14 قىركۇيەك، 2017

ۋاقىتتىڭ قادىرى

2539 رەت كورسەتىلدى

«ۋاقىت – ءار ادامنىڭ ەنشىسىنە بۇيىرعان ءارى زايا كەتىرە المايتىن جالعىز كاپيتال»، دەيدى توماس ەديسسون. 

«بارلىق ۇنەمدەۋلەر اقىر اياعىندا ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە كەلىپ ۇلاسادى»، دەيدى كارل ماركس.

وسى سوزدەردىڭ دۇرىستىعىنا ءبىزدىڭ بۇگىنگى تۇرمىس-سالتىمىز، ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان زامان دالەل بولا الادى. ويتكەنى ءبىز ۋاقىتتىڭ ەرەكشە شيىرشىق اتقان كەزەڭىندە ءومىر سۇرۋدەمىز. ۋاقىتتىڭ قادىرى التىننان دا اسىپ تۇسۋگە اينالعاندىعىن كوزىمىز كورىپ وتىر. ەندەشە، كارل ماركستىڭ وسىدان 150 جىلداي بۇرىن ايتىلعان جوعارىداعى ءسوزىنىڭ قانداي ءمىنى بار؟!

جۋىقتا استانادان 1050 شاقىرىم جەردەگى وسكەمەن قالاسىنا جۇردەك تالگو پويىزىمەن 16 ساعات 43 مينۋت­تا جەتتىك. ال وسىدان ءبىر عاسىر بۇرىن اتا-بابالارىمىز وسى ارالىققا اتپەن ءجۇرىپ ءوتۋ ءۇشىن 10-15 كۇنىن شىعىن قىلاتىن. ءتىپتى وسىدان بىرەر جىل بۇرىن عانا استانا مەن وسكەمەننىڭ اراسىنا تالگو پويىزى قاتىنامايتىن. باياۋ ءجۇرىستى قاراپايىم پويىزعا مىنەتىنبىز. ونىمەن استانادان وسكەمەنگە جەتۋ ءۇشىن 27 ساعات 44 مينۋت قاجەت. ال ەگەر ۇشاققا مىنسەڭىز استانادان وسكەمەنگە بار بولعانى 1-1،5 ساعاتتىڭ ىشىندە جەتەسىز.

ادامدار ۋاقىتتى وسىنشاما ۇنەمدەۋ ءۇشىن قانشاما وقيعالاردى باستان كەشتى. جىلدامدىقتى ۇدەتە ءتۇسۋ ءۇشىن اۆتوكولىكتەر، پويىز جاساۋعا قاجەتتى بۋ ماشيناسى ويلاپ تابىلدى. ولارعا قاجەتتى جولدار سالىندى. مانۋفاكتۋرالىق ءوندىرىستىڭ ورنىنا جاڭا زاۋىت، فابريكالار اشىلىپ، ميلليونداعان ادامدار جۇمىسقا تارتىلدى. جۇمىسشىلارعا تولەنەتىن جالاقىنى ۇنەمدەۋ جانە ءار جۇمىسشىنىڭ ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كونۆەيەرلى ءوندىرىس دۇنيەگە كەلدى، ونىڭ ارتى زاۋىتتار مەن فابريكالاردى اۆتوماتتاندىرۋ­عا اكەلىپ سوقتى. ءسويتىپ قازىر بۇرىن مىڭ­داعان ادام جۇمىس ىستەيتىن زاۋىت­تاردا ەندى جۇزدەگەن ادامدار عانا قالدى. ولاردىڭ سانى ونداعان ەسە ازايعانىمەن ەڭبەك ونىمدىلىگى جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا بۇرىن جۇمىسشىلاردان ونداعان، جۇزدەگەن ەسە جوعارى. مىنە، وسىلاردىڭ بارلىعى ۇدايى ۇنەمدەۋلەردىڭ ارقاسى. ەندى وسى قادامنىڭ بارلىعى اقىر اياعىندا ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە كەلىپ ۇلاسىپ وتىر. ال ۋاقىت بولسا، ۇنەمدەلگەن سايىن قۇندى بولا تۇسۋدە. بۇرىن وسكەمەنگە اتپەن جەتۋ ءۇشىن 10-15 كۇنىن قازا قىلاتىن قازاق قازىر تەمىر جول ۆوكزالى مەن اۋەجايدا كولىك توسىپ ءبىر ساعات ارتىق وتىرىپ قالسا، شۋ شىعاراتىن بولدى. نەگە؟ ويتكەنى ۋاقىت قىمبات. ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە قازىر ينتەرنەت ارقىلى بۇكىل الەممەن بايلانىس جاساپ ۇلگەرۋگە بولادى.

ءبىز وسىعان تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىن­دا قول جەتكىزىپ وتىرعان حالىقپىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا الەمدەگى نەبىر جاڭا تەحنولوگيالارعا، ولاردى ويلاپ تاباتىن ءبىلىم مەن عىلىمعا قولى­مىز جەتە ءتۇستى. ال تاۋەل­­سىزدىك دەگەنىمىز – ەلىمىزدىڭ جاڭا تاريحىنىڭ باستالۋى، عاسىرعا بەر­­گى­­­سىز ۇلى وزگەرىستەر كەزەڭى، بىر­نەشە عاسىرلاردان كەيىن بارىپ باسى­مىزدان كەشىرىپ وتىرعان عاجايىپ شاق. قوعامدىق فورماتسيالاردىڭ قالىپ­تاسۋى مەن دامۋى، جالپى ۋاقىت پەن كەڭىستىك ۇعىمدارى تۇرعىسى­ن­ان العاندا قاس-قاعىم ساتكە باعالا­ناتىن وسى 26 جىلدىڭ ىشىندە ۇلان-عايىر ىستەر تىندىرىلىپ، اتا-بابالارىمىزدىڭ ەگەمەن ەل بولساق دەگەن ەجەلگى ارمانى مەن سونى ناقتى ءومىر شىندىعىنا اينالدىرعان تاريحي وقيعالاردىڭ لەگى استاسىپ، جىمداسىپ كەتتى. ءار كۇنى جىلعا بەرگىسىز دەپ باعالاناتىن وسى ۋاقىت اعىنى ەقىۇ-نىڭ استانا ءسامميتى، ءحى قىسقى ازيا ويىندارى، اقىرىندا كەشە عانا اياقتالعان ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى سىندى ۇلكەندى-كىشىلى وقيعالاردىڭ ساپىرىلىسقان تولقىندارىن تۋدىردى. ەگەر تاۋەلسىزدىك بولماسا، قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قارىشتاپ دامىماسا، ءبىز بۇلاردى تۇسىمىزدە دە كورمەس ەدىك.

ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وسىنداي ۇلكەن-كىشىلى وقيعالاردىڭ مولدىعى، بۇگىنگى ءومىردىڭ وزگەرىسى سونداي، ولار­دىڭ بارلىعى قوسىلا كەلىپ، قاشان دا بولسىن وزگەرمەيتىن ماڭگىلىك كاتە­گوريا – ۋاقىتتىڭ وزىنە قىسىم جاساپ، ونىڭ ءجۇرىسىن بارىنشا شيراتا تۇسكەندەي. «ۋاقىتتىڭ جىلدام­دىعىنا كوز ىلەسپەيتىن بولدى»، دەپ شاعىنادى قازىر كوپتەگەن ادامدار. نەگىزىندە وزگەرىپ وتىرعان ۋاقىت ەمەس، زامان مەن ءبىزدىڭ ءوزىمىز عوي. ءبىز شىن مانىندە ۋاقىتتىڭ قانشالىقتى قادىرلى ەكەندىگىن، ونىڭ نەگە التىنعا باعالاناتىندىعىن ەندى عانا تۇسىنە باستاعاندايمىز. ويتكەنى ءبىزدىڭ بارلىعىمىز دا ءومىردىڭ شيراقتىعىن، ادام ءىس-ارەكەتىنىڭ الىمدىلىعىن اكەلگەن وسى ءداۋىردىڭ كۋاگەرلەرى، ونداعى ۇلكەندى-كىشىلى وقيعالاردىڭ قاتىسۋشىلارىمىز عوي.
وسىنى ۇمىتپايىق، اعايىن! تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن تۇسىنەيىك.

سوڭعى جاڭالىقتار

اسىل اعانىڭ شاراپاتى

رۋحانيات • كەشە

قۇيماقۇلاق

رۋحانيات • 26 قازان، 2021

قوعامنىڭ بىتەۋ جاراسى

قوعام • 26 قازان، 2021

گاز باعاسى نەگە قىمبات؟

ايماقتار • 26 قازان، 2021

فرانتسيا تىزگىنى ءۇشىن تايتالاس

ساياسات • 26 قازان، 2021

ەربوسىن ۇلىن اۋىر سىناق كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • 26 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار