18 قازان، 2011

تاتۋ كورشىلىكتىڭ كۋاسى

214 رەت كورسەتىلدى
قازاقستان مەن رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ شەبىندە بوكەي حاننىڭ كەسەنەسى اشىلدى   بۇعان دەيىن گازەتىمىزدە حابارلانعانىنداي، ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنىپ، رەسەيدەگى قازاقستان ەلشىلىگىنىڭ باسشىلىعىمەن، ءبىر توپ قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ قارجىلاي كو­مەگىمەن ىسكە اسىرىلعان ىزگىلىكتى قۇرىلىس ء–بو­كەي حان نۇرالى ۇلىنىڭ كەسەنەسى رەسەيدىڭ اس­تراحان وبلىسىنىڭ كراسنويار اۋدانىنداعى كىشىارال اۋىلى اۋماعىندا سالتاناتتى جاع­دايدا اشىلدى. استراحان وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى الەكساندر جيلكين، قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى زاۋىت­بەك تۇرىسبەكوۆ، اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكى­مى بەرگەي رىسقاليەۆ ۇشەۋى باستاپ، كەسەنەنىڭ بەتاشار سالتاناتىنا رەسەي مەن قازاقستاننىڭ كور­شىلەس وڭىرلەرىنەن جينالعان قالىڭ قاۋىم قيعاش وزەنى ۇستىندەگى جۇزبەلى كوپىر ارقىلى كىشىارال اۋىلىنا ءوتىپ، قاسيەتتى ورىنعا قاراي بەت الدى. قوناقتار بوكەي حان كەسەنەسىنە بۇ­رىل­ماس بۇرىن حاننىڭ رۋحاني ۇستازى – سەيىت بابا زيراتى باسىندا تىزە بۇگىپ، ءتاۋ ەتتى; ەل تانىعان قاسيەتتى اۋليە ادامنىڭ رۋحىنا ارناپ قۇران وقىلدى. سالتاناتتى ءراسىمدى استراحان وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى الەكساندر جيلكين اشتى. ول ءوز ءسو­زىندە ەكى ەل حالىقتارىنىڭ ەجەلگى دوستىق بايلانىستارىن ودان ءارى شىڭداي تۇسەتىن ءتۇ­بە­گەي­لى ساۋلەتتىك تۋىندى – بوكەي حان كەسەنەسىنىڭ رەسەي توپىراعىندا بوي كوتەرۋى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ قامقورلىعىمەن جۇزەگە اسى­رىلعان ماڭىزدى جوبا ەكەنىن ايتا كەلىپ، قازاق حالقى ءۇشىن عانا ەمەس، كوپ ۇلتتى رەسەي جۇرتى ءۇشىن دە ەرەكشە تاربيەلىك ءمانى بار تاريحي ەسكەرتكىشتىڭ پايدا بولۋىنا اتسالىسقان بارشا قازاقستاندىقتارعا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ءاسى­رەسە قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆتىڭ وسىناۋ حالىقارالىق قۇ­رى­لىس­تىڭ شىن مانىندەگى «پرورابى» بولعانىن اي­رىق­شا اتاپ كورسەتتى، سونىڭ ايعاعى رەتىندە قا­زاقستان ەلشىسىنە وبلىس گۋبەرناتورى ءوز اتىنان العىس حات تابىس ەتتى. «بۇگىندە استراحان ءوڭى­رىن­دە 130-دان استام ۇلتتار تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇ­رۋدە. بۇل بارىمىزگە ورتاق جەر، ءبىزدىڭ تاعدىر-تاريحىمىز ءبىر. حVIII-حIح عاسىرلار شەبىندە حالقىنىڭ باسىن بىرىكتىپ، رەسەيمەن تىعىز قا­رىم-قاتىناس ورناتقان بوكەي حاننىڭ ەسىمى مەن ءىسى ماڭگى ولمەيدى، ومىرشەڭ ءوزارا دوستىعى­مىز­دىڭ باستاۋىندا ناق وسى بوكەي سىندى تاريحي تۇلعالار تۇرادى. استراحان توپىراعىندا بوي تۇزەگەن بوكەي حان كەسەنەسىن شىعىستىڭ ءداس­تۇر­لى كلاسسيكالىق ۇلگىدەگى تۋىندىسى دەۋگە بولا­دى. مەن بۇل كەسەنەنىڭ ءبىزدىڭ ايماق ءۇشىن تاعىلىمى مول تاماشا عيمارات بولاتىنىنا سەنىمدىمىن»، دەدى وبلىس گۋبەرناتورى. قازاقستان ەلشىسى زاۋىتبەك تۇرىسبەكوۆ ءوز سوزىندە قاسيەتتى حالىقارالىق جوبانىڭ ەلبا­سى­مىزدىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قولعا الىن­عا­نىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى، بۇل يگىلىكتى ىسكە تۋعان حالقىنىڭ تاريحىنا شىن مانىندە قۇر­مەتپەن قاراي بىلەتىن وتانداستارىمىزدىڭ شىن