كىتاپشادان وقىرماندار سوعان وراي ايتارلىقتاي ماعلۇماتتار تابادى. سوناۋ انەت بابا, اقتايلاق بي سياقتى دالا دانالارىنىڭ, شاكارىم, ماعجانداي اقىنداردىڭ, تەمىربەك جۇرگەنوۆتەي مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ, قالىبەك قۋانىشباەۆتاي ونەر تارلاندارىنىڭ, اكادەميك الەكساندر باراەۆتاي عالىمدارىنىڭ مەرەيتويلارى جۇرتشىلىق نازارىن اۋدارارى ءسوزسىز. ونىڭ ىشىندە, حالىق قاھارمانى قاسىم قايسەنوۆتىڭ, عالىم تۇيمەباي اشىمباەۆتىڭ, كومپوزيتور قۇددىس قوجامياروۆتىڭ, جازۋشى تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ, تاعى باسقالارىنىڭ جۇزجىلدىقتارى ەرەكشە اتالاتىنى انىق.
جوعارىدا ايتقانداي, حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرى, رۋحاني مۇرالارى, الەمدىك ونەگەلى جاڭالىقتار, ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىردەگى قاجەتىنە سەپتىگىن تيگىزەتىن اقىل-كەڭەستەر جايىنداعى ماتەريالدارعا دا ايتارلىقتاي ورىن بەرىلگەن.
بۇگىندە كۇنتىزبەدەي مەرزىمدىك باسىلىمداردىڭ تارالۋى دا ماسەلەگە اينالعان. ارناۋلى دۇكەندەر بولماعاندىقتان, كوپشىلىكتىڭ كوزىنە تۇسپەي, قالتارىستا جاتىپ تا قالۋى مۇمكىن. قاجەت ەتەتىن ادامدار ونى پوشتا مەكەمەلەرىنەن وزدەرى بارىپ سۇراعانى دا ءجون. سونداي-اق, «قازاقستان باسپا ۇيىنەن» (الماتى, پروكوفەف كوشەسى, 226/1) بارىپ تا الۋلارىنا بولادى.
ماماديار جاقىپ,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى
