الەم • 25 قىركۇيەك، 2017

«جىبەك جولىنداعى» ادەبي كەرۋەن

221 رەتكورسەتىلدى

جۋىردا قىتايدىڭ شەنسي پروۆين­تسيا­­سىنداعى سيان قالاسىندا «جى­بەك جولى» IV حالىقارالىق مادەني فەس­­تيۆالى ءوتتى. فەستيۆال اياسىن­دا تۇڭ­­­عىش رەت قازاقستان مەن قىتاي جا­­­زۋشىلارىنىڭ سيمپوزيۋمى ۇيىم­داس­­تىرىلدى. 

سولتۇستىك-باتىس ۋنيۆەرسيتەتى وتكىزگەن شاراعا 130-دان استام قالام­گەر قاتىستى. قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى بەلگىلى جازۋشى، قا­زاقستان ۇلتتىق كىتاپ پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى الىبەك اسقار باس­تاپ باردى. قىتاي تاراپىنان جا­زۋشىلار وداعىنىڭ ۆيتسە-پرە­زيدەنتى، شانسي جازۋشىلار قو­عامىنىڭ توراعاسى حان كە، جا­­زۋ­شىلار وداعىنا قاراستى «الەم ادەبيەتى» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى مۋ داو، قىتايدىڭ قا­زاقستانداعى بۇرىنعى ەلشىسى ياو پەيشەن جانە ۆان سياويۋي، ۆان فەنلين، دۋ ۆەنتسزيۋان، حۋن كە، ما يۋيچەن، يان چانتسزيۋن، سيان لەموۋ سياقتى كورنەكتى جازۋشىلارى، ليتەن شاۋ سياقتى تارلان تاريحشىلارى جانە سولتۇستىك-باتىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسشىلىعى مەن پروفەسسورلارى، ستۋدەنتتەرى قاتىستى. قىتايداعى كونە وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن سولتۇستىك-باتىس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى گو ليحۋن مەن «جىبەك جولى» ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشىسى لۋ شانبين قازاقستاندىق دەلەگاتسيانى جىلى قابىلدادى.

شەنسي پروۆينتسياسى ءبىلىم باس­قارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ۆان تسزىگۋي قىتايدىڭ «جىبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋى» باس-
تاماسى مەن قازاقستانداعى «نۇر­لى جول» باعدارلاماسىنىڭ ەكى­ ەل اراسىنداعى مادەني بايلا­نىس­تاردى ارتتىرۋداعى ءرولىن ەرەك­شە اتاپ ءوتتى. «بۇل قىتاي مەن­ ­قازاقستان حالقىنىڭ ارمان-مۇد­­دەلەرىن مەيلىنشە جاقسىراق تۇسى­نۋ­گە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىن»، دەدى ول.

سيمپوزيۋم بارىسىندا قازىرگى ادەبيەتتىڭ حال-احۋالى مەن وزەكتى ماسە­لەلەرى ءسوز بولدى. ءتورت كۇن بويى جازۋشىلار ءوز تۋىندىلارىمەن ءبولىسىپ، زاماناۋي ادەبيەتتىڭ ءرو­لى، ونىڭ حالىقتار اراسىنداعى بايلانىسقا اسەرى جايىندا ءسوز قوزعاپ، وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق قازاق ادەبيەتى مەن قىتاي ادەبيەتىنىڭ اراسىنداعى بايلانىس پەن ىقپالداستىق تۋرالى اڭگىمەلەسىپ، الداعى جوسپارىمەن ءبولىستى. سيمپوزيۋم ناتيجەسىندە ەكى ەل جازۋشىلارىنىڭ اراسىندا جاڭا مادەني بايلانىس ورنادى، الداعى ارىپتەستىككە جول اشىلدى. ايتالىق، ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مەم­لەكەتتىك كىتاپ پالاتاسى مەن سولتۇستىك-باتىس جىبەك جولى ۋني­­ۆەرسيتەتى ءوزارا ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. مەموراندۋمدا ەكى جاقتىڭ جازۋشىلارى ءۇشىن دە ماڭىزدى ءارى پايدالى بولعان سيمپوزيۋمدى تۇراقتى تۇردە وتكىزىپ وتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. اتالعان شارانى ال­داعى جىلدا دا جالعاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار قىزۋ قولداۋ تا­­­ۋىپ، ەكى ەل جازۋشىلارىنىڭ ادەبي شىعارمالارى جارىق كورىپ وتىراتىن ۆەب-سايت اشىلاتىن بولدى. سونداي-اق اۋدارما ماسەلەسىن قولعا الۋ دا ماڭىزدى بولماق. ويتكەنى وسى ۋاقىتقا دەيىن قا­زاق جازۋشىلارىنىڭ اراسىنان قىتاي تىلىنە اۋدارىلعانى از. ەرتەرەكتە ابايدىڭ قارا سوزدەرى، م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جو­لى» ەپوپەياسى، س.مۇقانوۆتىڭ «بو­تا­گوز» رومانى، كەيىنگى كەزدە م.ماقاتاەۆتىڭ ولەڭدەرى، ر.وتارباەۆتىڭ اڭگىمەلەر مەن پوۆەستەر جيناعى، ن.كەلىمبەتوۆتىڭ ء«ۇمىت ۇزگىم كەلمەيدى» اتتى شىعارماسى، مۇحتار شاحانوۆ پەن شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «قۇز باسىنداعى اڭشىنىڭ زارى» اتتى سۇح­باتى اۋدارىلعان. ال قىتاي جازۋشىلارىنان قازاق تىلىنە كونفۋتسي، لۋ سين، با تسزين سىندى ۇلكەن جازۋشىلاردىڭ تۋىن­دىلارى ءتارجىمالاندى. الايدا بۇل كىتاپتاردىڭ بارلىعى ورىس ءتى­لى ارقىلى اۋدارىلعانى بەلگىلى. تۇپ­نۇسقادان اۋدارىلعانى – نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى مو ياننىڭ شىعارمالارى عانا. قازىرگى كەزدە قىتاي جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارىن قازاق تىلىنە تۇپ­نۇسقادان تىكەلەي اۋدارۋعا مۇم­كىندىك تۋدى. سول سياقتى قازاق جا­زۋشىلارىنىڭ شىعارمالارى دا ميللياردتان اسقان وقىرمانى بار قىتاي تىلىنە اۋدارىلىپ جاتسا، ادەبيەتتەگى جاڭا كوكجيەكتەر اشىلار ەدى. 

ەكى ەلدىڭ جازۋشىلارى وسى سياقتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندە كەڭىنەن اڭگىمەلەستى. ساپالى اۋدارماشىلار دايىنداۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالعان جوق. قازىر زاماناۋي قىتاي جازۋشىلارىنان ءبىردى-ەكىلى اۋدارما جاساپ جۇرگەندەر بار. ولاردىڭ كەيبىرى وقىرمان تاراپىنان جىلى پىكىرگە يە بولىپ تا جاتىر. الايدا بۇل اۋدارمالار سىنشىلاردىڭ تەزىنەن ءوتىپ، ادەبي ورتادا تولىق مويىندالعان اۋدارمالار ەمەس. قۋانارلىعى، ەلىمىزدە قىتاي ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن، قىتايدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىعان قالامگەرلەر بارشىلىق. اۋدارما ماسەلەسىندە قىتايداعى قازاق دياسپوراسىندا تۇرىپ جات­قان قالامگەرلەردىڭ، اتامەكەنگە ورالعان قازاق جازۋشىلارىنىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ دە ورىندى بولماق. اۋدارىلعان شىعارمالاردىڭ تارالىمى دا باستى ماسەلەلەر قاتارىندا قاراستىرىلدى. «جىبەك جولى ادەبيەتى» تاقىرىبىندا جاڭا، كەسەك تۋىندىلاردى شىعارۋ ماقساتىندا ەكى ەلدىڭ دە جازۋشىلارىن «نۇرلى جول» ەكونوميكالىق ساياساتىن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» ۇرانىمەن ۇشتاستىرىپ جازا بىلگەن جازۋشىلاردى ىنتالاندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. قىتاي-قازاق جازۋشىلارى شىعار­مالارىنىڭ جىل سايىنعى جيناعىن شىعارۋ قولعا الىنباق. 

ەجەلدەن ۇزدىكسىز قارىم-قاتى­ناستا بولعان قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى مادەني بايلانىس­تار ەجەلگى «جىبەك جولىن» قايتا جاڭ­عىرتىپ جاتقان ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر بولارى انىق. دەمەك «جىبەك جولىندا» ادەبي شىعارمالار كەرۋەنى كوش تۇزەيدى دەگەن ءسوز. 

بانۋ داۋلەتباەۆا

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار