قور ماماندارى مالىمدەگەن اقپارتقا سۇيەنسەك اعىمداعى جىلدىڭ 1 تامىزىنداعى جاعداي بويىنشا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جالپى سوماسى 7,27 ترلن تەڭگە. جىل باسىنان بەرگى ءوسىم 588 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. شارتتاردىڭ بارلىق تۇرلەرى بويىنشا سالىمشىلاردىڭ جەكە زەينەتاقى شوتتارىنىڭ سانى 10,09 ملن بىرلىك, ونىڭ ىشىندە مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن 9,62 ملن بىرلىككە تەڭ. ال, مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارىنا سايكەس سالىمشىلاردىڭ جزش سانى 430,3 مىڭ بىرلىك بولسا, ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا 39,83 مىڭ بىرلىكتى قۇراعان. سونداي-اق, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا ۇلگىلەرى قالىپتاسىپ, ءوز ناتيجەسىن بەرە باستاعان.
– بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى ءاربىر سالىمشى مەن الۋشىنىڭ قامىن ويلايدى. سوندىقتان كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە اقپارات بەرۋدىڭ قوسىمشا ىڭعايلى ارنالارىن جاساۋعا ۇمتىلادى. سالىمشىلار مەن الۋشىلارعا كوشپەلى قىزمەت كورسەتۋ بويىنشا «موبيلدىك اگەنت» جوباسى– قور مەن سالىمشىلار اراسىندا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ قوسىمشا تاسىلىنە اينالعاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. وسى جوبا اياسىندا قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىندە بجزق قىزمەتكەرلەرىنەن كوشپەلى توپتار قۇرىلعان. قور قىزمەتكەرلەرى اقىل-كەڭەس بەرۋ ءۇشىن سالىمشىلارعا ىڭعايلى ۋاقىت جانە كەزدەسۋ ورنىن تاعايىندايدى. بجزق دەرەكقورىنا ەنگىزۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قاجەتتى قۇجاتتاردى جيناپ قورعا جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى. ودان باسقا بجزق ءموبيلدى توبى تانىستىرىلىمدار وتكىزۋ, زەينەتاقى زاڭناماسى جانە وتاندىق زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ءار ءتۇرلى كاسىپورىندار مەن ۇيىمدارعا بارىپ تۇرادى. ءار بارعان جەرلەرىندە زەينەتاقى قىزمەتتەرىنىڭ بارلىق تالاپتارىنا ساي قىزمەت كورسەتەدى. ولاردىڭ رەداكتسياداعى ءوتىنىشتى ۇسىنۋ, اقپارات بەرۋ ءتاسىلى تۋرالى كەلىسىم جاساۋ جانە جزش-دان ءۇشىندى-كوشىرمە بەرۋ سياقتى قىزمەتتەرى بار – دەيدى بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ماۋلەن ۋتەگۋلوۆ. مامان تىلگە تيەك ەتكەن موبيلدىك اگەنتتەر جىل باسىنان بەرى 4 مىڭنان استام كوشپەلى شارا وتكىزىپ, وسى شارالار بارىسىندا 113,2 مىڭ وپەراتسيا جاساعان. قولىمىزعا تيگەن اقپارات بويىنشا 7 120 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتقا قولداۋ ءبىلدىرىلىپ, ولارعا تولەمدەر مەن اۋدارىمداردى راسىمدەۋ, زەينەتاقى شوتىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى ءۇزىندى-كوشىرمە بەرۋ, دەرەكتەمەلەردى جانە اقپارات بەرۋ ءتاسىلىن وزگەرتۋ بويىنشا 19,5 مىڭ قىزمەت كورسەتىلگەن.
تاعى دا ءبىر ايتا كەتەرلىگى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرىن شوعىرلاندىرۋ ناتيجەسىندە «بجزق» اق پورتفەلىنە وبليگاتسيالارىنىڭ اتاۋلى قۇنى بويىنشا 161,45 ملرد تەڭگەگە 32 ەميتەنتتىڭ پروبلەمالىق قارجى قۇرالدارى وتكىزىلگەن. وبليگاتسيالاردىڭ اتاۋلى قۇنىنا سايكەس بەرەشەكتەردىڭ جالپى سوماسى 2014 جىلدان بەرى 161,45 ملرد تەڭگەدەن 36,45 ملرد تەڭگەگە ازايعان. ال پروبلەمالىق ەميتەنتتەردىڭ سانى 32-دەن 19 كومپانياعا قىسقارعان. قور وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا ەكى كومپانيا بويىنشا بەرەشەك تولىعىمەن وتەلگەن. ءتورت كومپانيا بويىنشا بانكروتقا ۇشىراۋ جانە تاراتىلۋ ءراسىمىنىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى قارجى قۇرالدارى ەسەپتەن شىعارىلدى. ال, جەتى كومپانيا بويىنشا بەرەشەك قايتا قۇرىلىمدالعان.
– ەميتەنتتەردىڭ كوپشىلىگى دەفولتقا 2006-2010 جىلدار ارالىعىندا جول بەرگەن. 2016 جىلى اتاۋلى قۇنى بويىنشا بەرەشەك سوماسى 4,1 ملرد تەڭگەگە 2 ەميتەنتتىڭ دەفولتى تىركەلدى. ولار: «يمستالكون» اق مەن SAMARCO Mineracao S.A برازيليالىق كومپانياسى. 2017 جىلعى 1 تامىزداعى جاعداي بويىنشا زەينەتاقى قورى دەفولتقا جول بەرگەن 21 ەميتەنتكە قاتىستى اتاۋلى قۇنى بويىنشا 40,5 ملرد تەڭگە بولاتىن بەرەشەكتى قايتارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل ەميتەنتتەردىڭ قارجى قۇرالدارى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى – دەيدى بجزق زاڭ دەپارتامەنتىنىڭ باس مامانى اقمارال مۋحامەدوۆا.
قور تاراپىنان پروبلەمالىق اكتيۆتەر بويىنشا مۇمكىن بولاتىن شىعىندارعا قارسى ارنايى پروۆيزيا قۇرىلعان. اتاپ وتەرلىك جايت, بەرەشەكتەردى ازاماتتىق تارتىپتە ءوندىرىپ الۋ تاسىلدەرى تاۋسىلعان جاعدايلاردا, قور پروبلەمالىق ەميتەنتتەردىڭ قىزمەتىن جانە ولاردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ كومپانيانى تولەم قابىلەتسىزدىگىنە جەتكىزگەندىكتەرىن تەكسەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىستى وتىنىشپەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جۇگىنۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان. زەينەتاقى قورى تاراپىنان 16 ەميتەنت بويىنشا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا جانە اۋماقتىق مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتىنىڭ ەكونوميكالىق زەرتتەۋ قىزمەتىنە ارىز جولدانعان كورىنەدى. ماماندار بجزق زەينەتاقى اكتيۆتەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا عانا ەمەس, ونىڭ شەگىنەن تىس جەرلەردە دە زالال كەلتىرگەن تۇلعالارعا قاتىستى سوت شەشىمدەرىنىڭ شىعارىلۋىنا كۇش سالىناتىنىن باسا ايتتى.
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
