قازاقستان بۇۇ-عا تەك الەمدىك قوعامداستىقتىڭ جاڭا مۇشەسى رەتىندە عانا ەمەس, حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا بەلسەندى ۇستانىمى تانىلعان, يادرولىق قارۋسىزدانۋ ءۇشىن قوزعالىستىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇرعان مەملەكەت رەتىندە كىردى. بۇۇ جۇمىسىنا قاتىسۋ كەزىندە قازاقستان حالىقارالىق قوعامداستىققا تابىستى تۇردە ينتەگراتسيالانىپ قانا قويماي, لايىقتى ورىنعا يە بولا الدى.
بۇۇ-دا قازاقستاننىڭ قارۋسىزدانۋ جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ سالاسىنداعى بەلسەندى ءرولى ءارى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ وسى سالاداعى بارلىق قول قويعان حالىقارالىق كەلىسىمدەرىن ۇستاناتىندىعى مويىندالعان. بۇۇ-نىڭ مىنبەرىنەن ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ كوپتەگەن حالىقارالىق باستامالارى ۇسىنىلىپ, قازىرگى تاڭدا ولار تابىستى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. حالىقارالىق قاۋىمداستىق قازاقستاننىڭ يادروسىز تاڭداۋىن جوعارى باعالاپ, قۇرمەتتەيدى. قازاقستاننىڭ يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋ ىسىندەگى ۇلەسى جالپىعا بەلگىلى بولعانىمەن, قازاقستاننىڭ باسشىلىعى ءوزىنىڭ مىندەتىن اياقتالدى دەپ ەسەپتەمەيدى.
قازاقستان 2017-2018 جىلدارى بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاھاندىق كۇن تارتىبىنە ماڭىزدى ۇلەس قوسۋدا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قىزمەتى باسىمدىقتارىنىڭ تۇجىرىمدىق نەگىزىندە – قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇۇ-نىڭ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70-ءشى سەسسياسىنداعى سويلەگەن ءسوزى, مانيفەست. «الەم. ءححى عاسىر» جانە باسقا دا سوعىسقا قارسى, يادرولىق قارۋعا قارسى جانە لاڭكەستىككە قارسى باستامالارى جاتىر. بۇل باستامالار ەلدىڭ حالىقارالىق بەيبىت جانە قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى كۇش-جىگەرىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى ءارى ونىڭ الەمدىك قوعامداستىقتاعى سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندەگى بەدەلىن دالەلدەيدى.
قازاقستان جاھاندىق جانە ترانسۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ اسا ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قىزمەتىنىڭ باسىمدىقتارىن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتورت سالاسىنا: يادرولىق قاۋىپسىزدىك, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جانە سۋ قاۋىپسىزدىگىنە كوڭىل ءبولۋ نەگىزىندە قالىپتاستىردى.
قازاقستان جاھاندىق يادرولىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدى دايەكتى تۇردە جالعاستىرۋدا جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جالعىز عانا كەپىلى بولاتىن تولىق, سونداي-اق, جالپىلاي يادرولىق قارۋسىزدانۋ يدەياسىن ۇستانىپ كەلەدى. 2009 جىلى قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن بەكىتىلگەن 29 تامىز يادرولىق سىناقتارعا قارسى ارەكەت ەتۋ حالىقارلىق كۇنى بۇۇ-نىڭ, الەم ەلدەرىنىڭ, ۇكىمەتارالىق جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋ ىسىندە ەرىك-جىگەرىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
ءبىزدىڭ ەلىمىز جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ باستى ەلەمەنتى ەكەندىگىن دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك سالاسى بويىنشا قازاقستان ءداستۇرلى جانە بالامالى ەنەرگەتيكانى العا جىلجىتۋ ۇدەرىسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشى رەتىندە ءوزىن تانىتا ءبىلدى. قازاقستاننىڭ باستامالارىن ايتا وتىرىپ, ءححى عاسىردا تۇراقتى دامۋدىڭ جاھاندىق ەنەرگو-ەكولوگيالىق ستراتەگياسىن, ەۋرازيانىڭ ەنەرگەتيكالىق ستراتەگياسىن ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ سالاسىندا قازاقستاننىڭ كولەمدى ەكولوگيالىق باستاماسى – «جاسىل كوپىر» باستاماسىن ۇسىنۋى دا ايتارلىقتاي جەتىستىك. استانادا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىنداعى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى دە تابىستى ءوتىپ جاتىر.
قازىرگى تاڭدا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ رەسۋرستارىن بىرلەسە پايدالانۋ ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ الدىندا تۇرعان وزەكتى ماسەلەلەر. سۋ قاۋىپسىزدىگى سالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ كۇشتەرىن سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى بىرلەسە ءتيىمدى پايدالانۋ توڭىرەگىندە جۇمىلدىرۋ بويىنشا ساياسات جۇرگىزۋدە. قازىرگى كەزدە ايماقتىڭ گيدروەنەرگەتيكالىق الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ تەتىكتەرىن قۇرۋ ماسەلەسىنە ۇلكەن كوڭىل بولىنۋدە.
ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا قازاقستان بيداي مەن ۇننىڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىسى بولا وتىرىپ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىمەن بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ۇستانىمعا بەرىك ەكەندىگىن جاريا ەتتى. اشتىقپەن كۇرەسۋ بويىنشا ۇسىنىستارى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى شەڭبەرىندە الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلەتىندىگىنە كۇمانىمىز جوق.
ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاتىسا وتىرىپ, قازاقستان اۋعان جەرىندە بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى ورناتۋ ءۇشىن تالاي ءىس تىندىردى. اۋعانستانداعى جاعدايدى رەتتەۋدەگى قازاقستاننىڭ ۇلەسىن ەسكەرىپ, ەلىمىزگە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى اۋعانستان/تاليبان بويىنشا كوميتەتكە توراعالىق ەتۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە يگيل/دايش/ال-كايدا جانە سومالي/ەريترەيا بويىنشا كوميتەتتەردە توراعالىق ەتەدى.
بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى مۇشەلىگى قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسۋ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جانە ۇيىمنىڭ بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىن نىعايتۋ ءۇشىن دە پايدالانىلادى. «قازبات» بۇۇ-نىڭ باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلىپ جاتقان اسكەري قاقتىعىستار ايماعىنداعى بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىنا قاتىسۋعا دايىندالۋدا.
قازاقستان ءوزىن كوپجاقتى ديپلوماتيادا ءتيىمدى تەپە-تەڭدىكتى جانە بەيتاراپتىلىقتى ۇستاي الاتىن كوزقاراسى بار ادال ءارى ءادىل سەرىكتەس ەكەندىگىن كورسەتتى. قازىردە رەسپۋبليكا مىندەت رەتىندە العان ءارتۇرلى اسپەكتىلەردە بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىن جۇزەگە اسىرۋمەن اينالىسۋدا, حالىقارالىق قاقتىعىستار مەن داعدارىستاردى رەتتەۋ ماسەلەلەرىنە بارىنشا ۇلەس قوسۋدا. ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ قاقتىعىستاردى رەتتەۋ بويىنشا بەلسەندى ساياساتىنىڭ دالەلدى ايعاعى, سيرياداعى اتىستى توقتاتۋ بويىنشا استانالىق ۇدەرىس بولىپ تابىلادى.
استانادا سيرياارالىق رەتتەۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بەس كەزدەسۋ ءوتتى. كەلىسسوزدەردىڭ نەگىزگى ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى – ءتورتىنشى كەزەڭ بارىسىندا قاۋىپسىزدىك ايماقتارىن قۇرۋ جونىندەگى مەموراندۋمعا قول جەتكىزۋ ەدى. بۇل ايماقتاردىڭ ىشىندە قارۋدى پايدالانۋعا تىيىم سالىنىپ, گۋمانيتارلىق ۇيىمداردىڭ جۇمىسى قامتاماسىز ەتىلەدى.
استانالىق ۇدەرىس ءوزىنىڭ پارامەترلەرى بويىنشا جەنەۆالىق كەلىسسوزدەردەن دە ءتيىمدى بولدى. جانە دە بۇل كەلىسسوزدەر جالعاسادى, سەبەبى كەپىل بەرۋشى مەملەكەتتەر دە, سيريا ۇكىمەتى دە كەلىسسوزدەردىڭ جالعاسۋىنا مۇددەلى.
ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق كۇن تارتىبىندە تۇرعان كۇردەلى مىندەتتەردى شەشۋگە قاتىسۋدا ۇلكەن تاجىريبەسى بار. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ءوزىنىڭ مۇشەلىگىن قازاقستان, ءتىپتى, مەيلى, قاقتىعۋىسشى تاراپتاردى ءبىر كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە وتىرعىزۋ تالپىنىسى عانا بولسا دا, ءوزىنىڭ بەيبىت باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن پايدالانادى.
بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىگى – قازاقستان ديپلوماتتارىنىڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى. ارينە, بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولۋ, بۇل – ەلدىڭ حالىقارالىق ارەنادا بەدەلىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوبا. بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگى ستراتەگيالىق قادام. سونداي-اق, ول – قازاقستانعا ۇلتتىق مۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ جاھاندىق ساياسي مىندەتتەردى شەشۋگە تەڭ قۇقىلى قاتىسۋ, حالىقارالىق نازاردى ءبىزدىڭ ايماقتىڭ ماسەلەلەرىنە اۋدارۋعا, ماڭىزدى حالىقارالىق اقپاراتتارعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە بولۋى ەلدىڭ ەكونوميكاسىنا دا يگىلىكتى اسەرىن تيگىزەدى. ويتكەنى ەلگە ينۆەستيتسيالاردىڭ اعىمىن ۇلعايتادى, سەرىكتەستەرىمەن ساۋدا قاتىناسىن كۇشەيتەدى. قازاقستاننىڭ مۇنداي مارتەبەسى شەتەلدەگى قازاقستاندىقتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەدى.
جالپى العاندا, قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قىزمەتىنىڭ بارلىق تۇرلەرىنە بەلسەندى قاتىسۋدى جالعاستىرۋدا. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشەلىگى بارلىق الەمدىك قوعامداستىق مۇشەلەرى الدىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە قاراستىرىلادى.
وسىلايشا قازاقستان ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا بۇۇ جانە بارلىق الەمدىك قوعامداستىقپەن تانىلعان شىنايى جانە سىندارلى ۇلەس قوسىپ وتىرعاندىعىن تولىعىمەن ايتا الامىز.
قۇرالاي بايزاقوۆا,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ جانىنداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