نيەتىمەن قاتىسقانىنا توقتالدى. سونىمەن بىرگە ءوزارا دوستىقتىڭ ونەگەلى ەسكەرتكىشى – بوكەي حان كەسەنەسىن سالۋ جونىندەگى ەلشىلىكتىڭ العاش­قى ۇسىنىس-باستاماسىن رەسەي تاراپىنىڭ ىقى­لاس­پەن قابىلداعانىنا ءىلتيپات ءبىلدىردى. «قازاق تاريحىندا بوكەي حاننىڭ ورنى قاشاندا وقشاۋ تۇرادى. كەشەگى كەڭەستىك زاماندا اتا تاريحىن بىلمەي وسكەن ۇرپاقتار مەملەكەتتىك تاۋەل­سىز­دى­گىمىزدىڭ ارقاسىندا عانا وسىناۋ ۇلى حاننىڭ ۇلتى ءۇشىن جاساعان جاقسىلىعىن ەندى سەزىپ، ەندى ءبىلىپ جاتىر. بوكەي حان ەدىل مەن جايىق ارا­سىنا الاشتىڭ ورداسىن ورناتۋ ارقىلى قا­زاق­تىڭ سول كەزدەگى مەملەكەتتىك قۇرىلىمىنىڭ شەكاراسىن كەڭەيتتى، ازيالىق حالىقتى ەۋروپا شەڭ­بەرىنە باستاپ كەلىپ، ەۋرازيالىق تۇتاستىق­تىڭ العاشقى ىرگەتاسىن قالادى. بوكەي حان كەسەنەسى بۇگىنگى ادامدار ءۇشىن عانا ەمەس، كەلەسى ۇرپاقتاردىڭ تاتۋ-ءتاتتى باقىتتى ءومىرى ءۇشىن دە اسا قاجەت. بوكەي حان ءوزىنىڭ ديپلوماتيالىق شە­بەر­لىگىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە قويناۋى مۇناي مەن گازعا، ايدىنى بالىققا تولى ۇلان-عايىر اۋماقتى ۇرپاعىنا اماناتتاپ كەتتى»، دەدى ول. سونداي-اق ەلشى استراحان وبلىسىنىڭ گۋبەر­نا­تو­رى الەكساندر جيلكيننىڭ بوكەي حان كەسەنەسىن سالۋ جونىندەگى ۇسىنىسقا ەرەكشە ىقىلاس تانىتقانىن، كەسەنەنىڭ العاشقى ىرگەتاسىن قالاۋ راسىمىنە تىكەلەي ءوزى كەلىپ قاتىسقانىن ايتا كەلىپ، وعان بارشا وتانداستارىمىز اتىنان ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى بەرگەي رىسقاليەۆ ءوز سوزىندە بوكەي حاننىڭ ەسىمى مەن ىسىنە جانە ەلباسى تاپسىرماسىمەن بوي كوتەرگەن كەلىستى كەسەنەنىڭ ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق بايلا­نىس­تاردى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەتىن ەرەكشەلىگىنە جۇرتشىلىق نازارىن اۋدارىپ، شەكارالاس ءوڭىر­لەردەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەر بارىسىن كەڭى­رەك باياندادى. «بوكەي حان – قازاقستان مەن رەسەي تاريحىندا ەلەۋلى ورىن العان سۇڭعىلا قايراتكەر. ونىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ءحىح عاسىردىڭ باسىندا قۇرىلعان ىشكى قازاق ورداسى مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ قالىپتاسۋىنداعى ماڭىز­دى كەزەڭ بولدى. ارادا جۇزدەگەن جىلدار وتسە دە، رەسەي مەن قازاقستان، استراحان مەن اتىراۋ دوستىقتىڭ، ىنتىماقتاستىقتىڭ اينىماس مەكەنى بولىپ قالا بەرەدى»، دەدى ول. استراحان قازاقتارى اتىنان سويلەگەن وب­لىس­تاعى قازاق مادەنيەتىن دامىتۋ قورىنىڭ ءتور­اعاسى نيكيتا ىسقاقوۆ ەل مەن ەلدى جال­عا­عان بوكەي حانداي ۇلى تۇلعانى بۇگىنگى ۇرپاقتار ەشقاشان ۇمىتپاي، ۇلىقتاي بەرەتىندىگىن سال­تاناتتى لەبىزىنىڭ ارقاۋىنا اينالدىردى. حان زيراتىن كورۋگە جينالعان قالىڭ جۇرت­شىلىقتىڭ قاتىسۋىمەن بوكەي حان نۇرالى ۇلى رۋحىنا جەكە قۇران باعىشتالدى. ءساندى سا­لىن­عان تاريحي ەسكەرتكىشتى تانىستىرۋ ءساتى وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋشىلار مەن مامانداردىڭ بوكەي حان كەسەنەسىنىڭ ساۋلەتتىك جانە قۇرى­لى­س­تىق ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ماڭىزدى اڭگى­مە­لەرىمەن جالعاستى. وسى ءىس-شارا اياسىندا اتىراۋلىق جەبەۋشى-دەمەۋشى ازاماتتاردىڭ باستاماشىل توبىن باس­قارعان مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى اتى­راۋ وبلىستىق باسقارماسىنىڭ باستىعى مۇ­حيت ىزبانوۆقا استراحان وبلىسىنىڭ گۋبەر­نا­تورى ا.