ريفكين تۇجىرىمىنا سايكەس ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا تسيفرلى بايلانىستىڭ پايدا بولۋىنان باستالادى. ينتەرنەت الەمدى كۇرت وزگەرتتى, اقپاراتتىڭ تارالۋ اۋقىمى مەن ونىڭ جىلدامدىعى عاجاپ بولدى. ەكىنشى رەۆوليۋتسيا كەزىندەگى باستى ەنەرگيا كوزى – كومىر, گاز, مۇناي ءتۇپتىڭ-تۇبىندە سارقىلىپ, بارلىق جۇمىر جەر تۇرعىندارىنا جەتپەيتىندىگى ءسوزسىز. سوندىقتان جاڭا كەزەڭدە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ, ەنەرگيا جانە رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن ءوربىتۋ, كولىكتى سۋتەگى ەنەرگياسى نەگىزىندەگى ەلەكتر قوزعالتقىشتارمەن جۇرۋگە, ۇنەمدى جەراستى پنەۆموكولىككە كوشىرۋ, تۇرمىستىق تاۋارلار شىعارۋدى الىپ وندىرىستەن 3D-پرينتەرلەردى پايدالانۋ ارقىلى شاعىن وندىرىستەرگە كوشىرۋ, مەتاللۋرگيادان كومىرتەگى نەگىزىندەگى كومپوزيتتىك ماتەريالدارعا ءوتۋ, مال شارۋاشىلىعىندا ەت وندىرۋدە 3D-بيوپرينتەرلەردى پايدالانا وتىرىپ «جاساندى ەت» ءوندىرۋدى جولعا قويۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءبىر بولىگىن «كوپ قاباتتى فەرما» تۇرىنە كوشىرۋ ماقساتتارى تۇر. وسىنداي كەلەلى دە كەلەشەگى مول ىستەردى ورىنداۋ جولىندا مەملەكەتتەر بۇل سالاعا قارجى قۇيۋدان ايانار ەمەس.
Global Innovation Index رەيتينگى بويىنشا عىلىمدا كوش باستاپ تۇرعان ەلدەر – شۆەيتساريا, شۆەتسيا, انگليا, اقش, فينليانديا. وسى تىزىمدە ەستونيا 24-ورىندى يەلەنسە, قازاقستان 75-ورىندا. ايتپاقشى, ءبىر كەزدەرى كەڭەس وداعىنىڭ شەكپەنىندە بىزبەن بىردەي ءومىر سۇرگەن ەستونيا – بالتىق جاعالاۋىنداعى كىشكەنتاي مەملەكەت بۇل تابىسقا قالاي قول جەتكىزدى دەگەن سۇراق تۋادى. ەستوندار ەگەمەندىك الىسىمەن تەلەكوممۋنيكاتسيا جۇيەسىن جەكەشەلەندىرىپ, بۇكىل ەلدى تالشىقتى بايلانىسقا كوشىرىپتى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىر-بىرىمەن اقپارات الماسۋ جاقسارىپ, ينتەرنەت بارلىق جەردە جۇمىس ىستەگەن, ول ءتىپتى شاعىن ارالداردا دا عالامتور كەدەرگىسىز قوسىلاتىن بولعان, ناتيجەسىندە يننوۆاتسيا دامىعان.
الەم ەلدەرىندەگى عىلىمعا قۇيىلاتىن قارجىنىڭ كولەمى قانداي؟ عىلىمدى قارجىلاندىرۋدا ءبىرىنشى ورىندا وڭتۇستىك كورەيا تۇر, ونىڭ كولەمى 64,6 ملرد دوللار, ول ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3,9 پايىزىن قۇرايدى. ەكىنشى ورىندا يزرايل, بيۋدجەتتەن 10 ملرد دوللار كولەمىندە قارجى بولىنەدى, ول ءىجو 3,78 پايىزعا تەڭ. ءۇشىنشى ورىندا جاپونيا, بۇل مەملەكەتتىڭ عىلىمدى قارجىلاندىرۋى 141 ملرد دوللار كولەمىندە نەمەسە ول ءىجو-ءنىڭ 3,05 پايىزى. ونان كەيىنگى ورىنداردا فينليانديا مەن شۆەتسيا, بۇلارداعى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيى 2,6 پايىز, گەرمانيادا 2,4 پايىز. ال ەۋرووداق ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش ورتاشا العاندا 1,6 پايىز شاماسىندا. اتالعان ءتىزىمنىڭ سوڭعى وندىعىندا رەسەي, بەلورۋسسيا جانە ۋكراينا بار. ال قىرعىز مەملەكەتىنىڭ كورسەتكىشى تىم تومەن – 0,07 پايىز عانا. ال قاراجات كولەمىن ەسەپتەيتىن بولساق اقش مەملەكەتى عىلىمي ىزدەنىستەرگە 400 ملرد-تان استام قاراجات بولەدى, ول بۇكىل قازاقستاننىڭ ءىجو-سىنەن ەكى ەسەگە ارتىق. سوندىقتان بولار نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرلەرى اراسىنداعى 331 عالىم امەريكالىق بولىپ وتىر. اقش-تا عىلىمدى قارجىلاندىرۋ فەدەرالدى ۇكىمەت تاراپىنان 27 پايىز, جەكە سەكتوردا 67 پايىز, ۋنيۆەرسيتەتتەردە 7 پايىزدى قۇرايدى. جالپى, قارجىنىڭ نەگىزگى ىزدەنىستەرگە 17 پايىزى, قولدانبالى عىلىمعا 22 پايىزى, ال دايىن ءونىم شىعارۋ ىزدەنىستەرىنە 60 پايىزى جۇمسالادى.
وزىمىزگە ورالايىق. قازاقستاندا عىلىمعا 2010 جىلى – 20 ملرد تەڭگە, 2012 جىلى – 46,3 ملرد تەڭگە (307 ملن دوللار), 2013 جىلى – 49,5 ملرد تەڭگە (322 ملن دوللار), 2014 جىلى – 47,9 ملرد تەڭگە (263 ملن دوللار), 2015 جىلى 33 ملرد تەڭگە بيۋدجەتتەن بولىنسە, وتكەن 2016 جىلى جالپى قارجىنىڭ ۇلەسى 36,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل قارجى ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 0,15 - 0,18 پايىزىنا تەڭ. ال كەلەشەكتە ەلىمىزدە عىلىمدى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيى ساتىلاپ وسەتىن بولادى. مىسالعا, 2020 جىلى ءىجو-ءنىڭ 2 پايىزى, ال 2050 جىلعا قاراي 3 پايىزىن قۇرايدى دەگەن ماقسات بار. بۇل قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ءۇمىت وتىن مازداتقانى انىق. باردى بار دەپ ايتۋ كەرەك. قازاقستانداعى عىلىم سالاسى مۇمكىندىگىنشە ۇكىمەتتەن قولداۋ تاۋىپ كەلەدى. عالىمدارىمىز ۋاقىت تالابىنان قالماي يننوۆاتسيالىق جولمەن ەكونوميكانى ورىستەتۋگە ۇلەس قوسۋدا. 2008-2015 جىلدارى ارالىعىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك تەحنولوگيانى كوممەرتسيالاۋ جوباسىن ىسكە اسىرعان بولاتىن. وندا 65 جوبانىڭ, قۇنى 1 ملرد تەڭگە بولاتىن 40-ى وندىرىسكە ساتىلۋ دەڭگەيىنە جەتتى.
