اراب ەلدەرى وزىق تەحنولوگيالاردى ەڭبەك پەن تۇرمىسقا ەنگىزگەندەرىمەن, ەتنوس رەتىندە الەمدىك عىلىم-بىلىمگە ەتەنە ارالاسا قويماعان. تەك, وركەنيەتتىڭ ۇتىمدى تۇستارىن حالىق يگىلىگىنە جاراتىپ وتىر. ەۋروپادا وقىمىستىلار قاتارى ءبىر ميلليون حالىققا شاققاندا بەس مىڭ ادامنىڭ توڭىرەگىندە بولسا, اراب ەلدەرىندە ول ءبىر مىڭعا دا جەتپەيدى ەكەن. ازيا قۇرلىقتارى دا وسى شامالاس.
الايدا, جاپونيا سياقتى وركەنيەت كوشىنىڭ باسىندا تۇرعان ەلدەر بار. وندا عىلىم دا, عىلىمنىڭ ناتيجەسى دە حالىقتىڭ تۇرمىستىق قاجەتىنە الدەقاشان اينالعان. ءبىر قايران قالاتىن دۇنيە – سونشاما جاھاندىق قۇبىلىستاردى يگەرە تۇرىپ, جاپون دەگەن ەتنوستىڭ دىڭىنە شىركەۋ سالماعاندارى. ءبارى انا تىلىندە سويلەيدى, اعىلشىنعا كەلگەندە دە مۇدىرمەيدى. ۇلتتىق جادىدان اجىراماعان. ءار زاماننىڭ اعىمىنا ىلەسىپ ءتول ۇعىم-تۇيسىگىن وزگەرتۋگە ەشبىر وقىمىستىسى, ساياساتكەرى اتسالىسپاعان. وكىنىشتىسى, قازاقتىڭ مىقتىلارى ۇلتتىق وي-سانانى مەشەۋ, ارتتا قالىپ قويعان دەگەن تۇرعىدا بارىنشا بىرىڭعايلاۋعا كۇش سالدى. ءتىپتى, ء«وزىڭ كومسومول بولا تۇرىپ, ءالى تالقان جەيسىڭ» دەگەن جوراسىز جازعىرۋلارعا دەيىن باردى. وسى كىنالاۋلاردان كەيىن كوپشىلىگى ۇلتتىق تاعامداردان دا تايىناتىن بولدى.
ءسويتىپ, ءتول مۇددە بولشەۆيكتىك ىڭعايعا جىعىلىپ, كەڭەستىك ساياساتتىڭ قۇربانىنا اينالىپ جاتتى. قايبىر بالالار انا تىلىندە ءتالىم المادى, بارا-بارا ءتىلىن ۇمىتتى. ولار ءوسىپ, جەتىلگەن ءوز كەزەگىندە ۇرپاق ساناسىن مۇلدە باسقا سالت-سانا كوكجيەگىندە تاربيەلەدى. ونداي ۇرپاقتا ۇلتتىق جادى بولمادى, بولسا دا تىم ءالسىز ەدى. كەڭەستىك جۇيەدەگى وقىمىستىلارىمىزدىڭ دەنى ءوزى وتىرعان بۇتاعىن ءوزى كەسىپ جاتقانىن اڭدامادى. وسىنى تۇسىنگەن كورنەكتى قالامگەر عابيدەن مۇستافين ء«بىز ۇلتشىلدىقپەن كۇرەستىك, ەندى سەندەر ۇلتسىزدىقپەن كۇرەسەسىڭدەر» دەپ ايتقان ەدى بولاشاق ۇرپاققا. جارىقتىق, ءتۇبى وركەنيەتتىڭ جاقسى ءبىر ەلەمەنتى ەتنوستىق بەينەنى ساقتاپ, عىلىم-ءبىلىمدى دامىتۋ ءۇردىسى ورالاتىنىن اڭعارعانداي.
تاۋەلسىزدىك تۇسىندا وسى ارتەكتىلىك قۇندىلىقتارىمىز رەتىندە باعالانىپ وتىر. شىندىعىندا دا تارازىنىڭ ەكى باسىنداي ۇعىم – ورتاق ماقسات, مۇددەنى تۇسىنگەن. سلاۆياندىق ساناداعىلار ءتول ۇعىمعا, ءتول ۇعىمداعىلار ەۋروپالىق ولشەمدەرگە قاراي ۇمتىلۋدا. ورتاسىندا اتا-بابا مۇراسى تۇر. ەكەۋىنىڭ دە كوكسەگەنى وسى التىن قازىق. بۇگىندە التىن قازىققا ورالدىق دەسەك بولادى. «ات اينالىپ قازىعىن تابار» دەپ ايتقان قازاق, سابىرلىلىققا, توزىمدىلىككە, تولەرانتتىلىققا ۇيرەنىڭدەر. سابىر ساقتاساڭدار اۋا جايىلعاندار قايتا ۇيىرگە قوسىلادى دەپ امانات ەتكەندەي. سوندىقتان, اۋىزبىرشىلىك, ىنتىماق كەز كەلگەن وركەنيەت كوشىنە ىلەستىرىپ اپارادى. قازىرگى تاڭدا ەل ىشىندە قاراپايىم قازاقشانى تۇسىنبەيتىن ازامات جوق. جاۋاپ بەرە الماۋى مۇمكىن. وسىنىڭ ءوزى العىر وركەنيەتتىڭ ءورىسى بار ۇرپاقتى ءبىر بەتكەيگە باستاپ باراتىنىن كورسەتەتىندەي.
دەگەنمەن, ۇرىمتال تۇستا وزىق ويدىڭ ترەندىنە اينالىپ, سەركە تاستىڭ ۇستىندە تۇرىپ ءسوز سويلەيتىن قايسىبىر عالىمدارىمىز, جازۋشىلارىمىز (كونەكوز زيالىلارىمىزدىڭ دەنى دەسەك تە بولار) ءالى كۇنگە دەيىن كومپيۋتەردى مەڭگەرمەگەن. ولاردىڭ ۇعىمىندا ينتەرنەت ءجۇردىم-باردىم ءسوز سويلەيتىن, ويپىل-تويپىل ويدىڭ ورداسى سياقتى. سوندىقتان ونداعى كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە نەمقۇرايلى قارايدى. رەسمي بايلام دەپ تاسقا باسىلىپ قولىنا تيگەن ءباسپاسوزدى عانا بىلەدى. جىلىنا ءبىر رەت گازەتكە قوعامدىق وي تۋرالى ماقالا بەرسە, «بولدى, ايتتىم عوي, جەتەر» دەگەن توقمەيىلسۋلىككە بوي ۇرادى. ال قوعامدىق وي-سانا الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن ينتەرنەتتە ساپىرىلىسىپ جاتىر. ۇلتتىق جادىنى قالىپتاستىرىپ, رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەسىن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىقتىڭ ىشىندە جۇرگىزۋ, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ۇلەسىندە سياقتى. ءويتۋدىڭ ورنىنا كەيبىر زيا-
لىلار قولى بوس بولسا بيليارد كلۋبتارىن جاعالاپ, بوستەكىلىككە سالىنادى. كەرىسىنشە, قايسىبىر جۇرتتىڭ قارياسىنا دەيىن بۇگىندە بلوگەر بولىپ العان. ۇيدەن شىقپاي-اق جاستارىن تاربيەلەپ وتىر.
وكىنىشتىسى قازاق زيالىلارىنىڭ ويلاعانى بيليارد, كاسىپكەرلەرىنىڭ كوزدەگەنى ميلليارد بولىپ تۇر. ارينە, كوپكە توپىراق شاشۋ جاراماس. ايتكەنمەن, دەنى وسى پيعىلدىڭ اياسىندا. جاس تاۋەلسىز مەملەكەت ءۇشىن ىرگەسىن بەكىتۋگە جۇمساعان ءار مينۋت قىمبات. ءبىزدىڭ ءداۋىرىمىزدىڭ باسىندا عۇمىر كەشكەن ريم يمپەرياسىنىڭ فيلوسوفى, اقىن جانە مەملەكەت قايراتكەرى لۋتسي اننەي سەنەكا «كەيبىر ادامدار سونشالىقتى كەدەي, ولاردىڭ قولىندا تەك اقشا عانا بار» دەگەن ەكەن. سوندىقتان تويىنعان دا, توعىشارلىق تا قۇردىمعا جەتەلەيدى.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سانامىز ىسىمىزدەن وزىپ ءجۇرۋى, ياعني ودان بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋى ءتيىس. بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردى تولىقتىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزەگىنە اينالادى» دەي كەلىپ, «جاڭا تۇرپاتتى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ. ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنىڭىزدىڭ قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي» دەگەن پايىمدى قاداپ ايتقان. سول ارقىلى وركەنيەت كوشىنە ىلەسكەندە ۇلتتىق يممۋنيتەتتىڭ بەرىك بولۋى – نەگىزگى قاعيدا ەكەنىن قاپەرگە مىقتاپ ءتۇيىپ بەرەدى.
سونىمەن, التىن قازىق ايقىن, قازىعىمىزدى تابايىق.