جيلكين ءوز اتىنان العىس حات تاپ­سىر­دى. مۇحيت كارىم ۇلىنىڭ بوكەي حان كەسەنەسىن سالۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى تۋرالى گازەتتىڭ بۇدان بۇرىنعى جاريالانىمىندا دا ايتىلىپ ەدى. ەندى ونىڭ وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ايان­باي اتقارعان ادال ءىسىن رەسەي تاراپى دا تانىپ، لايىقتى باعالاعانى سالتاناتتى ءرا­سىمگە جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ شىن ريزاشى­لى­عىن تۋدىرعانىن ايتىپ ءوتۋدى باستى ءبىر پارىزىمىز سانادىق. سونىمەن بىرگە، بوكەي حان كەسەنەسىن تۇر­عى­زۋ ىسىنە ايرىقشا اتسالىسقان استراحان وبلى­سى­نىڭ گۋبەرناتورى ا.جيلكينگە، اتىراۋ وب­لىسىنىڭ اكىمى ب.رىسقاليەۆكە، سەنات دەپۋ­تا­تى س.ەڭسەگەنوۆكە، ءماجىلىس دەپۋتاتى ب.قو­ناربايعا، «قازترانسويل» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى قايىرگەلدى قابىلدينگە جانە وسى­ناۋ ىزگىلىكتى پەرزەنتتىك ماقسات جولىنا ماڭداي تەرى مەن ادال ەڭبەگىن جۇمساعان مۇحيت ءىزبانوۆ، امانجان رىسقالي، امانگەلدى باراقاتوۆ، ابدىبەك بيسەنوۆ، ورىنعالي الدەكەنوۆ، ءادىل جۇبانوۆ، مۇرات جاقاباەۆ، ورازالى ىزدىباەۆ، فەرديناند مامونوۆ، سامات عيلىموۆ سىندى بەلگىلى ازاماتتارعا قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى ز.تۇرىسبەكوۆتىڭ شىنايى ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن العىس حاتتارى بەرىلدى. بۇدان كەيىن رەسەي تاراپى جينالعان قاۋ­ىم­دى اتالعان ءىس-شاراعا وراي قاز قاتار تىگىلگەن قا­زاق­تىڭ كيىز ۇيلەرىنە شاقىرىپ، بوكەي حان قۇر­مە­تىنە اس بەردى. كەسەنەنىڭ اشىلۋ سالتاناتى اتىراۋ جانە استراحان وبلىستارى شىعار­ما­شىلىق ۇجىمدارىنىڭ وبلىس ورتالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان بىرلەسكەن مەرەكەلىك كونتسەرتىنە ۇلاستى. جۇرتشىلىق الدىندا قازاقستان ەلشىسى مەن وبلىس گۋبەرناتورى ءسوز سويلەدى. بوكەي حان كەسەنەسىنىڭ اشىلۋىنا الىس-جاقىننان كەلگەن اعايىننىڭ قاي-قايسىسى دا ريزاشىلىق تانىتۋدان تارتىنعان جوق. ءما­سە­لەن، استراحان وبلىسى كراسنويار اۋدانىنىڭ ازا­ماتى كەندەباي ماتبەكوۆ: «رەسەيدە تۇر­عا­نىمىزبەن، قازاقستاننىڭ دۇنيە جۇزىندەگى زور بەدەلىن، جالپى قازاق حالقىنىڭ كۇللى الەمدەگى جاقسى اتاعىن ەستىگەندە جۇرەگىمىز جارىلا قۋانامىز. قازاق ەلىنىڭ قانداي جەتىستىگى بولسا دا، ءبىز ءۇشىن اسا زور قۋانىش. قازاقستان جاقتان ءبىر قۋانىشتى حابار جەتسە، بۇيرەگىمىز بۇلك ەتە تۇسەدى. قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسى باستاپ، قازاقتىڭ جومارت جۇرەكتى جىگىتتەرى قوستاپ، بوكەي حانعا كەسەنە تۇرعىزۋدى قولعا الدى دەگەندە، مارقايىپ قالدىق. بۇل وسى وڭىردەگى حالىقتىڭ كوپتەن كۇتكەنى ەدى. مىنە، بۇگىن سول كەسەنەنىڭ اشىلعانىنا كۋا بولدىق. شىنىمدى ايتسام، بوكەي حان كەسەنەسى رەسەيدى مەكەندەيتىن بارشا قازاقتىڭ ابىرويىن اسىرىپ، مەرەيىن تاسىتقان يگىلىكتى ءىس بولدى»، دەيدى اعىنان جارىلا. ءيا، ەكى ەلدىڭ شەكارالىق شەبىندە ماڭگىلىك مەكەنىن تاپقان بوكەي حانداي اسىل سۇيەكتى ارداقتى تۇلعانىڭ اسپانمەن تالاسقان كورىكتى كەسەنەسى – قازاقتىڭ شەجىرەلى تاريحىنا، ەلى ءۇشىن ەمىرەنگەن ەسىل ەرلەرىنە كورسەتىلگەن قۇرمەتتىڭ بەلگىسى ءھام قازاق-ورىس جۇرتىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى كورشىلىك حاقىنىڭ كۋاسى. سەرىكقالي بايمەنشە، جولداسبەك شوپەعۇل، رەسەي فەدەراتسياسى، استراحان وبلىسى، كراسنويار اۋدانى، كىشىارال اۋىلى.
سوڭعى جاڭالىقتار

7 ءوڭىر «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • كەشە

كوبەلەكتەر كورمەسى

ايماقتار • كەشە

كوكشەدەگى ونەر سايىسى

ايماقتار • كەشە

"حات قورجىن"

قوعام • كەشە

قوڭىر اۋەن

ونەر • كەشە

بالقاشتان باستاۋ الدى

ايماقتار • كەشە

كوتەرمەاقى كولەمى ءوستى

ايماقتار • كەشە

جىرشىلىق ونەر – جان ازىعى

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

جاڭارعان جولدار – تاۋەلسىزدىك تارتۋى

قازاقستان • 21 قىركۇيەك، 2021

داعدارىس پەن دارمەنسىزدىك

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇلتتى ۇلىقتايتىن سۋرەتكەر

تەاتر • 21 قىركۇيەك، 2021

قازاق شىعارماسى اقش-تا باعالاندى

ادەبيەت • 21 قىركۇيەك، 2021

تاشەنوۆتىڭ قالتا ساعاتى

تاريح • 21 قىركۇيەك، 2021

سيقىرلى ساز

ونەر • 21 قىركۇيەك، 2021

دۇنيەجۇزىلىك كورمە – دۋبايدا

وقيعا • 21 قىركۇيەك، 2021

العا باستايتىن باعىت-باعدار ايقىن

ەل جانە ەلباسى • 21 قىركۇيەك، 2021

تۇراقتى ازىق-ت ۇلىك جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ

ەكونوميكا • 21 قىركۇيەك، 2021

نورۆەگيانىڭ ۇلتتىق مىندەتى

الەم • 21 قىركۇيەك، 2021

اقمولا وبلىسىندا زاڭسىز تسەح انىقتالدى

ايماقتار • 21 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار